Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Hoge grenzen verleggen

21 september 2016 Siebrand Krul

Zo oud als de mensheid, zo oud haar zoektocht door de bergen. Maar pas sinds enkele eeuwen gaat het ook om het verkennen van mogelijkheden voor sportbeoefening en het speuren naar grondstoffen. Niet onbelangrijk waren militaire redenen: niet zelden zijn bergketens natuurlijke grenzen en daar willen landen graag controle over hebben.

Beheersen is één, maar oorlog voeren in de bergen is een heel ander chapiter: het is er gevaarlijk, het is er koud, er is moeilijk materiaal heen te brengen. Eén van de bekendste militaire acties in de bergen is die van Hannibal over de Alpen. In 218 v.Chr. leidde de Carthaagse generaal een leger van meer dan 40.000 man, met 37 ‘oorlogsolifanten’, over de Alpen naar Italië om de Romeinse Republiek aan te vallen.

 

Hannibal en zijn cavalerie passeren Mons Jovis. (British Library)

Hannibal en zijn cavalerie passeren Mons Jovis. (British Library)

Hannibal
Dit huzarenstukje werd niet voor mogelijk gehouden en in Rome steeg de angst met de dag dat deze geweldenaar kennelijk tot het onvoorstelbare in staat was. Het verhaal van Hannibals oversteek kreeg legendarische vormen en het drama is sedertdien talloze malen naverteld. De afbeelding van een middeleeuws handschrift over de Romeinse geschiedenis toont Hannibal en zijn cavalerie in middeleeuwse harnassen bij het passeren van de St. Bernardpas, of Mons Jovis.

 

IJsgrot op Marmolada. (Oostenrijkse Nationalbibliothek)

IJsgrot op Marmolada. (Oostenrijkse Nationalbibliothek)

Oorlog
De Eerste Wereldoorlog bracht ook soldaten in de bergen. Ons beeld van die oorlog is er een van loopgraven en het no man’s land van West-Vlaanderen en Noord-Frankrijk, maar de Oostenrijks-Hongaarse en Italiaanse legers vochten ook hoog in de Alpen en de Dolomieten, met inbegrip van Marmolada (Zuid-Tirol, nu noordoost-Italië). In plaats van het graven van geulen hakten Oostenrijks-Hongaarse troepen tunnels in het ijs en de rotsen. Er kwamen meer soldaten om door de kou en lawines dan door geweervuur.

 

'De beklimming van de Matterhorn', door Edward Whymper. (Zwitserse Nationalbibliothek)

‘De beklimming van de Matterhorn’, door Edward Whymper. (Zwitserse Nationalbibliothek)

Alpina Club
De eerste bergbeklimmers in de Vroegmoderne tijd organiseerden expedities voor geografisch en wetenschappelijk onderzoek, of gewoon voor eigen roem. Hun expedities begonnen in de bergen van Europa en verspreidden zich allengs naar de hoogste bergketen in de wereld, de Himalaya. Expedities in de Alpen beleefden hun gouden eeuw in het midden van de 19de eeuw, toen een combinatie van Britse ‘alpinisten’ en hun Franse en Zwitserse gidsen de eerste geregistreerde beklimmingen van de Alpen ondernamen. Deze alpinisten waren verenigd in de Britse Alpine Club. Onder hen Edward Whymper, die de eerste expeditie naar de top van de Matterhorn leidde, een van de dodelijkste bergen ter wereld. Tragisch genoeg kwamen bij de afdaling de vier andere Britse alpinisten om het leven: Lord Francis Douglas, Charles Hudson, Douglas Hadow en Michel Croz.

 

Basiskamp Rongbuk tijdens de beklimming, in 1924, van de Everest. (Trinity College Dublin)

Basiskamp Rongbuk tijdens de beklimming, in 1924, van de Everest. (Trinity College Dublin)

Everest
Na de Alpen kwam verkenning van de Himalaya. De belangrijkste was de Mount Everest, de hoogste berg ter wereld. In 1924 ondernam de Tweede Britse Everest Expedition drie pogingen om de top te bereiken, maar ze eindigden in een tragedie toen twee klimmers, George Mallory en Andrew Irvine, dit met hun leven bekochten. Tot het expeditieteam behoorde naturalist en arts Richard Hingston, op onderzoek naar de flora en fauna van de Himalaya, en benieuwd naar de behandeling van verwondingen en ziektes op hoogte. Hij maakte een reeks zwart-wit dia’s van de expeditie.

 

Skiereclame. (Bibliothèque Nationale de France)

Skireclame. (Bibliothèque Nationale de France)

Grote Sint Bernard
Hospitia en hostels in de Alpen dateren uit de Middeleeuwen, het zijn plekken om te schuilen, vooral voor soms plotseling opstekend slecht weer. En ze beschermden ook tegen bandieten en struikrovers. De meest bekende van deze hospitia is op de Grote St. Bernardpas, opgericht in 1050 n.Chr. (niet te verwarren met de Kleine St. Bernardpas, waarover Hannibal zou zijn getrokken, dertig kilometer verderop). Na 1800 nam het toerisme toe en kregen deze hospices meer en meer het karakter van een hotel, een comfortabel onderdak voor wandelaars.

 

De Grote St. Bernardpas, schuilhut. ( Nationale Bibliotheek van Bulgarije)

De Grote St. Bernardpas, schuilhut. ( Nationale Bibliotheek van Bulgarije)

Lokale bevolking
Reisverhalen vormen een belangrijk deel van de bergsportgeschiedenis. Het afgebeelde boek beschrijft een trip door een Engels echtpaar in de Elzasser bergen (Jura), begin 19de eeuw. Net als de huidige reisschrijvers gaat het vooral over de culturele verschillen tussen de reizigers en de lokale bevolking, de moeilijkheden en het plezier van reizen en het nogal eens vreemde gedrag van de andere reizigers, vaak uit hetzelfde land.

 

hoge-grenzen-wb-10

Grindelwald in het Lütschendal, Zwitserland.

Plaatsjes aan de wand
Voor de meeste mensen waren zulke avonturen volstrekt onbereikbaar. Maar zij konden wegdromen over reizen door de bergen aan de hand van boeken, en door middel van schilderijen en panorama’s van bergen.
Bergen hebben een flink deel van hun magie verloren, het passeren is met alle tunnels en navigatieapparatuur een stuk makkelijker geworden, maar bergen blijven gevaarlijk: elk jaar vallen alleen al in de Alpen zo’n honderd doden bij beklimmingen. De Alpine Club bestaat nog steeds, en de sensatie van de bergsport begeestert onverminderd vele klimmers en spreekt anderen, op eerbiedige afstand, tot de verbeelding.
(Joseph Garvin)

(Openingsbeeld: Brug over ijs gletsjerspleet op de Marmolada. (Oostenrijkse Nationalbibliothek))


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder