Stelling

Hobby-archeologen verrijken onze geschiedenis

Stem

Agenda

Oorlog in Vlaanderen
Het is honderd jaar geleden dat de Derde Slag bij Ieper plaatsvond, ook wel de Slag bij Passendale genoemd. Ingezet door de internationale geallieerde coalitie als mijnenslag met als einddoel de controle over de grote havengebieden, werd het een bloedige strijd om een paar kilometer klei. In de Vlaamse Westhoek wordt het beruchte jaar herdacht met zes tentoonstellingen, waaronder een in de Koninklijke Zaal van het In Flanders Field Museum te Ieper.
Gewoon puissant rijk
Twee bijzondere exposities in Noord-Nederland over welstand en fortuin. De oude academiestad Franeker en de voormalige Hanzestad Groningen laten hun voorouders pronken met familiewapens, zilver en kostbare schilderijen. De vooraanstaande leden van de Groningse bestuurderselite hadden doorgaans een huis in de stad en een borg in de Ommelanden of Veenkoloniën. De provincie Groningen telde zo ooit 200 borgen, riante paleisvilla’s met een lange bouwgeschiedenis en een exclusief interieur. Veel huizen zijn gesloopt (er zijn nog zestien te bewonderen), waarmee ook veel kunstschatten op drift raakten.

Terreur en willekeur

05 juli 2017 skrul

De Russische strafkampen hebben een gruwelijke reputatie. In de zogenoemde Goelagkampen stierven bijna drie miljoen gevangenen door honger, ziektes en executies. Vrijwel onbekend is dat er ook duizenden Nederlandse slachtoffers waren: Nederlanders die hadden gevochten in Duitse dienst en in Rusland krijgsgevangen waren gemaakt, maar ook idealistische communisten die vóór de oorlog naar Rusland waren getrokken om mee te werken aan de rode droom maar die uit de gratie vielen.

Het Amsterdamse Verzetsmuseum exposeert tot en met 12 november De Goelag, terreur en willekeur in de Sovjet-Unie, over het onbekende en schokkende verhaal van de strafkampen in de Sovjet-Unie. Aan de tentoonstelling werkten Ruslandkenners Jelle Brandt Corstius, Alexander Münninghoff en Nanci Adler mee.

 

Guitaar uit een Goelagkamp. (Coll. Jan van de Ven)

 

Megalomane prestigeprojecten

Al onder de tsaren was verbanning naar strafkampen in Siberië een gebruikelijke straf. Na de machtsovername door de communisten in 1917 werden de kampen onderdeel van het nieuwe staatssysteem. Aanvankelijk werd getracht veroordeelden te heropvoeden tot de nieuwe partijleer. Na de dood van Lenin in 1924 zette Stalin de gevangenen in voor de economie. Er verrezen uitgestrekte kampcomplexen waar grondstoffen werden gedolven of waar werd gewerkt aan megalomane prestigeprojecten als kanalen en spoorwegen. Miljoenen Russen werden vrijwel zonder reden opgepakt en werkten er onder onmenselijke omstandigheden. Na de dood van Stalin in 1953 werd het Goelag-systeem langzaam ontbonden.

 

Kamp Vorkuta. (Coll. Thomas Kizny)

 

Solzjenitsyn

In Nederland werd de ‘Goelag’ in de jaren ’70 bekend door het boek De Goelag Archipel van Alexander Solzjenitsyn. Maar de Nederlandse Goelagslachtoffers bleven onbekend. Liesbeth van der Horst, directeur van het Verzetsmuseum: ‘Zo is het verhaal van Dirk Schermerhorn, die in 1924 vol enthousiasme naar de Sovjet-Unie ging en daar de leiding kreeg over de aanleg van de metro in Moskou, erg aangrijpend. Stalin eiste dat de metro in een onhaalbare recordtijd zou worden voltooid. Schermerhorn waarschuwde voor grote technische fouten en viel in ongenade. Hij werd in 1936 gevangengezet en ruim een jaar later geëxecuteerd. Zijn vrouw Francisca bracht als echtgenote van een volksvijand acht jaar door in een strafkamp.’

 

 

Geuzenpenning

Naast het verleden komt ook het hedendaags verzet tegen de Russische regering aan bod. Die probeert deze zwarte bladzijde uit de geschiedenis te verdoezelen. Van der Horst: ‘De Russische mensenrechtenorganisatie Memorial verzamelt, tegen serieuze verdrukking in, getuigenissen over de Goelag. In maart 2012 kreeg Gregory Shedov van Memorial in Nederland de Geuzenpenning uitgereikt. Hij was toen in het Verzetsmuseum te gast. Dat heeft onze belangstelling voor het thema versterkt.’

De Goelag, terreur en willekeur in de Sovjet-Unie
tot en met 12 november
Verzetsmuseum Amsterdam
Plantage Kerklaan 61
www.verzetsmuseum.org

 

(Openingsbeeld: Gevangenen graven met blote handen het Witte Zeekanaal.)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Klanktovenaar in de schaduw

Toen Ry Cooder in 2009 zijn (hoogstwaarschijnlijk) laatste concerten in de Lage Landen gaf, was de cirkel rond. In Nederland boekte hij namelijk in 1972 zijn eerste commerciële succes met een album dat gaat over de Dust Bowl en de Grote Depressie. Zijn empathie voor de kleine man had hij thuis – een communistisch nest van Europese migranten- meegekregen. Gitaar spelen leerde hij al zeer jong na een ongeluk waarbij hij een oog verloor.

Lees verder

Kroniek

Ont-brekend glas

De kranten melden begin september 1947, nu zeventig jaar geleden, dat drie jaar na de bevrijding van Nijmegen, een groot deel van de inwoners nog altijd verstoken is van glas in hun woningen. Dezer dagen echter, kreeg de gemeente de beschikking over 1.500 m2 glas. Hiervan kunnen alle woningen voor de winter van glas worden voorzien. Rijk en gemeente zullen hen, die de direct te maken kosten niet kunnen betalen, financieel tegemoet komen. Op de foto de door gallieerde bommen verwoeste binnenstad met op de achtergrond de Waalburg.

Lees verder

Heilige van de week

Theresia van Avilla - 15 oktober († 1582)

De naam Theresia komt waarschijnlijk van het Griekse woord voor warmte, zomer, of het Griekse jageres. Misschien betekent de naam wel bewoonster van het eiland Thera, tegenwoordig Santorini.

Lees verder