Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

‘Soldaat met de pen’

28 maart 2017 Siebrand Krul

Joe English, een Ierse migrantenzoon en kunstenaar, schonk Vlaanderen een iconische grafzerk, precies honderd jaar geleden. Zijn naam bleef altijd verbonden aan dat stuk steen, hoewel hij meer in zijn mars had. Hij belichaamde de idealen van zijn generatie van jonge intellectuelen in een tijd van waanzinnige vernietiging, de Eerste Wereldoorlog.

Dat English koos voor een Keltisch kruis, was geen toeval. In 1908 had hij een bezoek gebracht aan de kloosterruïnes van Clonmacnoise. Vader Henry was als kind in de jaren 1860 uit Ierland weggestuurd wegens de economische en politieke ellende. In Brugge leerde hij de stiel van goudborduurder en startte een florerend familiebedrijfje. De neogotiek had nood aan kazuifels, paramenten en later vlaggen.

 

 

AVV-VVK

In zijn ontwerp verwerkte Joe English het kruisvormige letterwoord AVV-VVK (Alles voor Vlaanderen/Vlaanderen voor Kristus) en voegde er de opwiekende blauwvoet aan toe, een meeuwachtige vogel die het romantische, 19de-eeuwse idee van een ongeknecht Vlaams volk belichaamde onder studenten. Het ontwerp visualiseerde krachtig de idealen van een generatie van jonge intellectuelen die na de oorlog tot de fine fleur van het Vlaams-nationalisme zouden uitgroeien zoals Frans Daels, Jozef Verduyn, Hilaire Gravez, Joris Van Severen en Filip de Pillecyn en met onderpastoor Cyriel Verschaeve als morele leider. In plaats van een zwart kruis met in witte letters het obligate opschrift Mort pour la Patrie, à… gaf deze zerk aan de dood zin en betekenis. Die jonge Vlamingen hadden daar, aan en achter het front in onbezet België, afgesneden van hun geliefden, niet voor niets de rauwe werkelijkheid in de loopgraven doorstaan en de vernederingen van de Franstalige officieren ondergaan. Gemaakt van beton bood de grafzerk bovendien een relatief goedkoop en duurzaam alternatief.

 

Het eerste heldenhuldezerkje was bestemd voor het graf van Firmin Deprez, de leider van de West-Vlaamse katholieke studenten. De versregel is van priester-dichter Cyriel Verschaeve.

 

Heldenhulde

In april 1917 werden de eerste Heldenhuldenzerkjes geplaatst. Dat gebeurde op een ogenblik dat de Vlaamse beweging radicaliseerde en de Belgische militaire overheid repressiever begon op te treden. De leidende figuren van Heldenhulde werden ver weg overgeplaatst. De spanningen liepen op nadat de Raad van Vlaanderen de zelfstandigheid had uitgeroepen. In februari 1918 werden in Oeren (Diksmuide) en Alveringem de ‘AVV-VVK’-opschriften met cement dichtgesmeerd. Tussen 1917 en het einde van de oorlog heeft Heldenhulde ruim zevenhonderd zerken met giften gefinancierd en geplaatst.

 

Schilderij op groot formaat op bruin korrelig inpakpapier. Het stelt de O.L.V. van de IJzer voor, met twee slapende soldaten en het kindje Jezus met wijd opengespreide armen. Een gelijkaardige ets maakte English voor een ruim verspreid gebedenboek onder de frontsoldaten. Als schilder behoorde English tot het symbolisme.

 

Zoenoffer

Wie een dergelijk eerbetoon zeker verdiende maar niet kreeg, was Joe English zelf. Hij stierf twee maanden voor de wapenstilstand. Sinds oktober 1917 was hij als frontschilder aan de slag voor de ‘artistieke afdeling’ van het Belgische leger. Dat gebeurde op voorspraak van koning Albert. Dat lijkt een zoenoffer geweest te zijn. In september 1920 werd de eerste IJzerbedevaart naar het graf van English in Steenkerke (Veurne) gehouden, het begin van een lange reeks demonstraties van Vlaams zelfbewustzijn.
(Luc Minten)

 

(Openingsbeeld: Tot 1969 voerde uitgeverij Lannoo dit logo, ontworpen door Joe English.)

Lees nog meer mooie geschiedenisverhalen in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts 5,50 euro!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder