Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Doodvonnis Mata Hari

23 oktober 2017 Siebrand Krul

Het Fries Museum heeft een origineel Frans gerechtsdocument gekregen uit de zaak Mata Hari. In dit zogenoemde ‘Bulletin No 1’ is te lezen op grond van welke artikelen zij schuldig is bevonden en welke straf ze daarvoor kreeg: ‘Mort’, oftewel de doodstraf. De anonieme schenker kocht het document op een veiling. Het document is vanaf dinsdag 8 december te zien in de tentoonstelling ‘Mata Hari: de mythe en het meisje.

‘Bulletin No 1’ is afkomstig van het parket bij de krijgsraad en is oorspronkelijk bestemd voor het centrale strafregister van het Franse Ministerie van Justitie. Conservator Yves Rocourt over het belang van de schenking: ‘Dit document is als het ware het einde van de reis: het geeft haar dood aan. Het enige dat overblijft is de vraag: was ze echt schuldig?’
De opening van de tentoonstelling valt samen met de eeuwherdenking van haar executie, ook het moment waarop de laatste militaire archieven van het Franse gerechtsdossier over de vermeende dubbespionne geopend worden.

 

Mata Hari fantaseerde allerlei Oosterse dansen en gewaden bij elkaar en deed dat overtuigend.

 

‘Mort’

Margaretha Geertruida Zelle, geboren in Leeuwarden op 8 augustus 1876, wist als schaars geklede, oriëntaalse danseres in Parijs het publiek aan haar voeten te krijgen onder de artiestennaam Mata Hari. Haar voorliefde voor rijke mannen en hooggeplaatste officieren bracht haar in hoge militaire kringen. Ze dankte er haar mondaine leven aan, maar uiteindelijk werd het ook haar ondergang.
Op 13 maart 1905 maakte Mata Hari haar dansdebuut in de bibliotheek van Musée Guimet. Vanuit Parijs veroverde ze de Europese danstheaters, van Rome tot Berlijn en van Wenen tot Madrid. Al snel kwam ze ook bekend te staan om haar welgestelde en invloedrijke minnaars en bewonderaars. Op 13 februari 1917 arresteerde de Franse geheime dienst Mata Hari. Ze werd toen al een tijdje geschaduwd door een team van geheim agenten. Na een proces waarin ze tegenstrijdige verklaringen gaf, bevond een oorlogstribunaal haar schuldig, het vonnis: ‘Mort’.

 

Margaretha Zelle (linksvoor) en haar man MacLeod (achter haar, tweede van links) op weg naar Indië, 1897.

 

Verhoorverslagen

Tijdens de tentoonstelling zijn de gerechtsdossiers in de zaak tegen Mata Hari voor het eerst voor het publiek te zien. Surveillanceverslagen, transcripties van haar verhoren en belangrijke bewijsstukken, zoals de onderschepte telegrammen van een Duitse militair attaché in Madrid, geven een kijkje in het proces tegen Mata Hari.
De tentoonstelling neemt de bezoeker mee naar sleutelmomenten in het leven van Margaretha. Een poëziealbum, schoolrapport en zelf geschreven gedichten vertellen over een gelukkige jeugd in Leeuwarden. Onlangs verkregen objecten, brieven en foto’s geven nieuwe inzichten in haar tot nu toe onderbelichte rol als vrouw en moeder in Nederlands-Indië. Een babyboek laat zien hoe ze de ontwikkeling van haar zoontje Norman en dochter Non bijhield. Na het verlies van hun zoontje raakte het stel verwikkeld in een vechtscheiding. Het Fries historisch en letterkundig centrum Tresoar verkreeg onlangs brieven die deze periode illustreren en geeft deze correspondentie in bruikleen. Deze objecten laten zien dat MacLeod weigerde alimentatie te betalen en zijn ex-vrouw al het contact met haar dochter ontzegde. Margaretha schreef te twijfelen of ze in de buurt van haar dochter moest blijven, of naar Parijs moest gaan om een carrière op te bouwen.

 

 

Decorstukken

Van Musée Guimet in Parijs krijgt het Fries Museum een Shivabeeld en veertien wajangpoppen in bruikleen. Deze objecten vormden het decor tijdens haar eerste optredens in de bibliotheek van de rijke industrieel Émile Guimet. Uit deze periode stammen ook de plakboeken van Mata Hari. Hierin hield ze minutieus bij wat voor foto’s, affiches, recensies en artikelen over haar gepubliceerd werden. Deze persoonlijke verzameling is een van de topstukken van de tentoonstelling. In 1916, vlak voor haar arrestatie, werd Mata Hari vereeuwigd door de schilder Isaac Israëls. Het levensgrote portret van het Kröller-Müller Museum is onlangs volledig gerestaureerd. In Mata Hari: de mythe en het meisje is het schilderij te zien.

 

Politiefoto’s van Mata Hari. Ze bleef tot de laatste snik overtuigd van een misverstand en bewoog hemel en aarde om de Fransen tot nader onderzoek te bewegen, maar in haar laatste uur gaf ze geen kik, toonde nul emotie en weigerde een blinddoek voor het vuurpeloton.

 

Icoon

Na haar dood groeide Mata Hari uit tot een mythe, ofschoon ze zeker niet de bekendste van de vele courtisanes uit haar tijd was. Ze is stijlicoon, sekssymbool en femme fatale. Haar leven is onderwerp van talloze boeken en spreekt internationaal tot de verbeelding. Filmsterren als Greta Garbo, Sylvia Kristel en Marlene Dietrich spelen de rol van Mata Hari. Het Fries Museum heeft een omvangrijke eigen collectie op het gebied van Mata Hari. Die wwerd aangevuld met bruiklenen uit onder andere The National Archives in Londen, Musée Guimet in Parijs, het Franse militaire archief in Vincennes en Bibliothèque nationale de France, het Nationaal Archief en diverse privé verzamelingen.

Mata Hari, de mythe en het meisje, t/m 2 april 2018
Fries Museum
Wilhelminaplein 92, 8911 BS Leeuwarden
https://www.friesmuseum.nl/


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder