Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Eten rond de mast

25 juli 2017 Siebrand Krul

Bij de geschiedenis van de VOC gaat het meestal over handel en vechten. Maar wat aten en dronken de bemanningsleden? In Den Haag wordt daarover in het Nationaal Archief verteld. Er is VOC-eet- en drinkgerei te bekijken en we zien dat de zeelieden en soldaten, die voor de mast op een VOC-schip verbleven, genoeg te eten en te drinken kregen tijdens hun maandenlange reis.

Op de kwaliteit hebben we naar hedendaagse normen wel het een en ander aan te merken. Het eten is zout, vet en boordenvol kilocalorieën maar met veel te weinig vitaminen. Gezond is anders. ’s Ochtends krijgt de bemanning gort en pruimen aangelengd met bier als ontbijt. ’s Middags staan er erwten, bonen en vet op het menu. Soms aangevuld met gepekeld vlees of vis. Het avondeten bestaat uit restjes met brood en bier. Dit eenzijdige dieet zorgt voor ondervoeding en ziektes door gebrek aan vitamine C.

 

 

Scheurbuik

Het vitamine C-tekort veroorzaakt scheurbuik: ontstoken en bloedend tandvlees, andere bloedingen, zwellingen en stijve ledematen. Het kost miljoenen zeelieden het leven. In de 18e eeuw wordt bewezen dat citrusvruchten en –sap de ziekte kan genezen. De houdbaarheid van vruchten en sap is op de lange reizen een probleem. Pas tegen het eind van de 18e eeuw is ontdekt dat het sap door vermenging met rum houdbaar wordt.
De bemanning op een VOC-schip wordt onderverdeeld in eetploegen van zeven man. Met zijn allen eten ze uit één houten bak, vandaar dat een eetploeg ‘bak’ wordt genoemd. Iedereen eet met zijn eigen houten pollepel. Wie te laat is, vindt een lege bak. De uitdrukking ‘niet aan de bak komen’ is daarvan afgeleid.

 

 

Drinkwater en bier

Bij het begin van de reis is er nog drinkwater beschikbaar. Per man gaat er 400 liter water mee aan boord. Maar dit bederft, het water gaat stinken en er zwemmen al gauw grote aantallen wormpjes in. Om geen ongedierte binnen te krijgen, drinkt de bemanning het water met de tanden op elkaar. Het vieze water is dan ook een reden om vooral, niet bederfelijke, alcoholische dranken te nuttigen. Er gaat zo’n 23.000 liter bier in vaten aan boord, 80 liter per persoon. Daarnaast worden wijn, jenever en brandewijn gedronken.
Achter de mast, waar officieren, kooplui en passagiers verblijven, wordt veel beter gegeten en gedronken dan voor de mast, waar het gewone scheepsvolk zijn onderkomen heeft. De tafels worden gedekt met tafelkleden en servetten. Aan boord van het VOC-schip De Liefde eet de bevoorrechte bemanning in 1751 zalm, ham, kalkoen, eend, speenvarken, schapenbout, snijbonen, kruisbessen, spinazie en appels. Officieren en passagiers moeten overigens extra betalen voor deze luxe. Maar de kans dat zij hun bestemming wel levend bereiken is daardoor beduidend groter.


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder