Stelling

Hobby-archeologen verrijken onze geschiedenis

Stem

Agenda

Oorlog in Vlaanderen
Het is honderd jaar geleden dat de Derde Slag bij Ieper plaatsvond, ook wel de Slag bij Passendale genoemd. Ingezet door de internationale geallieerde coalitie als mijnenslag met als einddoel de controle over de grote havengebieden, werd het een bloedige strijd om een paar kilometer klei. In de Vlaamse Westhoek wordt het beruchte jaar herdacht met zes tentoonstellingen, waaronder een in de Koninklijke Zaal van het In Flanders Field Museum te Ieper.
Gewoon puissant rijk
Twee bijzondere exposities in Noord-Nederland over welstand en fortuin. De oude academiestad Franeker en de voormalige Hanzestad Groningen laten hun voorouders pronken met familiewapens, zilver en kostbare schilderijen. De vooraanstaande leden van de Groningse bestuurderselite hadden doorgaans een huis in de stad en een borg in de Ommelanden of Veenkoloniën. De provincie Groningen telde zo ooit 200 borgen, riante paleisvilla’s met een lange bouwgeschiedenis en een exclusief interieur. Veel huizen zijn gesloopt (er zijn nog zestien te bewonderen), waarmee ook veel kunstschatten op drift raakten.

Wie was St. Patrick?

05 maart 2017 skrul

Niemand is inniger verbonden met de geschiedenis van Ierland dan zijn beschermheilige Patrick. De man is alomtegenwoordig op het groene eiland, maar toch zijn er over zijn leven maar een paar feiten bekend. Bij heiligen lopen feiten en fictie vaak door elkaar: op Ierland leven geen slangen want die heeft Patrick uitgeroeid. Slangen zijn namelijk een metafoor voor heidenen.

In zijn religieuze autobiografie ‘Confessio’ en de eveneens aan hem toegeschreven ‘Epistola militibus Corotici’, de ‘Brief aan de manschappen van Coroticus’, geeft de missionaris uitsluitsel over zijn werk ‘onder de heidenen aan het eind van de wereld’. Het was de bescheiden man daarbij niet om nauwkeurige informatie over de eigen levensloop te doen – wat hij wilde beschrijven was zijn weg naar het geloof en zijn visioenen waarin zich het goddelijke aan hem vertoonde. Evengoed doet hij zich kennen als een charismatische persoonlijkheid met slechts één doel voor ogen: de heidenen van buiten het Imperium Romanum te kerstenen.
Een gewelddadig voorval zette het leven van de jongeman die aan het eind van de 4de eeuw in het Romeinse Brittannië geboren werd op z’n kop: Ierse piraten in wendbare scheepjes overvielen nederzettingen in Engeland, brandden alles plat en voerden de inwoners als slaven mee. Dat moet volgens historici gebeurd zijn tijdens de inval van de Ierse ’hoge koning’ Niall Noigiallach in het Kanaal van Bristol rond het jaar 404. Dit zou betekenen dat het landgoed van Patricks vader Calpurnius in het mondingsgebied van de Severn in het zuidwesten van Engeland lag. De Romeinse plaats Bannavem Taburniae, die Patrick in de ‘Confessio’ vermeldt, kon tot op heden niet gelokaliseerd worden. ‘Ik werd met duizenden anderen als gevangene meegevoerd naar Ierland ‘, schreef Patrick. Hij was zestien toen het noodlot toesloeg en hem zes lange jaren van slavernij te wachten stonden.

 

 

Het betekende echter niet zozeer het einde van een geciviliseerd leven als wel een nieuw begin: Patrick vond houvast in het geloof. ‘In Ierland aangekomen hoedde ik elke dag het vee en bad meermaals per dag. Mijn liefde voor God werd groter en groter, maar daarmee ook het ontzag voor zijn naam. Mijn geloof groeide.’ De zoon van een Romeinse ambtenaar en christelijke diaken herontdekte in den vreemde zijn wortels. In een droom riep een stem hem op te vluchten. Hij slaagde er daadwerkelijk in te ontsnappen aan zijn meester, het stamhoofd Micho. Hij liep 300 kilometer, van de nederzetting bij de berg Slieve Mish naar een havenplaats in het zuiden, om van daar over te steken naar Engeland.
Na het gelukkige weerzien met het ouderlijk huis lieten de jaren van gevangenschap hem echter niet meer los. Herhaaldelijk voelde hij zich in zijn dromen opgeroepen om als missionaris naar Ierland terug te keren. In 432 ging Patrick inderdaad terug naar het land van zijn vroegere belagers. Vermoedelijk zette hij in de buurt van de stad Downpatrick in het noorden van Ierland voet aan wal. Nog altijd herinnert daar een standbeeld aan de landing.
Of hij daarbij een omweg via Gallië maakte, waar de toekomstige missionaris opgeleid en tot bisschop gewijd zou zijn, is niet duidelijk. Op dit punt overlappen de gegevens uit de Patrick-overlevering namelijk die van de Gallische missionaris Palladius. Die was ongeveer in dezelfde periode in opdracht van paus Celestinus I actief in het zuiden van Ierland om er de dwaalleer van Pelagius te bestrijden.
Vast staat dat Patrick het evangelie verkondigde onder de heidense, van de Romeinse beschaving verstoken gebleven bevolking van het noorden en westen van het eiland – en met groot succes.

 

 

Hij sprak de taal en had de zeden en gebruiken van de Keltische Ieren tijdens zijn gevangenschap zo goed leren kennen, dat hij zich volkomen op hun geestelijke behoeften in wist te stellen. Hij onderhield goede betrekkingen met de koningen van de verschillende stammen, redetwistte met de druïden en vormde oude heidense feesten om tot christelijke. Uit vele volksverhalen blijkt hoe aanschouwelijk hij de nieuwe geloofswaarden wist te maken. Het beroemdst is zijn uiteenzetting over de Heilige Drie-eenheid aan de hand van een klaverblad. Het zou de Kelten ertoe gebracht hebben deze leerstelling te aanvaarden. Geen wonder dat het klaverblad nog altijd het nationale symbool van de Ieren is. De volkse prediker, die met zijn woorden overtuigde en wist te voorkomen dat er ook maar een druppel martelarenbloed vloeide, hoefde niet lang op de vruchten van zijn inspanningen te wachten. ‘Door mijn ambt heeft de Heer zich over duizenden en nog eens duizenden ontfermd’, schreef hij. ‘De zonen der Skoten en de dochters van koningen staan nu algemeen bekend als monniken en gewijde maagden.’
Psalmen en gebeden prevelend trok Patrick over het eiland, stichtte kerken en kloosters en in 444 in de hoofdstad van de koningen van Munster ook de kathedrale kerk van Armagh, die zich tot centrum van de Ierse kerkorganisatie zou ontwikkelen. De Ieren werden niet alleen gefascineerd door zijn preken, maar ook door zijn ascetische levenswijze. Hij vastte bijvoorbeeld veertig dagen aaneen op de tegenwoordig ‘Croagh Patrick’ genoemde berg in het graafschap Mayo. Daarmee verwierf hij zich zo’n aanzien, dat de top van de berg tot op de dag van vandaag een belangrijk bedevaartsoord gebleven is. Toen Patrick uiteindelijk in de buurt van Downpatrick overleed, mocht het eiland als gekerstend gelden. Met het nieuwe geloof waren ook het schrift en de Latijnse canon het land binnengekomen, waardoor het afgelegen eiland aansluiting vond bij de cultuurgeschiedenis van het Avondland.
(Karin Schneider-Ferber)

Lees het volledige artikel in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu met themanummer Ierland-eiland van duizend legenden. Overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Klanktovenaar in de schaduw

Toen Ry Cooder in 2009 zijn (hoogstwaarschijnlijk) laatste concerten in de Lage Landen gaf, was de cirkel rond. In Nederland boekte hij namelijk in 1972 zijn eerste commerciële succes met een album dat gaat over de Dust Bowl en de Grote Depressie. Zijn empathie voor de kleine man had hij thuis – een communistisch nest van Europese migranten- meegekregen. Gitaar spelen leerde hij al zeer jong na een ongeluk waarbij hij een oog verloor.

Lees verder

Kroniek

Ont-brekend glas

De kranten melden begin september 1947, nu zeventig jaar geleden, dat drie jaar na de bevrijding van Nijmegen, een groot deel van de inwoners nog altijd verstoken is van glas in hun woningen. Dezer dagen echter, kreeg de gemeente de beschikking over 1.500 m2 glas. Hiervan kunnen alle woningen voor de winter van glas worden voorzien. Rijk en gemeente zullen hen, die de direct te maken kosten niet kunnen betalen, financieel tegemoet komen. Op de foto de door gallieerde bommen verwoeste binnenstad met op de achtergrond de Waalburg.

Lees verder

Heilige van de week

Theresia van Avilla - 15 oktober († 1582)

De naam Theresia komt waarschijnlijk van het Griekse woord voor warmte, zomer, of het Griekse jageres. Misschien betekent de naam wel bewoonster van het eiland Thera, tegenwoordig Santorini.

Lees verder