Stelling

Het oprukkend gebruik van de Engelse taal in musea is publieksvijandig

Stem

Agenda

Naar de Oost en de West
In het Nationaal Archief te Den Haag ligt 1,2 kilometer aan archiefstukken van de Verenigde Oost-Indische Compagnie opgeslagen. De tentoonstelling ‘De wereld van de VOC’ is dus slechts een fractie, die niettemin een wijde wereld opent. Geen romantisch jongensboek, wel een duizelingwekkende reis.
Het kleine leven
Het Brusselse Hallepoortmuseum neemt met de nieuwe tentoonstelling Little Life de bezoeker mee naar een kleine wereld, die op wonderlijke wijze het huiselijk leven van de burgerlijke milieus uit de 19de en het begin van de 20ste eeuw verbeeldt. Koken, poetsen, de tafel dekken, het bed opmaken, bezoek ontvangen, een huis inrichten,… het dagelijkse leven blijkt voor het kinderspel een onuitputtelijke inspiratiebron.

Doodvonnis Mata Hari

23 oktober 2017 skrul

Het Fries Museum heeft een origineel Frans gerechtsdocument gekregen uit de zaak Mata Hari. In dit zogenoemde ‘Bulletin No 1’ is te lezen op grond van welke artikelen zij schuldig is bevonden en welke straf ze daarvoor kreeg: ‘Mort’, oftewel de doodstraf. De anonieme schenker kocht het document op een veiling. Het document is vanaf dinsdag 8 december te zien in de tentoonstelling ‘Mata Hari: de mythe en het meisje.

‘Bulletin No 1’ is afkomstig van het parket bij de krijgsraad en is oorspronkelijk bestemd voor het centrale strafregister van het Franse Ministerie van Justitie. Conservator Yves Rocourt over het belang van de schenking: ‘Dit document is als het ware het einde van de reis: het geeft haar dood aan. Het enige dat overblijft is de vraag: was ze echt schuldig?’
De opening van de tentoonstelling valt samen met de eeuwherdenking van haar executie, ook het moment waarop de laatste militaire archieven van het Franse gerechtsdossier over de vermeende dubbespionne geopend worden.

 

Mata Hari fantaseerde allerlei Oosterse dansen en gewaden bij elkaar en deed dat overtuigend.

 

‘Mort’

Margaretha Geertruida Zelle, geboren in Leeuwarden op 8 augustus 1876, wist als schaars geklede, oriëntaalse danseres in Parijs het publiek aan haar voeten te krijgen onder de artiestennaam Mata Hari. Haar voorliefde voor rijke mannen en hooggeplaatste officieren bracht haar in hoge militaire kringen. Ze dankte er haar mondaine leven aan, maar uiteindelijk werd het ook haar ondergang.
Op 13 maart 1905 maakte Mata Hari haar dansdebuut in de bibliotheek van Musée Guimet. Vanuit Parijs veroverde ze de Europese danstheaters, van Rome tot Berlijn en van Wenen tot Madrid. Al snel kwam ze ook bekend te staan om haar welgestelde en invloedrijke minnaars en bewonderaars. Op 13 februari 1917 arresteerde de Franse geheime dienst Mata Hari. Ze werd toen al een tijdje geschaduwd door een team van geheim agenten. Na een proces waarin ze tegenstrijdige verklaringen gaf, bevond een oorlogstribunaal haar schuldig, het vonnis: ‘Mort’.

 

Margaretha Zelle (linksvoor) en haar man MacLeod (achter haar, tweede van links) op weg naar Indië, 1897.

 

Verhoorverslagen

Tijdens de tentoonstelling zijn de gerechtsdossiers in de zaak tegen Mata Hari voor het eerst voor het publiek te zien. Surveillanceverslagen, transcripties van haar verhoren en belangrijke bewijsstukken, zoals de onderschepte telegrammen van een Duitse militair attaché in Madrid, geven een kijkje in het proces tegen Mata Hari.
De tentoonstelling neemt de bezoeker mee naar sleutelmomenten in het leven van Margaretha. Een poëziealbum, schoolrapport en zelf geschreven gedichten vertellen over een gelukkige jeugd in Leeuwarden. Onlangs verkregen objecten, brieven en foto’s geven nieuwe inzichten in haar tot nu toe onderbelichte rol als vrouw en moeder in Nederlands-Indië. Een babyboek laat zien hoe ze de ontwikkeling van haar zoontje Norman en dochter Non bijhield. Na het verlies van hun zoontje raakte het stel verwikkeld in een vechtscheiding. Het Fries historisch en letterkundig centrum Tresoar verkreeg onlangs brieven die deze periode illustreren en geeft deze correspondentie in bruikleen. Deze objecten laten zien dat MacLeod weigerde alimentatie te betalen en zijn ex-vrouw al het contact met haar dochter ontzegde. Margaretha schreef te twijfelen of ze in de buurt van haar dochter moest blijven, of naar Parijs moest gaan om een carrière op te bouwen.

 

 

Decorstukken

Van Musée Guimet in Parijs krijgt het Fries Museum een Shivabeeld en veertien wajangpoppen in bruikleen. Deze objecten vormden het decor tijdens haar eerste optredens in de bibliotheek van de rijke industrieel Émile Guimet. Uit deze periode stammen ook de plakboeken van Mata Hari. Hierin hield ze minutieus bij wat voor foto’s, affiches, recensies en artikelen over haar gepubliceerd werden. Deze persoonlijke verzameling is een van de topstukken van de tentoonstelling. In 1916, vlak voor haar arrestatie, werd Mata Hari vereeuwigd door de schilder Isaac Israëls. Het levensgrote portret van het Kröller-Müller Museum is onlangs volledig gerestaureerd. In Mata Hari: de mythe en het meisje is het schilderij te zien.

 

Politiefoto’s van Mata Hari. Ze bleef tot de laatste snik overtuigd van een misverstand en bewoog hemel en aarde om de Fransen tot nader onderzoek te bewegen, maar in haar laatste uur gaf ze geen kik, toonde nul emotie en weigerde een blinddoek voor het vuurpeloton.

 

Icoon

Na haar dood groeide Mata Hari uit tot een mythe, ofschoon ze zeker niet de bekendste van de vele courtisanes uit haar tijd was. Ze is stijlicoon, sekssymbool en femme fatale. Haar leven is onderwerp van talloze boeken en spreekt internationaal tot de verbeelding. Filmsterren als Greta Garbo, Sylvia Kristel en Marlene Dietrich spelen de rol van Mata Hari. Het Fries Museum heeft een omvangrijke eigen collectie op het gebied van Mata Hari. Die wwerd aangevuld met bruiklenen uit onder andere The National Archives in Londen, Musée Guimet in Parijs, het Franse militaire archief in Vincennes en Bibliothèque nationale de France, het Nationaal Archief en diverse privé verzamelingen.

Mata Hari, de mythe en het meisje, t/m 2 april 2018
Fries Museum
Wilhelminaplein 92, 8911 BS Leeuwarden
https://www.friesmuseum.nl/


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Tussen medailles en pantserauto’s

Militaire attachés zijn deels diplomaat, deels spion. In vredestijd kan het een luxueus leventje zijn, in oorlogstijd wat minder. Andrej Prezjbjano (1885-1963), kapitein van de tsaristische gardecavalerie, werd begin september 1914 door de Russische militaire attaché in Frankrijk doorgestuurd naar het hoofdkwartier van het Belgisch leger. Hij kon natuurlijk in zijn raarste dromen niet bevroeden dat een paar jaar later in zijn vaderland de hel zou losbreken, en zijn positie dramatisch veranderde.

Lees verder

Kroniek

Held van Peotillos

Tweehonderd jaar geleden, op 11 november 1817, stierf de vrijheidsstrijder Francisco Javier Mina voor het vuurpeloton. Mina was een Spaanse militair die vocht als guerrillastrijder in de Spaanse Onafhankelijkheidsoorlog en later de kant koos van Mexico in de Mexicaanse Onafhankelijkheidsoorlog.

Lees verder

Heilige van de week

Theresia van Avilla - 15 oktober († 1582)

De naam Theresia komt waarschijnlijk van het Griekse woord voor warmte, zomer, of het Griekse jageres. Misschien betekent de naam wel bewoonster van het eiland Thera, tegenwoordig Santorini.

Lees verder