Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Liber vagatorum

07 februari 2017 Siebrand Krul

Het ‘Liber vagatorum’ (Het boek der vagebonden) is samen met de zedenspiegel het ‘Narrenschip’ (eerste druk 1494) van Sebastian Brant (1458-1521) het bekendste geschrift uit de Late Middeleeuwen waarin de kwalijke kanten van landloperij en bedelarij worden besproken. In 1510 verscheen de eerste druk, waarvan de auteur nog steeds niet bekend is. Het bestaat uit een inleiding en drie delen.

In de inleiding laat de auteur weten dat hij een expert is op het gebied van oplichterij en dat hij met zijn werk enerzijds goedgelovige mensen wil waarschuwen voor de kwalijke praktijken van het almaar groeiende leger van vagebonden die de steden en het platteland afstruinen, anderzijds wil proberen de vagebonden weer op het rechte pad te krijgen.
In het eerste deel beschrijft hij 28 manieren waarop de vagebonden te werk gaan. Zo zijn er bedelaars die, behangen met medailles van heiligen, in bedevaartplaatsen pelgrims lastig vallen; die op markt- en feestdagen voor de deuren van de kerk medelijden proberen op te wekken met vaak gesimuleerde verwondingen en misvormingen; die hun kinderen opzettelijk verminken of die zich voordoen als Joden die zich tot het christendom hebben bekeerd, als bedelmonniken, priesters, epileptici, krankzinnigen of duiveluitdrijvers.

 


In het tweede deel wordt aan de hand van enkele voorbeelden nader ingegaan op de dubieuze methoden van het bedelaarsgilde. In het laatste deel tenslotte maakt de auteur zijn lezerspubliek deelgenoot van het bargoens, het dieventaaltje, waarmee deze louche lieden onderling communiceerden.
Pikant detail is dat Maarten Luther, aan wie dit themanummer is besteed, zich sterk aangetrokken voelde door dit vagebondenboek. Vandaar dat hij in 1528 een voorwoord schreef voor een nieuwe editie. Daarin beschrijft hij nepbedelaars als kinderen en trawanten van de duivel, de allergrootste misleider, en roept zijn lezers op zich te wapenen tegen de listen en bedriegerijen van dit dievengilde.

 

Elke cent en stuiver aan hen gegeven zou ten koste gaan van de ‘echte’ armen, Gods eigen kinderen. Tegelijkertijd wijst hij er op dat in het vocabulaire van het dievengilde verdacht veel yiddische woorden voorkwamen, waarmee hij al of niet opzettelijk deze duivelskinderen associeert met de Joden, van wie hij had gezegd: ‘Waar je een Jood ziet, kun je met recht een kruisteken slaan en oprecht zeggen: daar gaat de duivel in eigen persoon’.
Wie meer wil weten over het ‘Liber vagatorum’: Bronislaw Geremek, Het Kaïnsteken. Het beeld van de armen en vagebonden in de Europese literatuur van de 15de tot de 17de eeuw (1992).
(Ben Speet)

Lees nog meer historische wetenswaardigheden in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!

 


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder