Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Westen verknipt Arabië

16 mei 2016 Siebrand Krul

In maart 1916 bezochten de Britse aristocraat Mark Sykes en de Franse diplomaat François Georges-Picot in Sint-Petersburg Sergeï Sazonov, de Russische minister van Buitenlandse Zaken. Ze wilden hem hem afspreken hoe het Ottomaanse Rijk onderling te verdelen, veronderstellend dat ze de Grote Oorlog zouden winnen. De ellendige gevolgen van dit staaltje Westers imperialisme teistert tot de dag van vandaag het Midden-Oosten. En ook Europa.

De Rus spartelde nog een tijdje tegen tot hij een groter stuk van de taart kreeg, maar uiteindelijk raakten de drie het eens. Het resultaat ging de geschiedenis in als het Sykes-Picotverdrag, een term die Sazonov ten onrechte onvermeld laat. Het Ottomaanse Rijk besloeg in 1914 een immens gebied dat beheerst werd door de Turken en bestond uit een ongelooflijke mengeling van volkeren en godsdiensten. Toen het kort na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog de zijde van Duitsland koos, maakten de zegezekere Geallieerden al snel plannen over de toekomst van dit rijk. De Russen hadden één prioriteit: de annexatie van Constantinopel (Istanboel) plus de verbinding tussen de Zwarte en Middellandse Zee. Deze ‘warme’ zeeroute was immers van cruciaal belang voor de Russische export, in de eerste plaats van graan. Hun partners hadden daar veel begrip voor maar wilden meteen afspreken wat er met de rest van dat rijk zou gebeuren.

 

François Georges-Picot. (L’Illustration)

François Georges-Picot. (L’Illustration)

Mark Sykes in uniform.

Mark Sykes in uniform.

 

Oliebronnen

De Fransen waren het meest geïnteresseerd in het gebied dat nu Libanon en Syrië beslaat. Daar hadden ze al lang relaties mee en daar zagen ze nog nieuwe economische perspectieven. De Britten hechtten vooral belang aan een vlotte en veilige verbinding met hun Indische kolonie, niet alleen over water (via het Suezkanaal) maar ook over land. Bovendien realiseerden ze zich, beter dan de anderen, dat steenkool de energiebron van het verleden was en petroleum de toekomst had. Ze waren al begonnen met de overschakeling van hun vloot en de technische ontwikkelingen in de luchtvaart en het wegtransport tijdens de oorlog zouden hun helemaal gelijk geven. De exploitatie van hun oliebronnen in het zuiden van Iran mocht daarom niet verstoord worden en de ontwikkeling van nieuwe bronnen en de aanleg van nieuwe leidingen in Mesopotamië (nu Irak) wilden ze niet aan andere landen overlaten. Dat gebied leek ook een mooie uitbreiding van hun Indisch Rijk. Al in oktober 1914 stuurden de Britten een troepenmacht ter plaatse, vandaar rukten ze verder langs de Tigris op naar Bagdad, zij het niet zonder grote problemen. Het hoogtepunt van deze campagne was de verovering van de stad Jeruzalem in december 1917.

 

Sykes-wb-A001

Buffer

Londen maakte nog andere overwegingen. Zoals de Turkse sultan de moslims in zijn rijk tot een heilige oorlog tegen de Geallieerden opgeroepen had, wilden de Britten de Arabieren tegen het Turkse bewind opzetten. Daarvoor rekenden ze op de medewerking van de sjarif van Mekka, Hoessein ibn Ali, die hoopte dat hij een grote Arabische staat zou kunnen realiseren en mogen leiden indien hij de Turken hielp bestrijden. Met Britse steun kon Hoessein zich in juni 1916 alvast uitroepen tot koning van Hedjaz (nu de westkust van Saoedi-Arabië). Aan Rusland gunden de Britten ook enige zeggenschap in het noordoosten van het Ottomaanse Rijk en aan de Fransen in het midden ervan zodat deze laatsten meteen een buffer tussen de Russische en Britse zone zouden vormen.

 

De Turkse generale staf in 1914.

De Turkse generale staf in 1914.

 

Het Schip van de Woestijn vervoert een houwitser.

Het Schip van de Woestijn vervoert een houwitser.

 

Britse troepen trekken door het stof van de woestijn.

Britse troepen trekken door het stof van de woestijn.

 

Oostenrijkse troepen marcheren over de berg Zion.

Oostenrijkse troepen marcheren over de berg Zion.

Avondkledij of uniform?

Om ruzie onder elkaar te voorkomen spraken de drie geallieerde grootmachten af daarover een verdrag te sluiten. Zoals paste in het koloniale denken van de 19de eeuw, had de mening van de betrokken bevolkingen weinig belang in deze discussie. Het opmaken van de Ottomaanse boedelscheiding was in hoofdzaak het werk van twee heren, al kregen die uiteraard richtlijnen van hun regering. De eerste was Sir Mark Sykes, Deze Britse aristocraat had veel in het Midden-Oosten gereisd en daar enkele boeken over gepubliceerd; hij was enige tijd aan de Britse ambassade in Constantinopel verbonden en in 1911 verkozen als parlementslid. In de tweede helft van 1915 ondernam hij, in opdracht van Lord Kitchener, minister van Oorlog, een informatiereis die hem via Athene en Caïro tot in Indië bracht. Daar had men hem wel in avondkledij verwacht, niet in uniform, meldde hij aan zijn vrouw.
(Daniël Vanacker)

(Openingsbeeld: Eind 1917 veroverden de Britten onder leiding van generaal Allenby Jeruzalem op de Turken. Daarom prijkt hij op deze postkaart van de Heilige Stad.)

Lees de andere helft van dit bijzondere verhaal, plus een verslag van de Arabische Opstand van 1916, in de komende G-GESCHIEDENIS. In de winkels vanaf 8 juni.


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder