Stelling

Het oprukkend gebruik van de Engelse taal in musea is publieksvijandig

Stem

Agenda

Naar de Oost en de West
In het Nationaal Archief te Den Haag ligt 1,2 kilometer aan archiefstukken van de Verenigde Oost-Indische Compagnie opgeslagen. De tentoonstelling ‘De wereld van de VOC’ is dus slechts een fractie, die niettemin een wijde wereld opent. Geen romantisch jongensboek, wel een duizelingwekkende reis.
Het kleine leven
Het Brusselse Hallepoortmuseum neemt met de nieuwe tentoonstelling Little Life de bezoeker mee naar een kleine wereld, die op wonderlijke wijze het huiselijk leven van de burgerlijke milieus uit de 19de en het begin van de 20ste eeuw verbeeldt. Koken, poetsen, de tafel dekken, het bed opmaken, bezoek ontvangen, een huis inrichten,… het dagelijkse leven blijkt voor het kinderspel een onuitputtelijke inspiratiebron.

Thermostaat uit de jaren dertig

06 september 2017 skrul

Wie vindt het nog bijzonder dat alle ruimtes in huis worden verwarmd? Onze grootouders waren nog afhankelijk van één kachel in hun woonkamer. De rest van het huis bleef koud. Alleen de allerrijksten konden zich voor 1945 de luxe van centrale verwarming veroorloven. De ontdekking van een (prachtige) tachtig jaar oude centrale thermostaat is dan ook zeer bijzonder. Het is het enige bekende behouden exemplaar in Leiden.

De thermostaat is gemaakt van messing. De zijkanten zijn open en voorzien van het patentnummer en bedrijfsnaam (Minneapolis-Honeywell Regulator Co.). De temperatuur is weergegeven in Fahrenheit. Aangezien de Minneapolis-Honeywell Regulator Co. in 1934 in Nederland een winkel opende, is deze thermostaat te dateren rond 1934.
In de jaren dertig werkte centrale verwarming vrijwel altijd op petroleum (aardolie). Deze brandstof werd aangestoken met een elektrische vonk. Wanneer de temperatuur in huis lager was dan de gewenste temperatuur op de thermostaat, werd er automatisch petroleum over het brandstof gespoten. Hierdoor laaide het vuur op. Dit systeem liet te wensen over: het was een constant ‘gejojo’ tussen te warm en te koud. Dit was één van de redenen dat veel mensen met kolenkachels per kamer bleven verwarmen.

Fabrikanten

De Minneapolis-Honeywell Regulator Co. kent een lange geschiedenis. Het is in 1927 ontstaan uit een fusie van twee bedrijven: Minneapolis Heat Regulator Company en Honeywell Heating Specialty Co.. De Minneapolis Heat Regulator Company kwam voort uit de uitvinding van de centrale thermostaat in 1885 door Albert Butz. De Honeywell Heating Specialty Co., opgericht in 1907, was gespecialiseerd in woningverwarming.
Na de fusie van beide bedrijven in 1927 begon de verovering van de internationale markt. In 1934 streken ze neer in Amsterdam. Honeywell onderhield mogelijk contacten met de Haagse firma N.V. Slotboom Centrale Verwarmingen. De ook behouden radiatorknoppen dragen namelijk hun naam. Terwijl Slotboom N.V. tientallen jaren geleden is opgeheven, is Honeywell vandaag de dag marktleider op het gebied van regelapparatuur voor verwarming.

 

 

Verwarmde dokterspraktijk

Terug naar Leiden. Het deftige huis aan de Rijnsburgerweg waarin de thermostaat is aangetroffen, is gebouwd in 1907 naar plannen van de Leidse architect Hendrik Jesse. Tussen 1932 en 1956 woonde arts Cornelis van Houweninge Graftdijk in het huis. Gezien de datering van de thermostaat moet deze arts opdracht hebben gegeven voor centrale verwarming.
Dokter van Houweninge Graftdijk werkte in het Diaconessenhuis en was professor heelkunde aan de Leidse universiteit. Patiënten ontving hij ook aan huis. Anno 2017 zijn de wachtkamer, het belletje voor het roepen van personeel en zijn enorme boekenkast nog aanwezig. Patiënten waren bij binnenkomst ongetwijfeld zeer verrast door de comfortabele temperatuur. Centrale verwarming was zo uniek dat het voor veel patiënten een eerste kennismaking moet zijn geweest.

 

 

Historische details

Dat deze thermostaat de tand des tijds heeft doorstaan is bijzonder. Immers: mensen die hun thermostaat vervangen, gooien het oude model vrijwel altijd bij het grofvuil. Dat dit detail is bewaard is te danken aan de latere bewoners. Tekenend hiervoor is het feit dat de huidige bewoonster minutieus de later aangebracht verf van de thermostaat heeft verwijderd. Door deze houding behouden huizen hun historische karakter.
(Gertjan de Boer m.m.v. Edwin Orsel/Vondst van de week (#VVDW) is een rubriek van de erfgoedexperts van Erfgoed Leiden en Omstreken. Zij doen daarin verslag van opmerkelijke vondsten en ervaringen. Via deze site, twitter en facebook houden zij u op de hoogte.)

 


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Tussen medailles en pantserauto’s

Militaire attachés zijn deels diplomaat, deels spion. In vredestijd kan het een luxueus leventje zijn, in oorlogstijd wat minder. Andrej Prezjbjano (1885-1963), kapitein van de tsaristische gardecavalerie, werd begin september 1914 door de Russische militaire attaché in Frankrijk doorgestuurd naar het hoofdkwartier van het Belgisch leger. Hij kon natuurlijk in zijn raarste dromen niet bevroeden dat een paar jaar later in zijn vaderland de hel zou losbreken, en zijn positie dramatisch veranderde.

Lees verder

Kroniek

Held van Peotillos

Tweehonderd jaar geleden, op 11 november 1817, stierf de vrijheidsstrijder Francisco Javier Mina voor het vuurpeloton. Mina was een Spaanse militair die vocht als guerrillastrijder in de Spaanse Onafhankelijkheidsoorlog en later de kant koos van Mexico in de Mexicaanse Onafhankelijkheidsoorlog.

Lees verder

Heilige van de week

Theresia van Avilla - 15 oktober († 1582)

De naam Theresia komt waarschijnlijk van het Griekse woord voor warmte, zomer, of het Griekse jageres. Misschien betekent de naam wel bewoonster van het eiland Thera, tegenwoordig Santorini.

Lees verder