Stelling

Bibliotheken moeten sneller en radicaler moderniseren

Stem

Agenda

Van Croÿ tot Arenberg
Een van de favoriete verblijfplaatsen van de familie Arenberg was het kasteel in Heverlee, bij Leuven. Tot begin 17de eeuw was het in het bezit van een andere adellijke familie, de Croÿs. Het was Willem van Croÿ die de oude burcht langs de Dijle liet ombouwen tot een kasteel dat gezien wordt als hét voorbeeld van de Vlaamse Renaissance. Het kasteel op 'de manier van Brabant' gebouwd kreeg zelfs navolging buiten de Lage Landen.
Achter de muur
De multimediale tentoonstelling The Pink Floyd Exhibition: Their Mortal Remains biedt een bijzondere inkijk in het gesloten pantheon der rocksterren. Drummer Nick Mason bij de presentatie in Dortmund: ‘This band was famous for not getting on, this exibition is about collaboration.’

Moordende concurrentie

23 oktober 2017 Siebrand Krul

De cartografische activiteiten van Amsterdamse uitgevers, drukkers, graveurs en inkleurders (afsetters) concentreerden zich in de eerste helft van de 17de eeuw rond het Damrak (Op ’t Water). Het Damrak was destijds nog niet gedempt zodat de vanaf het IJ binnenkomende schepen direct voor de deur losten. Het wemede hier van de uigevers. Prominentst was Willem Janszoon Blaeu, die aanvankelijk Willem Janszoon heette.

Blaeus oudste cartografische werken zijn met Willem Janszoon gesigneerd. Hij was gevestigd op Damrak nummer 46, op de hoek van de Mandemakers Steeg. Vanaf 1612 begon Johannes Janssonsius, ofwel Jan Janszoon, een zelfde bedrijf in het pand naast Blaeu, op Damrak nummer 47. Om verwarring te voorkomen voegde Willem de naam Blaeu aan zijn impressum toe. Tot de dood van Blaeu in 1638 waren zij concurrenten. Op deze adressen is nu Hotel Manofa gevestigd, volgens een onderzoek uit 2014 het smerigste in de hele stad. Een uitstekende plek voor een mooi cartografiemuseum.

In de tweede helft van de 17de verplaatst het cartografische centrum zich naar De Dam, het Rokin rond De Beurs en De Kalverstraat. Hier is meer dan veertig jaar Frederick de Wit de prominentste en productiefste cartograaf en uitgever. Hij woonde op de duurste plek op De Dam, op de hoek van de Kalverstraat naast het Paleis. Hij was zeer welgesteld en produceerde al zijn werk in zijn eigen bedrijf. Zijn naam werd zo bekend en waardevol dat uitgevers na hem zijn naam op hun kaarten vermeldden, uiteraard om de prijs op te drijven. Auteursrechten waren slecht geregeld; als een uitgever geen privilege bezat van de Staten Generaal of van de Staten van Holland en Westfriesland, dan kon iedereen uitgeven wat hij wilde. Er werd dus fors gekopieerd en informatie overgenomen.
Het bedrijfskapitaal bestond uit koperplaten, waar de kaartafbeeldingen in spiegelbeeld op werden gegraveerd. Koper was duur en relatief makkelijk te wijzigen. Door het zachte materiaal was uitwissen en opnieuw graveren niet zo moeilijk. Er zijn voorbeelden bekend waarbij dezelfde koperplaat wel vier of vijf keer werd gewijzigd of hergebruikt, soms nog na meer dan vijftig jaar. Er bestond dan ook een levendige handel in koperplaten wanneer een uitgever overleed en de boedel werd geveild. Er zijn fondscatalogi en boedelinventarissen bewaard gebleven die daarvan een overzicht geven, en notariële actes en verslagen, waarin een ruzie over het bezit van koperplaten wordt uitgevochten.
Vele uitgevers vormden een bedrijf van meerdere generaties, die soms tot wel honderd jaar lang hebben voortbestaan, zoals bijvoorbeeld de uitgeversfamilies Danckerts, Allard, Ottens en Covens & Mortier. Sommige uitgevers, zoals Frederick de Wit, probeerden het kaartbeeld up to date te houden en pasten de kaarten aan met nieuwe informatie over grenzen of ontdekkingen. Maar er waren ook vele uitgevers die slechts alles wat ze konden bemachtigen kopieerden en zonder gêne een ongewijzigd kaartbeeld drukten dat zestig jaar eerder ook al bestond.
(Paula van Gestel-van het Schip)

Explokart, waar de auteur een belangrijke rol speelt, is het Historisch-Cartografisch studiecentrum bij Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam

 

 

>Nummers en verwijzingen bij de kaart:<

1. Willem Jansz. Blaeu
2. Johannes Janssonius
3. Jacob Colom
4. Jan Evertsz. Cloppenburgh
5. Michiel Colijn
6. Hessel Gerritsz.
7. Cornelis Claesz.
8. Pieter Goos
9. Firma Van Keulen
10. Johannes Loots
11. Jacob Robijn
12. Hendrik Doncker
13. Joan Blaeu
14. Cornelis Anthonisz.
15. Adriaan Schoonebeeck
16. Frederick de Wit
17. Petrus Schenk
Johannes de Ram
Hondius familie
Allard familie
Abraham Goos
Pieter van den Keere
Covens & Mortier
18. Hugo Allard
19. Danckerts familie
20. Visscher familie
21. Clement de Jonghe
Gerard Valck
22. Pieter Mortier
23. Cornelis Danckerts
24. François van den Hoeye
25. Reinier & Joshua Ottens

De afbeelding is een detail uit de kaart van Amsterdam van Gerred de Broen, op ’t Rokin by d’Olyslagersteeg, c. 1737, in 4 bladen, 95 x 116 cm, Amsterdam UB, OTM: KZL, W.x.012.

 

(Openingsbeeld: Het water aan het Rokin, richting IJ en Damrak, eerste helft 17de eeuw. (Stadsarchief))

Lees het volledige artikel, met de stadskaart in het groot, plus nog meer boeiende verhalen over geschiedenis, in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Momentum voor de gruwel

De notulen van de Wannseeconferentie vormen een uniek document. Letterlijk omdat van de dertig gemaakte kopieën er maar één exemplaar bewaard is dat na de Tweede Wereldoorlog is opgedoken. Figuurlijk omdat in geen enkel ander document van nazi-Duitsland de ideeën over de massamoord op de Joden zo samenhangend, duidelijk én cynisch zijn geformuleerd.

Lees verder

Kroniek

Vrouw mag niet veel

In zaal De Doele in Bolsward hield maandagavond 1 december 1908, 110 jaar geleden, de 'Vereeniging voor vrouwenkiesrecht' eene vergadering. Een van de sprekers was Mejuffrouw C.S. Groot, Presidente der afdeeling Hoorn. Spreekster toonde met aanhalingen uit ’t Burgerlijk Wetboek hoe weinig de Nederlandsche vrouwen mogen.

Lees verder

Heilige van de week

Theresia van Avilla - 15 oktober († 1582)

De naam Theresia komt waarschijnlijk van het Griekse woord voor warmte, zomer, of het Griekse jageres. Misschien betekent de naam wel bewoonster van het eiland Thera, tegenwoordig Santorini.

Lees verder