Stelling

Erdogan-nationalisme is niet erger dan Trump-nationalisme

Stem

Agenda

Weg naar de stad
Als hoofdstad van de Europese Unie telt het stedelijk gebied Brussel op dit moment 1,8 miljoen inwoners. Met 180 nationaliteiten is het met recht een wereldstad. De tentoonstelling Gastvrij Brussel? / Bruxelles terre d’accuil? in het Joods Museum van België belicht de geschiedenis en actualiteit van de Brusselse migratie.
Dansen met de vijand
De Joodse Roosje Glaser is een jonge vrijgevochten vrouw: mooi, sportief, uitdagend, intelligent en ambitieus. Ze is een succesvolle danseres. Tijdens de eerste jaren van de oorlog probeert Roosje haar beroemde dansschool lang overeind te houden en ze trekt zich zo min mogelijk aan van anti-Joodse maatregelen. Dan wordt ze verraden door zowel haar ex-man als door haar minnaar, en wordt gedeporteerd.

Moordende concurrentie

23 oktober 2017 skrul

De cartografische activiteiten van Amsterdamse uitgevers, drukkers, graveurs en inkleurders (afsetters) concentreerden zich in de eerste helft van de 17de eeuw rond het Damrak (Op ’t Water). Het Damrak was destijds nog niet gedempt zodat de vanaf het IJ binnenkomende schepen direct voor de deur losten. Het wemede hier van de uigevers. Prominentst was Willem Janszoon Blaeu, die aanvankelijk Willem Janszoon heette.

Blaeus oudste cartografische werken zijn met Willem Janszoon gesigneerd. Hij was gevestigd op Damrak nummer 46, op de hoek van de Mandemakers Steeg. Vanaf 1612 begon Johannes Janssonsius, ofwel Jan Janszoon, een zelfde bedrijf in het pand naast Blaeu, op Damrak nummer 47. Om verwarring te voorkomen voegde Willem de naam Blaeu aan zijn impressum toe. Tot de dood van Blaeu in 1638 waren zij concurrenten. Op deze adressen is nu Hotel Manofa gevestigd, volgens een onderzoek uit 2014 het smerigste in de hele stad. Een uitstekende plek voor een mooi cartografiemuseum.

In de tweede helft van de 17de verplaatst het cartografische centrum zich naar De Dam, het Rokin rond De Beurs en De Kalverstraat. Hier is meer dan veertig jaar Frederick de Wit de prominentste en productiefste cartograaf en uitgever. Hij woonde op de duurste plek op De Dam, op de hoek van de Kalverstraat naast het Paleis. Hij was zeer welgesteld en produceerde al zijn werk in zijn eigen bedrijf. Zijn naam werd zo bekend en waardevol dat uitgevers na hem zijn naam op hun kaarten vermeldden, uiteraard om de prijs op te drijven. Auteursrechten waren slecht geregeld; als een uitgever geen privilege bezat van de Staten Generaal of van de Staten van Holland en Westfriesland, dan kon iedereen uitgeven wat hij wilde. Er werd dus fors gekopieerd en informatie overgenomen.
Het bedrijfskapitaal bestond uit koperplaten, waar de kaartafbeeldingen in spiegelbeeld op werden gegraveerd. Koper was duur en relatief makkelijk te wijzigen. Door het zachte materiaal was uitwissen en opnieuw graveren niet zo moeilijk. Er zijn voorbeelden bekend waarbij dezelfde koperplaat wel vier of vijf keer werd gewijzigd of hergebruikt, soms nog na meer dan vijftig jaar. Er bestond dan ook een levendige handel in koperplaten wanneer een uitgever overleed en de boedel werd geveild. Er zijn fondscatalogi en boedelinventarissen bewaard gebleven die daarvan een overzicht geven, en notariële actes en verslagen, waarin een ruzie over het bezit van koperplaten wordt uitgevochten.
Vele uitgevers vormden een bedrijf van meerdere generaties, die soms tot wel honderd jaar lang hebben voortbestaan, zoals bijvoorbeeld de uitgeversfamilies Danckerts, Allard, Ottens en Covens & Mortier. Sommige uitgevers, zoals Frederick de Wit, probeerden het kaartbeeld up to date te houden en pasten de kaarten aan met nieuwe informatie over grenzen of ontdekkingen. Maar er waren ook vele uitgevers die slechts alles wat ze konden bemachtigen kopieerden en zonder gêne een ongewijzigd kaartbeeld drukten dat zestig jaar eerder ook al bestond.
(Paula van Gestel-van het Schip)

Explokart, waar de auteur een belangrijke rol speelt, is het Historisch-Cartografisch studiecentrum bij Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam

 

 

>Nummers en verwijzingen bij de kaart:<

1. Willem Jansz. Blaeu
2. Johannes Janssonius
3. Jacob Colom
4. Jan Evertsz. Cloppenburgh
5. Michiel Colijn
6. Hessel Gerritsz.
7. Cornelis Claesz.
8. Pieter Goos
9. Firma Van Keulen
10. Johannes Loots
11. Jacob Robijn
12. Hendrik Doncker
13. Joan Blaeu
14. Cornelis Anthonisz.
15. Adriaan Schoonebeeck
16. Frederick de Wit
17. Petrus Schenk
Johannes de Ram
Hondius familie
Allard familie
Abraham Goos
Pieter van den Keere
Covens & Mortier
18. Hugo Allard
19. Danckerts familie
20. Visscher familie
21. Clement de Jonghe
Gerard Valck
22. Pieter Mortier
23. Cornelis Danckerts
24. François van den Hoeye
25. Reinier & Joshua Ottens

De afbeelding is een detail uit de kaart van Amsterdam van Gerred de Broen, op ’t Rokin by d’Olyslagersteeg, c. 1737, in 4 bladen, 95 x 116 cm, Amsterdam UB, OTM: KZL, W.x.012.

 

(Openingsbeeld: Het water aan het Rokin, richting IJ en Damrak, eerste helft 17de eeuw. (Stadsarchief))

Lees het volledige artikel, met de stadskaart in het groot, plus nog meer boeiende verhalen over geschiedenis, in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Rosa Luxemburg van Hoorn

‘Het is niet nodig te hopen om te ondernemen noch te slagen om te volharden’. Deze gevleugelde uitspraak dringt zich op bij kennismaking met dit strijdbare leven. Tegen een overmacht van ‘linkse verraders’ en ‘rechtse onderdrukkers’ houdt Trien de revolutionaire strijd hoog. Tegen de argwaan van haar omgeving in propageert ze ijverig gezinsplanning als noodzakelijke weg naar emancipatie.

Lees verder

Kroniek

Rusland Gregoriaans

Honderd jaar geleden, op 14 februari 1918, voerde als een van de laatste landen ook Rusland de Gregoriaanse kalender in, zo’n 340 jaar nadat de paus met die naam de kalenderafwijking in de Juliaanse kalender had rechtgezet. De christelijke kalender moet, om het seizoensritme (‘tropische kalender’) secuur te volgen, schrikkeljaren gebruiken voor correctie. De Gregoriaanse kalender doe dat beter dan de Juliaanse. Als een land overstapte, sloeg het meteen een aantal dagen over, in het begin tien, bij de Russen al dertien.

Lees verder

Heilige van de week

Theresia van Avilla - 15 oktober († 1582)

De naam Theresia komt waarschijnlijk van het Griekse woord voor warmte, zomer, of het Griekse jageres. Misschien betekent de naam wel bewoonster van het eiland Thera, tegenwoordig Santorini.

Lees verder