Stelling

De woorden 'passie' en 'kids' zouden verboden moeten worden.

Stem

Agenda

Gevangen na de oorlog
Het Stadsmuseum te Lokeren wijdt een tentoonstelling aan het Interneringscentrum Lokeren. Na de Tweede Wereldoorlog zaten hier meer dan 20.000 personen die beschuldigd waren van collaboratie of ervoor veroordeeld waren korte of langere tijd vast. Die gevangenen kwamen uit alle lagen van de bevolking, maar het kamp van Lokeren telde relatief veel vooraanstaanden uit de Vlaamse Beweging. Het is nog altijd een gevoelige kwestie.
Los van de aarde
Dit jaar is het 235 jaar geleden (21 november 1783) dat voor het eerst de mens zich aan de zwaartekracht wist te ontworstelen. Dat gebeurde met een heteluchtballon bedacht en gebouwd door de gebroeders Montgolfier uit Annonnay in Frankrijk. Ook al wat het een kort tochtje, er ontstond meteen een hype. Reden voor het Graafs Museum in Grave (NB) om een tentoonstelling rond het thema ballonvaren te organiseren.

Thermostaat uit de jaren dertig

06 september 2017 S. Krul

Wie vindt het nog bijzonder dat alle ruimtes in huis worden verwarmd? Onze grootouders waren nog afhankelijk van één kachel in hun woonkamer. De rest van het huis bleef koud. Alleen de allerrijksten konden zich voor 1945 de luxe van centrale verwarming veroorloven. De ontdekking van een (prachtige) tachtig jaar oude centrale thermostaat is dan ook zeer bijzonder. Het is het enige bekende behouden exemplaar in Leiden.

De thermostaat is gemaakt van messing. De zijkanten zijn open en voorzien van het patentnummer en bedrijfsnaam (Minneapolis-Honeywell Regulator Co.). De temperatuur is weergegeven in Fahrenheit. Aangezien de Minneapolis-Honeywell Regulator Co. in 1934 in Nederland een winkel opende, is deze thermostaat te dateren rond 1934.
In de jaren dertig werkte centrale verwarming vrijwel altijd op petroleum (aardolie). Deze brandstof werd aangestoken met een elektrische vonk. Wanneer de temperatuur in huis lager was dan de gewenste temperatuur op de thermostaat, werd er automatisch petroleum over het brandstof gespoten. Hierdoor laaide het vuur op. Dit systeem liet te wensen over: het was een constant ‘gejojo’ tussen te warm en te koud. Dit was één van de redenen dat veel mensen met kolenkachels per kamer bleven verwarmen.

Fabrikanten

De Minneapolis-Honeywell Regulator Co. kent een lange geschiedenis. Het is in 1927 ontstaan uit een fusie van twee bedrijven: Minneapolis Heat Regulator Company en Honeywell Heating Specialty Co.. De Minneapolis Heat Regulator Company kwam voort uit de uitvinding van de centrale thermostaat in 1885 door Albert Butz. De Honeywell Heating Specialty Co., opgericht in 1907, was gespecialiseerd in woningverwarming.
Na de fusie van beide bedrijven in 1927 begon de verovering van de internationale markt. In 1934 streken ze neer in Amsterdam. Honeywell onderhield mogelijk contacten met de Haagse firma N.V. Slotboom Centrale Verwarmingen. De ook behouden radiatorknoppen dragen namelijk hun naam. Terwijl Slotboom N.V. tientallen jaren geleden is opgeheven, is Honeywell vandaag de dag marktleider op het gebied van regelapparatuur voor verwarming.

 

 

Verwarmde dokterspraktijk

Terug naar Leiden. Het deftige huis aan de Rijnsburgerweg waarin de thermostaat is aangetroffen, is gebouwd in 1907 naar plannen van de Leidse architect Hendrik Jesse. Tussen 1932 en 1956 woonde arts Cornelis van Houweninge Graftdijk in het huis. Gezien de datering van de thermostaat moet deze arts opdracht hebben gegeven voor centrale verwarming.
Dokter van Houweninge Graftdijk werkte in het Diaconessenhuis en was professor heelkunde aan de Leidse universiteit. Patiënten ontving hij ook aan huis. Anno 2017 zijn de wachtkamer, het belletje voor het roepen van personeel en zijn enorme boekenkast nog aanwezig. Patiënten waren bij binnenkomst ongetwijfeld zeer verrast door de comfortabele temperatuur. Centrale verwarming was zo uniek dat het voor veel patiënten een eerste kennismaking moet zijn geweest.

 

 

Historische details

Dat deze thermostaat de tand des tijds heeft doorstaan is bijzonder. Immers: mensen die hun thermostaat vervangen, gooien het oude model vrijwel altijd bij het grofvuil. Dat dit detail is bewaard is te danken aan de latere bewoners. Tekenend hiervoor is het feit dat de huidige bewoonster minutieus de later aangebracht verf van de thermostaat heeft verwijderd. Door deze houding behouden huizen hun historische karakter.
(Gertjan de Boer m.m.v. Edwin Orsel/Vondst van de week (#VVDW) is een rubriek van de erfgoedexperts van Erfgoed Leiden en Omstreken. Zij doen daarin verslag van opmerkelijke vondsten en ervaringen. Via deze site, twitter en facebook houden zij u op de hoogte.)

 


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Klopt het clichébeeld wel?

Alleen zestigplussers hebben de veelbesproken jaren zestig meegemaakt. Geert Buelens (van 1971) hoort daar niet bij. Nostalgie blijft dus ver weg, en maar goed ook, want zeer onsixties zegt hijzelf. Een optimistische blik op de toekomst primeerde, in een decennium dat nu vooreerst love and peace van de hippies oproept, maar in werkelijkheid extreem gewelddadig was.

Lees verder

Kroniek

RFK neergeschoten

Vijftig jaar geleden. Woensdag de 5de juni 1968, enkele minuten na middernacht. Met een grote lach op zijn gezicht stapt senator Robert (Bobby) Fitzgerald Kennedy, het V-teken gevend, van het podium in de prachtige danszaal van het Ambassadorhotel in Los Angeles, op weg naar de persconferentie. Hij loopt binnendoor, door de keuken. Een fatale route, want daar treft hij Sirhan Sirhan.

Lees verder

Heilige van de week

Theresia van Avilla - 15 oktober († 1582)

De naam Theresia komt waarschijnlijk van het Griekse woord voor warmte, zomer, of het Griekse jageres. Misschien betekent de naam wel bewoonster van het eiland Thera, tegenwoordig Santorini.

Lees verder