Stelling

De woorden 'passie' en 'kids' zouden verboden moeten worden.

Stem

Agenda

Gevangen na de oorlog
Het Stadsmuseum te Lokeren wijdt een tentoonstelling aan het Interneringscentrum Lokeren. Na de Tweede Wereldoorlog zaten hier meer dan 20.000 personen die beschuldigd waren van collaboratie of ervoor veroordeeld waren korte of langere tijd vast. Die gevangenen kwamen uit alle lagen van de bevolking, maar het kamp van Lokeren telde relatief veel vooraanstaanden uit de Vlaamse Beweging. Het is nog altijd een gevoelige kwestie.
Los van de aarde
Dit jaar is het 235 jaar geleden (21 november 1783) dat voor het eerst de mens zich aan de zwaartekracht wist te ontworstelen. Dat gebeurde met een heteluchtballon bedacht en gebouwd door de gebroeders Montgolfier uit Annonnay in Frankrijk. Ook al wat het een kort tochtje, er ontstond meteen een hype. Reden voor het Graafs Museum in Grave (NB) om een tentoonstelling rond het thema ballonvaren te organiseren.

Moordende concurrentie

23 oktober 2017 S. Krul

De cartografische activiteiten van Amsterdamse uitgevers, drukkers, graveurs en inkleurders (afsetters) concentreerden zich in de eerste helft van de 17de eeuw rond het Damrak (Op ’t Water). Het Damrak was destijds nog niet gedempt zodat de vanaf het IJ binnenkomende schepen direct voor de deur losten. Het wemede hier van de uigevers. Prominentst was Willem Janszoon Blaeu, die aanvankelijk Willem Janszoon heette.

Blaeus oudste cartografische werken zijn met Willem Janszoon gesigneerd. Hij was gevestigd op Damrak nummer 46, op de hoek van de Mandemakers Steeg. Vanaf 1612 begon Johannes Janssonsius, ofwel Jan Janszoon, een zelfde bedrijf in het pand naast Blaeu, op Damrak nummer 47. Om verwarring te voorkomen voegde Willem de naam Blaeu aan zijn impressum toe. Tot de dood van Blaeu in 1638 waren zij concurrenten. Op deze adressen is nu Hotel Manofa gevestigd, volgens een onderzoek uit 2014 het smerigste in de hele stad. Een uitstekende plek voor een mooi cartografiemuseum.

In de tweede helft van de 17de verplaatst het cartografische centrum zich naar De Dam, het Rokin rond De Beurs en De Kalverstraat. Hier is meer dan veertig jaar Frederick de Wit de prominentste en productiefste cartograaf en uitgever. Hij woonde op de duurste plek op De Dam, op de hoek van de Kalverstraat naast het Paleis. Hij was zeer welgesteld en produceerde al zijn werk in zijn eigen bedrijf. Zijn naam werd zo bekend en waardevol dat uitgevers na hem zijn naam op hun kaarten vermeldden, uiteraard om de prijs op te drijven. Auteursrechten waren slecht geregeld; als een uitgever geen privilege bezat van de Staten Generaal of van de Staten van Holland en Westfriesland, dan kon iedereen uitgeven wat hij wilde. Er werd dus fors gekopieerd en informatie overgenomen.
Het bedrijfskapitaal bestond uit koperplaten, waar de kaartafbeeldingen in spiegelbeeld op werden gegraveerd. Koper was duur en relatief makkelijk te wijzigen. Door het zachte materiaal was uitwissen en opnieuw graveren niet zo moeilijk. Er zijn voorbeelden bekend waarbij dezelfde koperplaat wel vier of vijf keer werd gewijzigd of hergebruikt, soms nog na meer dan vijftig jaar. Er bestond dan ook een levendige handel in koperplaten wanneer een uitgever overleed en de boedel werd geveild. Er zijn fondscatalogi en boedelinventarissen bewaard gebleven die daarvan een overzicht geven, en notariële actes en verslagen, waarin een ruzie over het bezit van koperplaten wordt uitgevochten.
Vele uitgevers vormden een bedrijf van meerdere generaties, die soms tot wel honderd jaar lang hebben voortbestaan, zoals bijvoorbeeld de uitgeversfamilies Danckerts, Allard, Ottens en Covens & Mortier. Sommige uitgevers, zoals Frederick de Wit, probeerden het kaartbeeld up to date te houden en pasten de kaarten aan met nieuwe informatie over grenzen of ontdekkingen. Maar er waren ook vele uitgevers die slechts alles wat ze konden bemachtigen kopieerden en zonder gêne een ongewijzigd kaartbeeld drukten dat zestig jaar eerder ook al bestond.
(Paula van Gestel-van het Schip)

Explokart, waar de auteur een belangrijke rol speelt, is het Historisch-Cartografisch studiecentrum bij Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam

 

 

>Nummers en verwijzingen bij de kaart:<

1. Willem Jansz. Blaeu
2. Johannes Janssonius
3. Jacob Colom
4. Jan Evertsz. Cloppenburgh
5. Michiel Colijn
6. Hessel Gerritsz.
7. Cornelis Claesz.
8. Pieter Goos
9. Firma Van Keulen
10. Johannes Loots
11. Jacob Robijn
12. Hendrik Doncker
13. Joan Blaeu
14. Cornelis Anthonisz.
15. Adriaan Schoonebeeck
16. Frederick de Wit
17. Petrus Schenk
Johannes de Ram
Hondius familie
Allard familie
Abraham Goos
Pieter van den Keere
Covens & Mortier
18. Hugo Allard
19. Danckerts familie
20. Visscher familie
21. Clement de Jonghe
Gerard Valck
22. Pieter Mortier
23. Cornelis Danckerts
24. François van den Hoeye
25. Reinier & Joshua Ottens

De afbeelding is een detail uit de kaart van Amsterdam van Gerred de Broen, op ’t Rokin by d’Olyslagersteeg, c. 1737, in 4 bladen, 95 x 116 cm, Amsterdam UB, OTM: KZL, W.x.012.

 

(Openingsbeeld: Het water aan het Rokin, richting IJ en Damrak, eerste helft 17de eeuw. (Stadsarchief))

Lees het volledige artikel, met de stadskaart in het groot, plus nog meer boeiende verhalen over geschiedenis, in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Klopt het clichébeeld wel?

Alleen zestigplussers hebben de veelbesproken jaren zestig meegemaakt. Geert Buelens (van 1971) hoort daar niet bij. Nostalgie blijft dus ver weg, en maar goed ook, want zeer onsixties zegt hijzelf. Een optimistische blik op de toekomst primeerde, in een decennium dat nu vooreerst love and peace van de hippies oproept, maar in werkelijkheid extreem gewelddadig was.

Lees verder

Kroniek

RFK neergeschoten

Vijftig jaar geleden. Woensdag de 5de juni 1968, enkele minuten na middernacht. Met een grote lach op zijn gezicht stapt senator Robert (Bobby) Fitzgerald Kennedy, het V-teken gevend, van het podium in de prachtige danszaal van het Ambassadorhotel in Los Angeles, op weg naar de persconferentie. Hij loopt binnendoor, door de keuken. Een fatale route, want daar treft hij Sirhan Sirhan.

Lees verder

Heilige van de week

Theresia van Avilla - 15 oktober († 1582)

De naam Theresia komt waarschijnlijk van het Griekse woord voor warmte, zomer, of het Griekse jageres. Misschien betekent de naam wel bewoonster van het eiland Thera, tegenwoordig Santorini.

Lees verder