Stelling

Het oprukkend gebruik van de Engelse taal in musea is publieksvijandig

Stem

Agenda

Naar de Oost en de West
In het Nationaal Archief te Den Haag ligt 1,2 kilometer aan archiefstukken van de Verenigde Oost-Indische Compagnie opgeslagen. De tentoonstelling ‘De wereld van de VOC’ is dus slechts een fractie, die niettemin een wijde wereld opent. Geen romantisch jongensboek, wel een duizelingwekkende reis.
Het kleine leven
Het Brusselse Hallepoortmuseum neemt met de nieuwe tentoonstelling Little Life de bezoeker mee naar een kleine wereld, die op wonderlijke wijze het huiselijk leven van de burgerlijke milieus uit de 19de en het begin van de 20ste eeuw verbeeldt. Koken, poetsen, de tafel dekken, het bed opmaken, bezoek ontvangen, een huis inrichten,… het dagelijkse leven blijkt voor het kinderspel een onuitputtelijke inspiratiebron.

Moordende concurrentie

23 oktober 2017 skrul

De cartografische activiteiten van Amsterdamse uitgevers, drukkers, graveurs en inkleurders (afsetters) concentreerden zich in de eerste helft van de 17de eeuw rond het Damrak (Op ’t Water). Het Damrak was destijds nog niet gedempt zodat de vanaf het IJ binnenkomende schepen direct voor de deur losten. Het wemede hier van de uigevers. Prominentst was Willem Janszoon Blaeu, die aanvankelijk Willem Janszoon heette.

Blaeus oudste cartografische werken zijn met Willem Janszoon gesigneerd. Hij was gevestigd op Damrak nummer 46, op de hoek van de Mandemakers Steeg. Vanaf 1612 begon Johannes Janssonsius, ofwel Jan Janszoon, een zelfde bedrijf in het pand naast Blaeu, op Damrak nummer 47. Om verwarring te voorkomen voegde Willem de naam Blaeu aan zijn impressum toe. Tot de dood van Blaeu in 1638 waren zij concurrenten. Op deze adressen is nu Hotel Manofa gevestigd, volgens een onderzoek uit 2014 het smerigste in de hele stad. Een uitstekende plek voor een mooi cartografiemuseum.

In de tweede helft van de 17de verplaatst het cartografische centrum zich naar De Dam, het Rokin rond De Beurs en De Kalverstraat. Hier is meer dan veertig jaar Frederick de Wit de prominentste en productiefste cartograaf en uitgever. Hij woonde op de duurste plek op De Dam, op de hoek van de Kalverstraat naast het Paleis. Hij was zeer welgesteld en produceerde al zijn werk in zijn eigen bedrijf. Zijn naam werd zo bekend en waardevol dat uitgevers na hem zijn naam op hun kaarten vermeldden, uiteraard om de prijs op te drijven. Auteursrechten waren slecht geregeld; als een uitgever geen privilege bezat van de Staten Generaal of van de Staten van Holland en Westfriesland, dan kon iedereen uitgeven wat hij wilde. Er werd dus fors gekopieerd en informatie overgenomen.
Het bedrijfskapitaal bestond uit koperplaten, waar de kaartafbeeldingen in spiegelbeeld op werden gegraveerd. Koper was duur en relatief makkelijk te wijzigen. Door het zachte materiaal was uitwissen en opnieuw graveren niet zo moeilijk. Er zijn voorbeelden bekend waarbij dezelfde koperplaat wel vier of vijf keer werd gewijzigd of hergebruikt, soms nog na meer dan vijftig jaar. Er bestond dan ook een levendige handel in koperplaten wanneer een uitgever overleed en de boedel werd geveild. Er zijn fondscatalogi en boedelinventarissen bewaard gebleven die daarvan een overzicht geven, en notariële actes en verslagen, waarin een ruzie over het bezit van koperplaten wordt uitgevochten.
Vele uitgevers vormden een bedrijf van meerdere generaties, die soms tot wel honderd jaar lang hebben voortbestaan, zoals bijvoorbeeld de uitgeversfamilies Danckerts, Allard, Ottens en Covens & Mortier. Sommige uitgevers, zoals Frederick de Wit, probeerden het kaartbeeld up to date te houden en pasten de kaarten aan met nieuwe informatie over grenzen of ontdekkingen. Maar er waren ook vele uitgevers die slechts alles wat ze konden bemachtigen kopieerden en zonder gêne een ongewijzigd kaartbeeld drukten dat zestig jaar eerder ook al bestond.
(Paula van Gestel-van het Schip)

Explokart, waar de auteur een belangrijke rol speelt, is het Historisch-Cartografisch studiecentrum bij Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam

 

 

>Nummers en verwijzingen bij de kaart:<

1. Willem Jansz. Blaeu
2. Johannes Janssonius
3. Jacob Colom
4. Jan Evertsz. Cloppenburgh
5. Michiel Colijn
6. Hessel Gerritsz.
7. Cornelis Claesz.
8. Pieter Goos
9. Firma Van Keulen
10. Johannes Loots
11. Jacob Robijn
12. Hendrik Doncker
13. Joan Blaeu
14. Cornelis Anthonisz.
15. Adriaan Schoonebeeck
16. Frederick de Wit
17. Petrus Schenk
Johannes de Ram
Hondius familie
Allard familie
Abraham Goos
Pieter van den Keere
Covens & Mortier
18. Hugo Allard
19. Danckerts familie
20. Visscher familie
21. Clement de Jonghe
Gerard Valck
22. Pieter Mortier
23. Cornelis Danckerts
24. François van den Hoeye
25. Reinier & Joshua Ottens

De afbeelding is een detail uit de kaart van Amsterdam van Gerred de Broen, op ’t Rokin by d’Olyslagersteeg, c. 1737, in 4 bladen, 95 x 116 cm, Amsterdam UB, OTM: KZL, W.x.012.

 

(Openingsbeeld: Het water aan het Rokin, richting IJ en Damrak, eerste helft 17de eeuw. (Stadsarchief))

Lees het volledige artikel, met de stadskaart in het groot, plus nog meer boeiende verhalen over geschiedenis, in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Tussen medailles en pantserauto’s

Militaire attachés zijn deels diplomaat, deels spion. In vredestijd kan het een luxueus leventje zijn, in oorlogstijd wat minder. Andrej Prezjbjano (1885-1963), kapitein van de tsaristische gardecavalerie, werd begin september 1914 door de Russische militaire attaché in Frankrijk doorgestuurd naar het hoofdkwartier van het Belgisch leger. Hij kon natuurlijk in zijn raarste dromen niet bevroeden dat een paar jaar later in zijn vaderland de hel zou losbreken, en zijn positie dramatisch veranderde.

Lees verder

Kroniek

Held van Peotillos

Tweehonderd jaar geleden, op 11 november 1817, stierf de vrijheidsstrijder Francisco Javier Mina voor het vuurpeloton. Mina was een Spaanse militair die vocht als guerrillastrijder in de Spaanse Onafhankelijkheidsoorlog en later de kant koos van Mexico in de Mexicaanse Onafhankelijkheidsoorlog.

Lees verder

Heilige van de week

Theresia van Avilla - 15 oktober († 1582)

De naam Theresia komt waarschijnlijk van het Griekse woord voor warmte, zomer, of het Griekse jageres. Misschien betekent de naam wel bewoonster van het eiland Thera, tegenwoordig Santorini.

Lees verder