Stelling

Hobby-archeologen verrijken onze geschiedenis

Stem

Agenda

Oorlog in Vlaanderen
Het is honderd jaar geleden dat de Derde Slag bij Ieper plaatsvond, ook wel de Slag bij Passendale genoemd. Ingezet door de internationale geallieerde coalitie als mijnenslag met als einddoel de controle over de grote havengebieden, werd het een bloedige strijd om een paar kilometer klei. In de Vlaamse Westhoek wordt het beruchte jaar herdacht met zes tentoonstellingen, waaronder een in de Koninklijke Zaal van het In Flanders Field Museum te Ieper.
Gewoon puissant rijk
Twee bijzondere exposities in Noord-Nederland over welstand en fortuin. De oude academiestad Franeker en de voormalige Hanzestad Groningen laten hun voorouders pronken met familiewapens, zilver en kostbare schilderijen. De vooraanstaande leden van de Groningse bestuurderselite hadden doorgaans een huis in de stad en een borg in de Ommelanden of Veenkoloniën. De provincie Groningen telde zo ooit 200 borgen, riante paleisvilla’s met een lange bouwgeschiedenis en een exclusief interieur. Veel huizen zijn gesloopt (er zijn nog zestien te bewonderen), waarmee ook veel kunstschatten op drift raakten.

Test Romeinse koelkast

18 mei 2017 skrul

Zwitserse archeologen ontdekten bij opgravingen nabij Basel een bijzondere put, die mogelijkerwijs door de Romeinen is benut als koelkast. Peter-Andrew Schwarz gaat proberen of het werkt. Hij is archeoloog aan de universiteit van Basel en ervan overtuigd dat de Romeinen uitstekende koeltechnieken kenden. Hij voert de test uit in het Romeinse fort Augusta Raurica bij Basel.

Een rijp stuk kaas, daarbij een goed gekoeld glas witte wijn in de zomer; daarvan genoten ook de oude Romeinen. Maar wat tegenwoordig dankzij koeltechnologie vanzelfsprekend is, was in de Antieke Oudheid een groot probleem, zeker in de warme landen rond de Middellandse Zee.
Wanneer men vlees en vis niet pekelt moet het op een constante temperatuur van acht graden Celsius bewaard worden. Datzelfde geldt voor kaas en wijn; het zijn alle bederfelijke waar. Schwarz weet dat de Romeinen sneeuw voor koeling gebruikten. Plinius en Seutonius schreven daarover. Keizer Nero koelde daarmee in de zomer zelfs zijn bad, aldus Schwarz. Opslaan deden de Romeinen sneeuw in ongeveer vier meter diepe putten, opgemetseld met droge muren. ’s Winters werden die met ijs en sneeuw gevuld en afgedekt met stro ter isolatie, zo wil de these. Zulke putten zijn op meer plekken aangetroffen. Tot heden werden ze gezien als ordinaire opslagruimten, hoewel ijskelders ook bekend zijn uit de Middeleeuwen en Vroegmoderne Tijd, doorgaans bij adellijke behuizingen.

 

Peter-Andrew Schwarz, de drijvende kracht achter de koelkasttest.

 

Om de proef op de som te nemen of je ijs en sneeuw echt een hele zomer lang kunt bewaren gaat Schwarz het testen. Een eerste proef mislukte: het weer zat tegen en de hele lading sneeuw is in één keer naar beneden gekieperd, wat tot te weinig dichtheid voerde.
Waar de onderzoekers ook rekening mee moeten houden zijn de veranderde klimaatomstandigheden: in de 1ste en 2de eeuw lag er rond Basel aanmerkelijk meer sneeuw dan tegenwoordig. En dat is niet alles: de Rijn is tegenwoordig ijsvrij. Sinds de bouw van grote waterkrachtcentrales in de jaren twintig drijven er geen ijsschotsen meer voorbij aan de site Augusta Raurica. Die schotsen, daarvan zijn de wetenschappers overtuigd, visten de Romeinen uit de rivier voor hun koeltechniek. IJs is een stuk dichter dan sneeuw en dus effectiever.
Schwarz geeft meteen toe dat een geslaagd experiment geen waterdicht bewijs is dat de Romeinen de schacht voor koeling gebruikten, maar vast staat dan wel dat het mogelijk was.


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Klanktovenaar in de schaduw

Toen Ry Cooder in 2009 zijn (hoogstwaarschijnlijk) laatste concerten in de Lage Landen gaf, was de cirkel rond. In Nederland boekte hij namelijk in 1972 zijn eerste commerciële succes met een album dat gaat over de Dust Bowl en de Grote Depressie. Zijn empathie voor de kleine man had hij thuis – een communistisch nest van Europese migranten- meegekregen. Gitaar spelen leerde hij al zeer jong na een ongeluk waarbij hij een oog verloor.

Lees verder

Kroniek

Ont-brekend glas

De kranten melden begin september 1947, nu zeventig jaar geleden, dat drie jaar na de bevrijding van Nijmegen, een groot deel van de inwoners nog altijd verstoken is van glas in hun woningen. Dezer dagen echter, kreeg de gemeente de beschikking over 1.500 m2 glas. Hiervan kunnen alle woningen voor de winter van glas worden voorzien. Rijk en gemeente zullen hen, die de direct te maken kosten niet kunnen betalen, financieel tegemoet komen. Op de foto de door gallieerde bommen verwoeste binnenstad met op de achtergrond de Waalburg.

Lees verder

Heilige van de week

Theresia van Avilla - 15 oktober († 1582)

De naam Theresia komt waarschijnlijk van het Griekse woord voor warmte, zomer, of het Griekse jageres. Misschien betekent de naam wel bewoonster van het eiland Thera, tegenwoordig Santorini.

Lees verder