Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Schrijven met de ogen dicht

24 april 2017 Siebrand Krul

Ergens tussen Mars en Jupiter draait een kale planetoïde kalm zijn baantjes rond de zon. Het naar schatting vijf kilometer grote rotsblok doet 3,39 jaar over een volledige omloop. Niets bijzonders. Wel opmerkelijk is de naam van dit hemellichaam: Qwerty. Het woord Qwerty is onlosmakelijk verbonden met het toetsenbord waarmee sinds jaar en dag typemachines en computers zijn uitgerust.

Het woord roept het beeld op van een gezellig pruttelende robot. En dat is zo gek nog niet. De eerste schrijfmachines ratelden er tijdens het gebruik lustig op los.
In 1714 patenteerde de Engelsman Henry Mill als eerste een ‘machine om letters af te drukken’. Hoe die eruit zag en of hij ooit is gemaakt, weten we niet. In 1802 maakte de Italiaan Agostino Fantoni een machine voor zijn blinde zuster ´per scrivere ad occhi chiusi´ (om te schrijven met de ogen dicht). Het ontwerp werd in 1808 verbeterd door Turri, een vriend des huizes die een stille liefde voor deze aantrekkelijke maar gehuwde gravin Carolina Fantoni da Fivizzono had opgevat. Boze tongen beweerden dat Turri met de machine hoopte op een verborgen amoureuze correspondentie met de gravin. Het apparaat zelf is verloren gegaan, maar een aantal door de gravin getypte brieven is bewaard gebleven, overigens allemaal keurig van inhoud. Het zijn de oudst bewaard gebleven stukken getypte tekst.

 

 

Tot krabbelen verdoemd?

De eerste commercieel geproduceerde schrijfmachine kwam in 1870 op de markt en was een ontwerp van de Deen Rasmus Malling-Hansen. Het was een constructie waarbij het bolvormige toetsenbord veel weg had van een groot uitgevallen speldenkussen waarop de toetsen als naalden waren gegroepeerd. Het werd bekend onder de naam schrijfkogel en trok de aandacht van de Duitse filosoof Friedrich Nietzsche, die leed aan een ziekte waardoor zijn gezondheid en vooral zijn ogen snel slechter werden. Het werd voor Nietzsche steeds moeilijker de pen te hanteren. Vertwijfeld schreef hij in 1882 ‘Ben ik dan tot krabbelen verdoemd?’ De nieuwe schrijfmachine van Malling-Hansen leek een uitkomst en Nietzsche was opgetogen. ‘Hoera, de schrijfmachine is vandaag bij mij komen wonen!’, schreef hij op 11 februari 1882 aan zijn zuster. Maar zijn eerste enthousiasme sloeg al snel om in teleurstelling. Beschadigingen tijdens het transport en het moeizame leren typen deden Nietzsche al na zes weken de moed opgeven. Op een van Nietzsches bewaard gebleven oefenbriefjes tikte hij -in vrije vertaling-: ‘Schrijfkogel is een ding gelijk als ik van ijzer, maar makkelijk verbogen, vooral op reizen. Geduld en tact moeten ruim voorhanden zijn, en kleine vingertjes, vlug en o zo fijn’. Het ontbrak hem blijkbaar aan beide.

 

 

Machinegeweer van de handel

Ondertussen was in 1873 ook de Amerikaanse Sholes-Glidden-schrijfmachine van de firma Remington op het toneel verschenen, genoemd naar zijn ontwerpers. De eerste Remington was nog enorm, en leek op de naaimachines die het bedrijf ook maakte. De grote doorbraak kwam met de introductie, in 1878, van de veel compactere Remington Standard 2 typewriter. Vooral op zakelijk gebied werd de typemachine al snel onmisbaar. In een artikel in The Rotarian uit 1923 werd hij ´het machinegeweer van de handel´ genoemd, daarmee een parallel trekkend met de revolutionaire gevolgen die het machinegeweer had gehad op de moderne oorlogsvoering. Trouwens, ook machinegeweren werden bij de firma Remington gemaakt.
De Remington-typemachine veroverde de markt en werd de onbetwiste standaard. En daarmee ook zijn toetsenbord. Dat was niet bolvormig, zoals bij de schrijfkogel, maar vlak. De toetsten waren Qwerty geplaatst zoals ook nu nog gebruikelijk. De naam komt van de eerste zes letters linksboven. Deze indeling was beslist niet de beste; de eerste prototypes hadden een snellere indeling. Maar juist door die snelheid liep het mechanisme van heen en weer vliegende letterhamertjes keer op keer vast. Daarom werden de meest gebruikte letters uit elkaars buurt geplaatst, zodat de kans op een onderlinge botsing een stuk kleiner werd. Voor Franstalige schrift kwam er de Azerty-variant. Azerty werd de standaard in België, ook in het Nederlandstalige deel.

 

 

Smartphones en tablets: oude toetsenbord

Het Qwerty-toetsenbord was dus het antwoord op technische beperkingen van de eerste machines. Maar ook toen die wegvielen, bleef Qwerty gehandhaafd. Niet dat er geen alternatieven waren. Een serieuze uitdager was het door August Dvorak in 1932 gepatenteerde toetsenbord. Anders dan bij Qwerty plaatste Dvorak de toetsen op basis van ergonomie en mate van aanslagfrequentie. Een geoefend iemand kon met dit toetsenbord meer aanslagen per minuut halen. Toch bleef de wereld Qwerty trouw, simpelweg omdat iedereen er al zo mee vertrouwd was. De te halen winst woog niet op tegen de moeite van het veranderen.
(Harry Stalknecht)

Lees de andere helft van dit boeiende artikel in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder