Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

De ontdekking van Zuid-Europa

21 september 2016 Siebrand Krul

De mediterrane landen zijn een aantrekkelijk en voor velen een vanzelfsprekend vakantiegebied. Maar dat is niet altijd zo geweest. Fotografen speelden een belangrijke rol bij de ‘ontdekking’ van Zuid-Europa. De tentoonstelling Onderweg. Met de fotograaf op reis in het Nationaal Archief in Den Haag vertelt het verhaal aan de hand van bijzondere foto’s van beroemde fotografen.

Waar de Franse Riviera gedurende de jaren twintig en dertig vooral het domein was van kunstenaars, schrijvers en leden van de Europese high society, trok een groter publiek na de Tweede Wereldoorlog naar de landen van Zuid-Europa. Door een toenemende mobiliteit en een sterk verlangen naar het verkennen van nieuwe werelden begon in de tweede helft van de jaren veertig, begin jaren vijftig, het grote reizen binnen Europa. Naast Zuid-Frankrijk werden Griekenland, Italië, Spanje, en Joegoslavië ontdekt. De eenvoud van het leven op het platteland en in de steden en dorpen maakt de landen rond de Middellandse Zee tot een geliefd reisdoel. Het leven, dat zich vooral buitenshuis, op straten en pleinen, afspeelt, lijkt zich nog net zo te voltrekken als decennia daarvoor.

 

Willem van de Poll, Jeu de Boules (een typische Franse volkssport), Zuid-Frankrijk, 1936. (Coll. Nationaal Archief)

Willem van de Poll, Jeu de Boules (een typische Franse volkssport), Zuid-Frankrijk, 1936. (Coll. Nationaal Archief)

Mediterraan
Bij veel fotografen ontstaat na de sombere oorlogsjaren en als reactie op het doorstane oorlogsgeweld het verlangen om een positiever beeld van de wereld te laten zien. De focus in hun werk ligt bij de mensen die zij op hun reizen ontmoeten, hun alledaagse bezigheden en wat die mensen raakt en beweegt. Zeker voor fotografen voor wie de straat het belangrijkste werkterrein was, bood de mediterrane wereld volop kansen: de straten en pleinen waren als een theater waar de mensen bij hun doen en laten door fotografen zonder problemen geobserveerd en in beeld gebracht konden worden.

 

Willem van de Poll, Arbeider sorteert kurkschors voor het drogingsproces, Llagostera, Spanje, jaren vijftig? (Coll. Nationaal Archief)

Willem van de Poll, Arbeider sorteert kurkschors voor het drogingsproces, Llagostera, Spanje, jaren vijftig? (Coll. Nationaal Archief)

Tijdschriften en fotoboeken
Het mediterrane Zuid-Europa was voor velen een openbaring. Fotografen worden geraakt door de ongecompliceerde manier van leven en de tijdloosheid van de wereld die zij betreden. Hun verwondering daarover is een van de belangrijkste drijfveren om deze wereld uitvoerig in beeld te brengen. Op veel foto’s zien we heel gewone dingen: het leven op het platteland, taferelen in dorpen en steden, feesten, gebruiken en gewoontes.
De foto’s bereiken via geïllustreerde tijdschriften zoals de Katholieke Illustratie en Panorama een breed Nederlands publiek. Ook verschijnt er een stroom aan fotoboeken met titels als Wandelingen langs de Riviera (met foto’s van Sem Presser), Ontdek Griekenland (met foto’s van Paul C. Pet en tekst van H. Scholte) en Mensen van Rome (met foto’s van Nico Jesse). Deeltjes van de populaire Contact Foto Pockets – de meeste met foto’s van Cas Oorthuys en tekst van A. den Doolaard – geven in woord en beeld nuttige informatie voor de toeristische reiziger.

 

Johannes Scholten (1907-1999), Fruitstalletje, Noord-Italië, 1963. (Coll. Nationaal Archief)

Johannes Scholten (1907-1999), Fruitstalletje, Noord-Italië, 1963. (Coll. Nationaal Archief)

Ongerepte wereld
Sommige fotografen, zoals Henri Cartier-Bresson, Robert Capa en de Nederlandse fotograaf Willem van de Poll reizen al voor de oorlog door het zuiden van Europa en keren er later weer terug. Anderen komen er voor het eerst direct na de oorlog of begin jaren vijftig. In de tentoonstelling Onderweg. Met de fotograaf op reis wordt dit geïllustreerd aan de hand van werk van toonaangevende Nederlandse en buitenlandse fotografen: Ed van der Elsken woont en werkt van 1950 tot 1954 in Parijs en zwerft in die periode ook door Zuid-Frankrijk. In Marseille brengt hij op rake wijze een invalide straatmuzikant in beeld. Sem Presser werkt gedurende langere tijd in Frankrijk. Inge Morath ontdekt Spanje voor het eerst als assistente van Henri Cartier-Bresson. Later, als Magnum-fotograaf, wordt ze door Robert Capa en Cartier-Bresson aangespoord vaker naar Spanje te gaan en daar te werken. En iedere keer raakt ze meer gehecht aan het land en de bevolking. Fotograaf Willem van de Poll, die al vroeg reisreportages maakt, trekt veelvuldig door Zuid-Europa om reisverhalen vast te leggen. Italië wordt door Spaarnestad-fotograaf Henk Blansjaar uitvoerig aangedaan. De straatbeelden die Blansjaar kort na de oorlog in Napels maakt lijken haast opgenomen op een filmset. Paul C. Pet en Cas Oorthuys leggen grote delen van Griekenland in uitvoerige reportages vast, die zowel in geïllustreerde tijdschriften als in boeken worden gepubliceerd.
De energie van de plaatsen en de tijdloosheid van de omgeving die in de foto’s zijn vastgelegd, prikkelen het grote publiek om zuidwaarts te gaan. Voor ons zijn het nostalgische beelden van een nog ongerepte wereld.
(Elwin Hendrikse, Nationaal Archief)

Bezoektip
De tentoonstelling ‘Onderweg. Met de fotograaf op reis’ in het Nationaal Archief, Willem Alexanderhof 20, Den Haag. Van 9 september tot 8 januari 2017

(Openingsbeeld: Henk Blansjaar (1910-1981), Schoenpoetser, Napels, Italië, 1947. (Coll. Nationaal Archief))

Lees het gehele artikel in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder