Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Staatsbelang

02 november 2016 Siebrand Krul

In de huidige debatten over Europa, zoals die over de Brexit, is het ‘staatsbelang’ een veelgebruikte krachtterm. Deze term ontstond eind 16de eeuw, in een Europa van extreem toenemende oorlogvoering en de verscheurende Reformatie. Schrijvers verklaarden de politieke chaos en crises in termen van staatsbelangen, om politieke verantwoordelijkheid te kunnen opeisen, kritiek op overheden te legitimeren, om lezers te mobiliseren en te activeren.

Deze uitkomst concludeert Marianne Klerk in haar actuele dissertatie ‘Reason of State and Predatory Monarchy in the Dutch Republic, 1638-1675. The Legacy of the Duc de Rohan.’ (Universiteit Rotterdam). Klerk onderzocht 17de-eeuwse Nederlandse, Duitse en Franse bestsellers, waarin Europa voor het eerst werd ontleed als een systeem van afhankelijke en rivaliserende staten met ieder zijn eigen belangen. Alle onderzochte schrijvers pakten hun pen op in felle politieke debatten over de Europese militaire competitie: welke koers te varen in de buitenlandse politiek, over de hoogte van de oorlogsbelastingen en over binnenlandse machtswisselingen. Elk advies over het staatsbelang berustte op een analyse van de landskenmerken. Hiermee konden de auteurs een bepaalde binnenlandse politieke factie naar voren schuiven als beste kandidaat om het staatsbelang te bevorderen, –en een andere factie juist afschrijven. Allen creëerden daarbij een vijandbeeld door het specifiëren en analyseren van het gevaar, dat Klerk omschrijft als, de roofzuchtige monarchie.

 

staatsbelang-1579-1638-wb
Rohan: van ex-rebel naar patriot

Zo stelde de voormalig Hugenotenleider Henri Duc de Rohan dat in het staatsbelang Frankrijk zich moest mengen in de Dertigjarige Oorlog tégen het Katholieke Spanje. Het Spaanse staatsbelang berustte op een onbegrensde roofzucht, die werd geëxploiteerd door een professionele oorlogsmachine en verhuld ging onder een Machiavellistische sluier van geveinsde godsdienstijver. Hij schreef het echter in de vorm van een analyse van de verschillende landskenmerken, als een objectief advies aan de Franse kroon. Op deze manier kon Rohan de gevoelige geloofskwestie ontwijken en zijn felle kritiek –ook tegen het pro-Spaanse beleid van Frankrijk– een rechtmatig karakter geven: niets anders dan het behoud van het staatsbelang was zijn doel. Bovendien kon hij, als ex-rebel, zich zo presenteren als een ware patriot van Frankrijk.

 

dr. Marianne Klerk.

dr. Marianne Klerk.

Klerk constateert dat de andere auteurs de staatsbelangen-argumentatiewijze van Rohan hergebruikten, maar voor verschillende, soms tegengestelde politieke doelen inzetten. Na het Rampjaar in 1672 kopieerde Petrus Valkenier gehele passage uit Rohan’s werk om het Frankrijk van Lodewijk XIV als de roofzuchtige monarchie te bestempelen en stadhouder Willem III te kwalificeren als de verdediger van het Nederlandse staatsbelang. Het was een effectieve taal, –inhoudelijk flexibel en zeer polemisch–, waarmee kritiek worden omgebogen in loyaal advies, het politieke debat worden beïnvloed en de massa gemobiliseerd.


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder