Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Yes we can! Acht jaar Obama

29 november 2016 Siebrand Krul

Onvergetelijke beelden waren het, die in het nachtelijke duister van de 4de november 2008 de wereld overgingen. In een volgepakt Grant Park in Chicago waren zo’n kwart miljoen wild enthousiaste mensen bijeengekomen om Barack Hussein Obama, die zojuist was gekozen tot de 44ste president van de Verenigde Staten, toe te juichen en verwachtingsvol te luisteren naar zijn overwinningsspeech

Want speechen, zo was tijdens de verkiezingscampagne wel gebleken, kon deze jonge en knappe democratische senator van Illinois. ‘If there is anyone out there who still doubts that America is a place where all things are possible, tonight is your answer’, zo begon hij, de zoon van een zwarte Keniaanse moslim en een blanke Amerikaanse moeder, om vervolgens in prachtige volzinnen de grootsheid en veerkracht van Amerika te prijzen. Ademloos luisterde het publiek toe en menigeen moest een traan wegpinken. Vooral toen hij de 106 jaar oude Ann Nixon Cooper uit Atlanta, die eerder die dag in de rij had gestaan om haar stem uit te brengen, tot voorbeeld stelde: ‘She was born just a generation past slavery, a time when there were no cars on the road or planes in the sky; when someone like her couldn’t vote for two reasons – because she was a woman and because of the color of her skin. And tonight, I think about all that she’s seen throughout her century in America; the heartache and the hope; the struggle and the progress; the times we were told that we can’t, and the people who pressed on with that American creed: YES WE CAN’. Ann Cooper was een voorbeeld van deze laatste groep en daarom was zij gaan stemmen ‘because after 106 years in America, through the best of times and the darkest of hours, she knows how America can change; YES WE CAN!’

 

Mark Rutte en Barack Obama tijdens de NSS-top in Den Haag, maart 2014, bedoeld voor het indammen van nucleaire risico’s.

Mark Rutte en Barack Obama tijdens de NSS-top in Den Haag, maart 2014, bedoeld voor het indammen van nucleaire risico’s.

Jubel
In een jubelstemming keerde het publiek huiswaarts. Hun droom was uitgekomen. Acht rampzalige jaren George W. Bush waren vergeten. Amerika, en daarmee ook de rest van de wereld, zou onder leiding van Obama een nieuwe era binnengaan. Dat maar 58% van de stemgerechtigde Amerikanen was komen opdagen bij de stembureaus en dat Obama ‘maar’ 69.498.516 (52,9%) stemmen had gekregen en zijn republikeinse rivaal John McCain 59.948.323 (45,7%), met andere woorden dat maar één op de vier Amerikanen op Obama had gestemd, werd weggewuifd als niet relevant. De democraten hadden immers in zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat een comfortabele meerderheid, dus niets stond Obama in de weg om Amerika te veranderen.

 

Koning Filip en Barack Obama tijdens de oorlogsherdenking in juni 2014.

Koning Filip en Barack Obama tijdens de oorlogsherdenking in juni 2014.

Voornemens en beloften
Nu Obama na acht jaar aan het einde is van zijn presidentschap, is het tijd om de balans op te maken en te bezien of hij inderdaad Amerika heeft kunnen veranderen. In zijn inauguratiespeech van 20 januari 2009 legde Obama aan het Amerikaanse volk uit wat hij wilde veranderen. Aan ambities geen gebrek: Amerika uit de kredietcrisis halen, het zorgstelsel aanpakken, het onderwijs hervormen, de kloof tussen rijk en arm dichten, het illegalenprobleem aanpakken, de infrastructuur verbeteren, duurzaamheid bevorderen, de oorlog in Irak beëindigen, de moslimwereld een vredelievende hand reiken, het negatieve imago van Amerika in het buitenland oppoetsen en bovenal het vertrouwen tussen de politiek en de burger herstellen en te streven naar bipartisanship, naar constructieve samenwerking met de republikeinen.
Obama heeft veel van zijn beloften waargemaakt, maar lang niet alle. Hij heeft zijn land uit de kredietcrisis gehaald met een ongekend pakket van stimuleringsmaatregelen ter waarde van 787 miljard dollar, door met 62 miljard dollar General Motors en Chrysler van de ondergang te redden en door de ‘geldwolven’ van Wallstreet aan banden te leggen en de consument te beschermen tegen financiële uitwassen. De Amerikaanse economie doet het dan ook beter dan die van de EU die de crisis wilde bezweren door bezuinigingen door te voeren. In november 2015 bedroeg de werkloosheid in de EU 9,1%, in de VS 5%.

 

President Barack Obama en First Lady Michelle Obama tijdens een diner ter gelegenheid van een joodse feestdag in het Witte Huis in april 2015.

President Barack Obama en First Lady Michelle Obama tijdens een diner ter gelegenheid van een joodse feestdag in het Witte Huis in april 2015.

Obamacare
In 2010 verwezenlijkte Obama met zijn Patient Protection and Affordable Care Act, beter bekend als Obamacare, een oude democratische droom door de ongeveer 32 miljoen Amerikanen die niet verzekerd waren en daardoor grote financiële risico’s liepen, een verzekering aan te bieden. Ook het hoger onderwijs is toegankelijker geworden door de studiefinanciering niet meer over te laten aan commerciële banken maar van overheidswege te regelen.
Van groot belang is ook dat Obama het onderwerp klimaatverandering op de agenda heeft gezet en dat mede daardoor steeds meer Amerikanen zijn gaan beseffen dat hun land, samen met China verantwoordelijk voor 40% van de mondiale uitstoot van koolstofdioxide (CO2), duurzamer moet gaan produceren. In september van dit jaar liet Obama weten dat hij het klimaatakkoord van Parijs dat de opwarming van de aarde moet tegenhouden zal ratificeren.
Het zijn maar enkele voorbeelden van Obama’s lange reeks van wapenfeiten. Wie meer wil weten over wat Obama heeft gepresteerd moet het artikel ‘Obama’s Top 50 Accomplishments’ lezen, gepubliceerd door het Washington Monthly Magazine.

 

Obama verlaat de Air Force One op luchtmachtbasis Andrews, september 2014. Op de voorgrond de zwaar gepantserde presidentiële limousine, bijgenaamd The Beast. (Foto Pete Souza)

Obama verlaat de Air Force One op luchtmachtbasis Andrews, september 2014. Op de voorgrond de zwaar gepantserde presidentiële limousine, bijgenaamd The Beast. (Foto Pete Souza)

Raciale spanningen
Maar Obama’s medaille heeft twee kanten. De middenstand heeft het moeilijk. De kloof tussen arm en rijk blijft groot. Volgens het Amerikaanse Bureau van de Statistiek leefde in 2014 bijna 15% van de bevolking, zo’n 47 miljoen Amerikanen, onder de armoedegrens. De opkomst van de ‘Black Lives Matter’ beweging als reactie op het aanhoudende politiegeweld tegen zwarten en het gegeven dat zwarte delinquenten veel zwaarder worden gestraft dan blanke, laat zien dat het land nog steeds gebukt gaat onder raciale spanningen en dat de verschillen tussen blank (67%) en zwart (13%) niet zijn verkleind. Onder blanke Amerikanen bedraagt de werkloosheid 5%, onder zwarte Amerikanen 11,5%. Een gemiddeld blank huishouden is 22-maal rijker dan een zwart huishouden. Ruim de helft van zwarte kinderen groeit op in een eenoudergezin en in de gevangenissen zitten zesmaal meer zwarten dan blanken.

 

Obama met rechts Sahar Nowrouzzadeh, veiligheidsadviseur voor Iran. De president bereidt een toespraak voor tot de Iraanse bevolking, maart 2016. (Foto Lawrence Jackson)

Obama met rechts Sahar Nowrouzzadeh, veiligheidsadviseur voor Iran. De president bereidt een toespraak voor tot de Iraanse bevolking, maart 2016. (Foto Lawrence Jackson)

Anti-establishment
Ook heeft Obama het vertrouwen in de federale overheid niet kunnen herstellen. Volgens een recente opiniepeiling van het gerenommeerde onderzoeksbureau Gallup vinden maar twee op de tien Amerikanen de overheid betrouwbaar. Obama zelf scoort volgens hetzelfde instituut aanmerkelijk hoger. Iets meer dan de helft van de Amerikanen geeft hem een voldoende, al was het alleen maar voor de waardigheid en eerlijkheid waarmee hij zijn ambt heeft vervuld, waardoor het land een Watergate, een Iran-Contraschandaal, een impeachmentprocedure vanwege seksueel wangedrag of het verdraaien van de waarheid om een oorlog tegen Irak te rechtvaardigen bespaard is gebleven.
Maar dit rapportcijfer is wel geflatteerd. 90% van de geënquêteerden die Obama positief beoordeelden waren democraat tegenover 10% republikeinen.

 

Nagel aan Obama’s doodskist was het onvermogen om de semi-legale gevangenis Guantanamo Bay op Cuba te sluiten. Protest voor het Witte Huis, februari 2009. Obama zat er amper, maar acht jaar later zitten nog altijd terrorismeverdachten in Guantanamo vast.

Nagel aan Obama’s doodskist was het onvermogen om de semi-legale gevangenis Guantanamo Bay op Cuba te sluiten. Protest voor het Witte Huis, februari 2009. Obama zat er amper, maar acht jaar later zitten nog altijd terrorismeverdachten in Guantanamo vast.

Tegenwerking en obstructie
Toen Obama het Witte Huis betrad, bezaten de democraten 235 van de 435 zetels in het Huis van Afgevaardigden, te vergelijken met onze Tweede Kamer en Kamer van Volksvertegenwoordigers. Ook in de Senaat (Eerste Kamer) hadden de democraten met 57 van de honderd zetels een comfortabele meerderheid, zodat het voor Obama makkelijk was zijn hand uit te steken naar de Republikeinen en hen bipartisanship aan te bieden. Bij de tussentijdse verkiezingen voor het Huis van Afgevaardigden in 2010 zorgde het grotendeels blanke republikeinse electoraat, dat zich nooit had verzoend met het feit dat hun land door een zwarte president werd bestuurd en weinig tot niets moesten hebben van ‘change’ en zeker niet van Obamacare, voor een politieke aardverschuiving door hun partij aan een winst van 64 zetels te helpen. In 2014 verloren de democraten ook in de Senaat hun meerderheid. Vanaf dat moment ging het Capitool op slot en gold voor de republikeinen ‘If he is for it, we have to be against it’ om George Voinovich, de senator van Ohio, te citeren. Van een samenwerking van het Congres en de president was geen sprake meer.

 

Obama ontmoette veel enthousiasme vanwege zijn bevlogen toespraken. Die stonden echter vaak op een soort autocue; hij las ze dus voor, zoals hier tijdens een toespraak in New London (Conn.) in mei 2011.

Obama ontmoette veel enthousiasme vanwege zijn bevlogen toespraken. Die stonden echter vaak op een soort autocue; hij las ze dus voor, zoals hier tijdens een toespraak in New London (Conn.) in mei 2011.

Imperial presidency
Aldus geconfronteerd met een hem vijandig Congres had Obama weinig andere keus dan gebruik te maken van zijn presidentiële bevoegdheden (executive powers) om zijn ambities te realiseren. Tot deze bevoegdheden behoren onder andere het recht wetsvoorstellen van het Congres te vetoën, het benoemen van leden van het federale Supreme Court (Hooggerechtshof) en vooral het recht maatregelen (executive orders) te treffen buiten het Congres om, zij het dat tegenstanders het recht hebben deze maatregelen voor te leggen aan de rechter. Obama heeft deze mogelijkheden ten volle benut, uiteraard tot chagrijn van de republikeinse politici, die Obama betichten van het nastreven van een ‘imperial presidency’.

Hard tegen hard
Ter illustratie van hoe verziekt de verhoudingen in Washington inmiddels zijn het volgende voorbeeld. In juni 2013 nam de Senaat, waarin de democraten toen nog een meerderheid hadden, een verregaand wetsvoorstel aan waarin aan miljoenen immigranten die geen geldige persoonsbewijzen hadden het uitzicht werd geboden op legalisering en het Amerikaanse burgerschap. In het republikeinse Huis van Afgevaardigden verdween het wetsvoorstel echter in de bureaula van voorzitter John Boehner. Een verbitterde Obama nam toen het heft in eigen handen en vaardigde een executive order uit waarin hij aan zo’n vier miljoen illegalen uit vooral Latijns Amerika die al minimaal vijf jaar in de VS woonden, kinderen hadden die in de VS waren geboren en geen strafblad hadden, beloofde dat zij niet uitgewezen zouden worden. ‘Machtsmisbruik!’, zo oordeelden de republikeinen en schakelden een lagere rechtbank in. Deze oordeelde dat de president in deze zaak zijn bevoegdheid had overschreden. Het Witte Huis ging in 2016 in beroep bij het Supreme Court.

Een verdeeld land
Normaliter bestaat dit gerechtshof uit negen leden, maar in februari van dat jaar was rechter Antonin Scalia overleden. Obama vroeg daarop aan de Senaat, zoals de grondwet voorschrijft, zijn kandidaat Merrick Garland, een democraat, te benoemen. Zoals al zo vaak was gebeurd, gooide de Senaat de kont tegen de krib en liet de president weten dat men zijn verzoek naast zich neerlegde en dat de heer Merrick voorlopig niet zou worden uitgenodigd voor een ‘hearing’. Vandaar dat het Supreme Court momenteel geen negen maar acht rechters telt: vier republikeinen, die natuurlijk tegen Obama’s immigratievoorstel stemden en vier democraten, onder wie twee door Obama benoemde vrouwen: Sonia Sotomayoer, de eerste latina rechter, en Elena Kagan, die zijn executive order steunden. Een oordeel bleef derhalve uit, waardoor de uitspraak van de lagere rechtbank gehandhaafd bleef.
Obama ’s reactie was teleurgesteld en verbitterd: ‘Wij zijn verder verwijderd geraakt van het land dat we willen zijn’, zo liet hij weten. ‘Wij moeten gaan besluiten of wij nog langer de hypocrisie tolereren waarin de mensen die ons fruit plukken of onze bedden opmaken nooit de kans krijgen op gelijke rechten of dat we ze een kans geven, net als we onze voorvaderen een kans hebben gegeven op een betere toekomst voor hun kinderen.’
De republikeinen daarentegen reageerden verheugd. ‘Dit is een overwinning voor de grondwet’, verklaarde Paul Ryan, de republikeinse voorzitter van het Huis van Afgevaardigden. ‘Presidenten schrijven geen wetten, het Congres schrijft wetten.’

Onzekere toekomst
Obama heeft in acht jaar een indrukwekkende erfenis opgebouwd. Wat daarmee zal gebeuren is hoogst ongewis nu de meest uitgesproken tegenstander, Donals Trump, hem opvolgt. Deze is tevens verzekerd van meerderheden in het Congres en daarmee in staat veel van Obama’s verworvenheden teniet te doen: het klimaatverdrag, Obamacare, vrijhandelsverdragen, coulante immigratieppolitiek. Hoe populair Obama ook was, en hoe onvoorstelbaar de gemiddelde Europeaan de keuze voor Trump bekijkt, de erfenis van de eerste zwarte president van de VS wankelt.
(Ben Speet)

(Openingsbeeld: Veel meer dan in Europa speelt de partner van de Amerikaanse president een publieke rol. Niet voor niks worden de VS wel een presidentiële monarchie genoemd. Obama’s vrouw Michelle, de First Lady, wordt vanwege haar elegantie en intelligentie wel aangezien voor een mogelijk toekomstige president. Receptie in het Waldorf Astoria New York, september 2014. (Foto Pete Souza))

 

Lees nog veel meer artikelen over Amerikaanse presidenten in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder