Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Schoolagenda: lifestyle

22 oktober 2016 Siebrand Krul

De schoolagenda geeft al sinds jaar en dag een kijkje in de ziel van de scholier. Zelfs in deze tijd van digitalisering houdt de papieren planner manmoedig stand. Hoe kon een dor huiswerkboekje, vooral in Nederland, uitgroeide tot een persoonlijk lifestyle-document?

De Rotterdamse firma Poot was in 1898 een van de eersten die via een advertentie – naast ‘de allerbeste leien’ – de schoolagenda aan de man probeerde te brengen. Het was in die tijd nog een oerdegelijk boekje waarin -hoe verrassend- huiswerk opgeschreven kon worden. In de loop der jaren kwamen er leerzame toevoegingen, zoals jaartallen, spellingsregels, portretten van grote mannen en vooral ook veel stichtelijke spreuken. Al met al brave boekjes, bedoeld om de leerling tot ijver en rechtschapenheid aan te moedigen. Om de levensbeschouwelijke identiteit te bewaken werd vaak door de school zelf een agenda voorgeschreven. Op een deugdelijk gebruik werd soms streng toegezien. Een Schiedamse scholier herinnerde zich: ‘Elke maandag moesten we onze schoolagenda’s op de hoek van de tafel leggen. Die werden dan opgehaald en gecontroleerd op filmsterrenplaatjes. Ik zat op een gereformeerde school en daar mocht je echt niks in je agenda plakken. Als ze een filmster vonden werd die eruit gescheurd, maar ook als er iets instond over meisjes. Dan kon je zelfs van school verwijderd worden’.

 

agenda-1-wb

Spiegel van jeugdcultuur

Toch ontwikkelde de schoolagenda zich tot een door de schoolleiding gedoogde plek waar je ongecensureerd kon schrijven wat je zelf wilde. Die rol van de agenda als een soort vrijplaats en uitlaatklep groeide vanaf de jaren zestig stormachtig en ging gelijk op met de opkomst van de sterk op de popmuziek georiënteerde jeugdcultuur. Het opleuken van de agenda werd een ‘serieuze’ aangelegenheid. Plaatjes van favoriete filmsterren en popartiesten werden volop geplakt en voorzien van commentaren zoals ‘wat een scheetje!’ Maar ook de eerste zoen of het eerste biertje werden genoteerd. Met tekst, tekening en foto werden autoriteit en gezag op de hak genomen. Met zijn gepimpte agenda creëerde de puberende tiener zijn persoonlijke visitekaartje: dit is wie ik ben. Dit ontging ook de uitgeverswereld niet. Die speelde daar vanaf de jaren zestig op in door speciale agenda’s op de markt te brengen. Bijvoorbeeld een popmuziekagenda met daarin foto’s en weetjes over favoriete bands en muzikanten. Of een surfagenda voor de meer sportieve types. Eerst was de keuze nog bescheiden maar vanaf 1980 steeg het aantal titels explosief. Het leek wel of er voor elke scholier een op hem toegesneden agenda te koop was. Dat kon een heavy metal-agenda zijn, maar net zo goed een agenda met Donald Duck in de hoofdrol. Een echte kuitenschopper was de Joop Klepzeiker agenda, die uitblonk in grofheid en wansmaak en dus in trek was bij menig puberende en rebellerende scholier.

 

agenda-3-wb

Kamervragen

De verandering van de agenda van leerhulpmiddel naar een middel tot zelfexpressie voltrok zich niet zonder rimpelingen. Voor de nodige ophef zorgde bijvoorbeeld in 1971 ‘De Andere Agenda’, uitgegeven door De Bezige Bij en Van Gennep, volgens een dagblad bedoeld voor de ‘minder zoete leerlingen in het middelbaar onderwijs’. Deze alternatieve schoolplanner bevatte nuttige informatie over dienstplicht en dienstweigering, over arbeiderskinderen als slachtoffers van het onderwijs, (vrije) seksualiteit, democratie op school, drugs, Vietnam, de uitbuiting van Suriname, Nederland en de Derde Wereld en over vervreemding en kapitalisme. Zoveel tegendraadsheid leidde in die dagen nog tot Kamervragen. Hendrik Koekoek, de kleurrijke leider van de Boerenpartij, vroeg de regering om een verbod. Daarin stond hij niet alleen. Ook anderen vreesden ‘het bederf van onze jeugd’. In een open brief sprak een zestiental verontrustte katholieke ouders van een agenda die ‘Op een uiterst geraffineerde en perfide manier de leerlingen schaamteloos inwijdt in obsceniteiten en perversiteiten. Een totale morele ondergang kan daarvan slechts het gevolg zijn’.

 

agenda-4-wb

Niet zo vrije jeugd

Agenda’s werden in de loop van de jaren meermaals om hun al te vrije inhoud van scholen geweerd. Meer behoudende scholen bleven veiligheidshalve vasthouden aan een eigen planner. Maar ook dan kon het nog mislopen. Zoals in het Overijsselse Kampen waar een reformatorische scholengemeenschap in 2013 de complete oplage van de eigen agenda vernietigde nadat enkele ouders aan de bel hadden getrokken omdat op één van de afgebeelde foto’s een leerling met -schrik niet- een peaceteken op het shirt was te zien. Ze meenden dat het vredesteken oorspronkelijk het symbool was waaronder de Romeinse keizer Nero de eerste christenen vervolgde en martelde. Ook zou het teken een occulte en duivelse dimensie hebben. De schooldirecteur probeerde het tumult dat uitbrak te bezweren door te verklaren beslist ‘geen heksenjacht’ te willen ontketenen. Die woordkeus maakte het nog erger. De controverse ging aan de meeste scholieren zelf voorbij. ‘Ik snap het nog steeds niet’ bekende een leerling desgevraagd vrijmoedig. Sommigen gaven door het tekenen van het vredessymbool in de nieuw verstrekte agenda alsnog stilzwijgend hun mening.
(Harry Stalknecht)

Het hele artikel lezen? Koop de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal in de handel, voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder