Stelling

Hobby-archeologen verrijken onze geschiedenis

Stem

Agenda

Oorlog in Vlaanderen
Het is honderd jaar geleden dat de Derde Slag bij Ieper plaatsvond, ook wel de Slag bij Passendale genoemd. Ingezet door de internationale geallieerde coalitie als mijnenslag met als einddoel de controle over de grote havengebieden, werd het een bloedige strijd om een paar kilometer klei. In de Vlaamse Westhoek wordt het beruchte jaar herdacht met zes tentoonstellingen, waaronder een in de Koninklijke Zaal van het In Flanders Field Museum te Ieper.
Gewoon puissant rijk
Twee bijzondere exposities in Noord-Nederland over welstand en fortuin. De oude academiestad Franeker en de voormalige Hanzestad Groningen laten hun voorouders pronken met familiewapens, zilver en kostbare schilderijen. De vooraanstaande leden van de Groningse bestuurderselite hadden doorgaans een huis in de stad en een borg in de Ommelanden of Veenkoloniën. De provincie Groningen telde zo ooit 200 borgen, riante paleisvilla’s met een lange bouwgeschiedenis en een exclusief interieur. Veel huizen zijn gesloopt (er zijn nog zestien te bewonderen), waarmee ook veel kunstschatten op drift raakten.

‘Soldaat met de pen’

28 maart 2017 skrul

Joe English, een Ierse migrantenzoon en kunstenaar, schonk Vlaanderen een iconische grafzerk, precies honderd jaar geleden. Zijn naam bleef altijd verbonden aan dat stuk steen, hoewel hij meer in zijn mars had. Hij belichaamde de idealen van zijn generatie van jonge intellectuelen in een tijd van waanzinnige vernietiging, de Eerste Wereldoorlog.

Dat English koos voor een Keltisch kruis, was geen toeval. In 1908 had hij een bezoek gebracht aan de kloosterruïnes van Clonmacnoise. Vader Henry was als kind in de jaren 1860 uit Ierland weggestuurd wegens de economische en politieke ellende. In Brugge leerde hij de stiel van goudborduurder en startte een florerend familiebedrijfje. De neogotiek had nood aan kazuifels, paramenten en later vlaggen.

 

 

AVV-VVK

In zijn ontwerp verwerkte Joe English het kruisvormige letterwoord AVV-VVK (Alles voor Vlaanderen/Vlaanderen voor Kristus) en voegde er de opwiekende blauwvoet aan toe, een meeuwachtige vogel die het romantische, 19de-eeuwse idee van een ongeknecht Vlaams volk belichaamde onder studenten. Het ontwerp visualiseerde krachtig de idealen van een generatie van jonge intellectuelen die na de oorlog tot de fine fleur van het Vlaams-nationalisme zouden uitgroeien zoals Frans Daels, Jozef Verduyn, Hilaire Gravez, Joris Van Severen en Filip de Pillecyn en met onderpastoor Cyriel Verschaeve als morele leider. In plaats van een zwart kruis met in witte letters het obligate opschrift Mort pour la Patrie, à… gaf deze zerk aan de dood zin en betekenis. Die jonge Vlamingen hadden daar, aan en achter het front in onbezet België, afgesneden van hun geliefden, niet voor niets de rauwe werkelijkheid in de loopgraven doorstaan en de vernederingen van de Franstalige officieren ondergaan. Gemaakt van beton bood de grafzerk bovendien een relatief goedkoop en duurzaam alternatief.

 

Het eerste heldenhuldezerkje was bestemd voor het graf van Firmin Deprez, de leider van de West-Vlaamse katholieke studenten. De versregel is van priester-dichter Cyriel Verschaeve.

 

Heldenhulde

In april 1917 werden de eerste Heldenhuldenzerkjes geplaatst. Dat gebeurde op een ogenblik dat de Vlaamse beweging radicaliseerde en de Belgische militaire overheid repressiever begon op te treden. De leidende figuren van Heldenhulde werden ver weg overgeplaatst. De spanningen liepen op nadat de Raad van Vlaanderen de zelfstandigheid had uitgeroepen. In februari 1918 werden in Oeren (Diksmuide) en Alveringem de ‘AVV-VVK’-opschriften met cement dichtgesmeerd. Tussen 1917 en het einde van de oorlog heeft Heldenhulde ruim zevenhonderd zerken met giften gefinancierd en geplaatst.

 

Schilderij op groot formaat op bruin korrelig inpakpapier. Het stelt de O.L.V. van de IJzer voor, met twee slapende soldaten en het kindje Jezus met wijd opengespreide armen. Een gelijkaardige ets maakte English voor een ruim verspreid gebedenboek onder de frontsoldaten. Als schilder behoorde English tot het symbolisme.

 

Zoenoffer

Wie een dergelijk eerbetoon zeker verdiende maar niet kreeg, was Joe English zelf. Hij stierf twee maanden voor de wapenstilstand. Sinds oktober 1917 was hij als frontschilder aan de slag voor de ‘artistieke afdeling’ van het Belgische leger. Dat gebeurde op voorspraak van koning Albert. Dat lijkt een zoenoffer geweest te zijn. In september 1920 werd de eerste IJzerbedevaart naar het graf van English in Steenkerke (Veurne) gehouden, het begin van een lange reeks demonstraties van Vlaams zelfbewustzijn.
(Luc Minten)

 

(Openingsbeeld: Tot 1969 voerde uitgeverij Lannoo dit logo, ontworpen door Joe English.)

Lees nog meer mooie geschiedenisverhalen in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts 5,50 euro!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Klanktovenaar in de schaduw

Toen Ry Cooder in 2009 zijn (hoogstwaarschijnlijk) laatste concerten in de Lage Landen gaf, was de cirkel rond. In Nederland boekte hij namelijk in 1972 zijn eerste commerciële succes met een album dat gaat over de Dust Bowl en de Grote Depressie. Zijn empathie voor de kleine man had hij thuis – een communistisch nest van Europese migranten- meegekregen. Gitaar spelen leerde hij al zeer jong na een ongeluk waarbij hij een oog verloor.

Lees verder

Kroniek

Ont-brekend glas

De kranten melden begin september 1947, nu zeventig jaar geleden, dat drie jaar na de bevrijding van Nijmegen, een groot deel van de inwoners nog altijd verstoken is van glas in hun woningen. Dezer dagen echter, kreeg de gemeente de beschikking over 1.500 m2 glas. Hiervan kunnen alle woningen voor de winter van glas worden voorzien. Rijk en gemeente zullen hen, die de direct te maken kosten niet kunnen betalen, financieel tegemoet komen. Op de foto de door gallieerde bommen verwoeste binnenstad met op de achtergrond de Waalburg.

Lees verder

Heilige van de week

Theresia van Avilla - 15 oktober († 1582)

De naam Theresia komt waarschijnlijk van het Griekse woord voor warmte, zomer, of het Griekse jageres. Misschien betekent de naam wel bewoonster van het eiland Thera, tegenwoordig Santorini.

Lees verder