Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

De ziel van Amerika

23 oktober 2017 Siebrand Krul

De Pilgrim Fathers waren Engelsen die om geloofsredenen naar de Nederlanden vluchtten en begin 17de eeuw naar Amerika. Hun calvinistische overtuigingen zijn zo diep verankerd in de ziel van de Verenigde Staten, dat zij als de founding fathers van het land gelden. Liefst zes presidenten stammen van de Pilgrim fathers af: Taylor, Coolidge, Bush senior en Bush junior, Grant en Obama.

De voorzienigheid heeft hen naar hier gevoerd, naar de kust van New England, meer dan honderd kilometer van hun eigenlijke doel verwijderd. De nieuwkomers stuiten op verlaten indianendorpen, skeletresten: de getuigen van een dodelijke ziekte. God, zo geloven zij, heeft plaats voor hen gemaakt, om hen hier een christenrijk, een nieuw Jeruzalem, te laten stichten. ‘Saints’ noemen ze zichzelf, oftewel: uitverkorenen. William Bradford, hun latere gouverneur, heeft het in zijn verslag van hun reis over ‘pelgrims’. Hun pelgrimage naar een beloofd land begint in een dorpje in Engeland.
In Scrooby vormen de mensen die later als Pilgrimfathers bekend worden een eigen gemeente. Ze zijn namelijk separatisten, aanhangers van de Reformatie. De anglicaanse kerk is hun nog te zeer met het katholicisme behept en ze geloven niet langer dat zij zich van binnenuit laat verbeteren. Daarom verlaten zij de staatskerk en trekken naar Leiden, in het protestantse Nederland, waar andere emigranten zich bij hen aansluiten.

 

Gedenkteken aan de Pieterskerk in Leiden, ter ere van de Pilgrims, aangebracht in 1891.

 

Een ver, woest, maar vrij land

In Leiden hopen zij te kunnen leven als in het oerchristendom, toen de eerste gemeenten zich rond de discipelen van Jezus vormden. Het enige wat voor de separatisten telt, is wat er in de Bijbel staat. Het kruisteken is voor hen evenzeer uit den boze als een kerkelijke hiërarchie. Elke gemeente is rechtstreeks aan het gezag van de Almachtige onderworpen en kiest haar eigen predikers. Verenigd door de boodschap van Christus willen ze de mensheid tot voorbeeld zijn, als een baken dat de weg wijst. In Leiden zijn ze echter al snel beducht voor de verlokkingen van een moderne handelsstad. Tegelijkertijd bereiken hen berichten over een ver, woest land aan de andere kant van de oceaan, waar Gods boodschap nog nauwelijks toe doorgedrongen is. Daar, zo besluiten ze, moet hun heilige experiment slagen.
In 1607 hebben leden van de ‘Virginia Company’ daar Jamestown gesticht, de eerste permanent bewoonde Engelse nederzetting in Amerika. Van deze compagnie verwerft de gemeente rechten op een stuk grond in Virginia, maar omdat er niet genoeg lidmaten het waagstuk aandurven, moeten mensen van buiten geworven worden. Deze ‘vreemden’, zoals Bradford hen noemt, maken uiteindelijk tweederde van de 102 landverhuizers uit die op 6 september 1620 op de Mayflower, een omgebouwd vrachtschip, koers zetten naar Amerika. Na het nodige oponthoud raakt het schip in hevige herfststormen verzeild. Als de passagiers na ruim twee maanden land in zicht krijgen, is dat niet de kust van Virginia, maar Cape Cod, in het zuiden van New England. Omdat velen van hen aan scheurbuik lijden en de winter voor de deur staat, besluit men de kolonie hier in de buurt te vestigen.

 

Het enige bekende portret van een Pilgrim: Edward Winslow, geschilderd in 1651.

 

Stormen en sneeuwvlagen

Omdat men voor dit gebied geen verplichtingen aangegaan is, voelen veel van de ‘vreemden’ zich niet meer aan de gemeente gebonden. Na uitvoerige onderhandelingen komen vertegenwoordigers van beide groepen daarom de zogeheten ‘Mayflower Compact’ overeen, waarin ze verklaren samen een kolonie te stichten en wetten op te stellen die het ‘algemeen welzijn’ dienen en waaraan allen zich houden. In het verdrag wordt later de kiem van de Amerikaanse democratie gezien, maar het is slecht een provisorium: uiteindelijk zou een officiële, door de Engelse kroon opgestelde eigendomsakte de wettelijke basis voor de kolonie moeten leveren.
Pas midden december vinden ze een geschikte locatie, in een gebied dat ontdekkingsreizigers Plymouth gedoopt hadden. Het paradijs is het niet, maar er is een beschutte haven en beken voeren helder water aan. Op Kerstmis, dat ze als heidens feest beschouwen, voltooien ze hun eerste gebedsruimte in de Nieuwe Wereld. Weldra gieren stormen en sneeuwvlagen over het land en rukken het riet van hun noodonderkomens, het klamme goed bevriest hun op de huid. Ongeveer de helft van de kolonisten zal de eerste maanden niet overleven en menigeen wordt in zijn koortsdromen bekropen door twijfels aan de goddelijke missie. Maar uiteindelijk beschijnt de voorjaarszon de nederzetting van veertien gebouwen met wanden van leem en vlechtwerk. In mei vieren ze de eerste bruiloft: een puur burgerlijke aangelegenheid, zonder priesterlijke zegen. En ze zaaien de maïs die ze in een verlaten indianendorp aangetroffen hebben.

 

Tekening van de landing van de Pilgrims op de Amerikaanse kust, in het boek ‘British Enterprise beyond the Seas’. (British Library)

 

Dode haringen als mest

Hun eerste confrontatie met inheemsen, op een verkenningstocht over Cape Cod, eindigde in een pijlenhagel, maar in april loopt een indiaan de nederzetting binnen en begroet de kolonisten in het Engels. Deze Squanto was als slaaf naar Engeland gevoerd en eenmaal terug had hij zijn dorp door een epidemie ontvolkt aangetroffen. De kolonisten zien hem als een gezant van God. Zijn tussenkomst resulteert in een vredesverdrag met de Wampanoag-stam. Naar verluidt bracht Squanto de kolonisten niet alleen de visvangst en maïsteelt bij, maar ook hoe je dode haringen als mest gebruikt. Sommige historici zetten vraagtekens bij deze overlevering en betwijfelen of Europeanen met zo’n lange agrarische traditie voor al deze kennis wel op anderen aangewezen waren.
In de herfst van 1621 kunnen de emigranten hun eerste dankdag voor het gewas houden, in het gezelschap van negentig indianen naar het heet. De eerste strenge winter hebben ze achter de rug, hun velden hebben vrucht gedragen, de vrede met de indianen houdt stand. Het wonderbaarlijke overleven van de kolonie, schrijft een van de pelgrims later naar Engeland, was het bewijs dat God zijn volk dit land toebedeeld had. Drie jaar later telt Plymouth al zo’n 180 zielen en 32 huizen. Het graanpakhuis is gevuld, men houdt runderen, varkens en pluimvee. De zee voorziet in kabeljauw en kreeft. Belangrijke ambten bezetten de kolonisten naar het voorbeeld van Engelse gemeenten door verkiezing, de kerkgang is verplicht. De pelgrimvaders van Plymouth zijn trots op hun sobere, vrome leven.

 

 

Het wemelt van de doorgaans heroïsche aankomst van de Pilgrims in het beloofde land.

 

Meer puriteinen op de kust

Maar slechts een paar kilometer verderop naar het noorden krijgen ze concurrentie. Daar ontstaat in 1629 de Massachusetts Bay Colony. Ook deze puriteinen willen een godsrijk stichten en het als een ‘stad op een heuvel’, van alle kanten zichtbaar, de wereld voorhouden. De nieuwe kolonie is kapitaalkrachtiger dan het vooral door ambachtslieden en boeren bewoonde Plymouth en haar hoofdplaats Boston groeit al snel uit tot een druk handelscentrum. Veel, vooral jongere inwoners van het nog landelijke Plymouth trekken naar de naburige kolonie. In 1691 verliest Plymouth uiteindelijk zijn zelfstandigheid en wordt met Massachusetts samengevoegd tot één kroonkolonie. De laatste nog levende ondertekenaar van het Mayflower-verdrag is dan al vier jaar dood.
De pelgrimvaders waren geen revolutionairen, ze wilden niets nieuws scheppen, maar slechts het oude weer tot leven wekken: de kerk van de eerste christenen en het Engeland van de kleine dorpen. Maar het pact waar ze hun zelfbestuur op baseren geeft de aanzet tot een heuse stichtingmythe. Daarin krijgt hun religieuze missie een politieke dimensie. En die wil dat de Verenigde Staten in het leven zijn geroepen om de wereld vrijheid en democratie te brengen. Amerika, schrijft de Engelsman G. K. Chesterton, is een natie met de ziel van een kerk.
(Svenja Muche)

Lees het volledige artikel, en nog meer boeiende verhalen over de ontstaansgeschiedenis van de Verenigde Staten, in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder