Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Thermostaat uit de jaren dertig

06 september 2017 Siebrand Krul

Wie vindt het nog bijzonder dat alle ruimtes in huis worden verwarmd? Onze grootouders waren nog afhankelijk van één kachel in hun woonkamer. De rest van het huis bleef koud. Alleen de allerrijksten konden zich voor 1945 de luxe van centrale verwarming veroorloven. De ontdekking van een (prachtige) tachtig jaar oude centrale thermostaat is dan ook zeer bijzonder. Het is het enige bekende behouden exemplaar in Leiden.

De thermostaat is gemaakt van messing. De zijkanten zijn open en voorzien van het patentnummer en bedrijfsnaam (Minneapolis-Honeywell Regulator Co.). De temperatuur is weergegeven in Fahrenheit. Aangezien de Minneapolis-Honeywell Regulator Co. in 1934 in Nederland een winkel opende, is deze thermostaat te dateren rond 1934.
In de jaren dertig werkte centrale verwarming vrijwel altijd op petroleum (aardolie). Deze brandstof werd aangestoken met een elektrische vonk. Wanneer de temperatuur in huis lager was dan de gewenste temperatuur op de thermostaat, werd er automatisch petroleum over het brandstof gespoten. Hierdoor laaide het vuur op. Dit systeem liet te wensen over: het was een constant ‘gejojo’ tussen te warm en te koud. Dit was één van de redenen dat veel mensen met kolenkachels per kamer bleven verwarmen.

Fabrikanten

De Minneapolis-Honeywell Regulator Co. kent een lange geschiedenis. Het is in 1927 ontstaan uit een fusie van twee bedrijven: Minneapolis Heat Regulator Company en Honeywell Heating Specialty Co.. De Minneapolis Heat Regulator Company kwam voort uit de uitvinding van de centrale thermostaat in 1885 door Albert Butz. De Honeywell Heating Specialty Co., opgericht in 1907, was gespecialiseerd in woningverwarming.
Na de fusie van beide bedrijven in 1927 begon de verovering van de internationale markt. In 1934 streken ze neer in Amsterdam. Honeywell onderhield mogelijk contacten met de Haagse firma N.V. Slotboom Centrale Verwarmingen. De ook behouden radiatorknoppen dragen namelijk hun naam. Terwijl Slotboom N.V. tientallen jaren geleden is opgeheven, is Honeywell vandaag de dag marktleider op het gebied van regelapparatuur voor verwarming.

 

 

Verwarmde dokterspraktijk

Terug naar Leiden. Het deftige huis aan de Rijnsburgerweg waarin de thermostaat is aangetroffen, is gebouwd in 1907 naar plannen van de Leidse architect Hendrik Jesse. Tussen 1932 en 1956 woonde arts Cornelis van Houweninge Graftdijk in het huis. Gezien de datering van de thermostaat moet deze arts opdracht hebben gegeven voor centrale verwarming.
Dokter van Houweninge Graftdijk werkte in het Diaconessenhuis en was professor heelkunde aan de Leidse universiteit. Patiënten ontving hij ook aan huis. Anno 2017 zijn de wachtkamer, het belletje voor het roepen van personeel en zijn enorme boekenkast nog aanwezig. Patiënten waren bij binnenkomst ongetwijfeld zeer verrast door de comfortabele temperatuur. Centrale verwarming was zo uniek dat het voor veel patiënten een eerste kennismaking moet zijn geweest.

 

 

Historische details

Dat deze thermostaat de tand des tijds heeft doorstaan is bijzonder. Immers: mensen die hun thermostaat vervangen, gooien het oude model vrijwel altijd bij het grofvuil. Dat dit detail is bewaard is te danken aan de latere bewoners. Tekenend hiervoor is het feit dat de huidige bewoonster minutieus de later aangebracht verf van de thermostaat heeft verwijderd. Door deze houding behouden huizen hun historische karakter.
(Gertjan de Boer m.m.v. Edwin Orsel/Vondst van de week (#VVDW) is een rubriek van de erfgoedexperts van Erfgoed Leiden en Omstreken. Zij doen daarin verslag van opmerkelijke vondsten en ervaringen. Via deze site, twitter en facebook houden zij u op de hoogte.)

 


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder