Stelling

De wonderen zijn wel degelijk de wereld uit

Stem

Agenda

Bruegeljaar
Naar aanleiding van het herdenkingsjaar rond Pieter Bruegel de Oude, staat het voorjaar van BOZAR, het voormalige Paleis voor Schone Kunsten in Brussel, in het teken van de artistieke productie tijdens de bruisende 16de eeuw. Met de double-bill Bruegel en zijn tijd, presenteert het museum twee grote tentoonstellingen rond de Renaissance in de Lage Landen: Bernard van Orley en Prenten in de eeuw van Bruegel.
Hadj in Amsterdam
Voor een kwart van de wereldbevolking is Mekka dé plek waar je een keer in je leven geweest moet zijn. Jaarlijks nemen miljoenen moslims deel aan de hadj, de belangrijkste islamitische bedevaart naar Mekka, waaronder duizenden Nederlanders en Belgen. Wat trekt de pelgrims? Welk verlangen drijft hen? Welke indrukken en ervaringen doen zij op, onderweg, ter plekke en na terugkomst?
Meesterschapsnacht
Geschiedenis- en cultuurliefhebbers noteren dinsdagavond 19 maart in hun agenda: dan vinden er in heel Vlaanderen en Brussel geschiedenisactiviteiten rond ‘meesterschap’ plaats. Op veel plaatsen staan Vlaamse Meesters uit de schilderkunst in de schijnwerpers, maar ook andere vormen van meesterschap komen aan bod tijdens de 17de Nacht van de Geschiedenis.

Athenes sterke man

28 maart 2016 Siebrand Krul

In het Athene van de Oudheid mocht niemand de kans krijgen zich op te werken tot alleenheerser, maar toch was jarenlang Pericles de ongekroonde koning van de republiek. Volgens Plutarchus was Pericles dé lichtende gestalte in de geschiedenis van Athene: een man met macht maar geen machtsmens. Is dat zo?

De eerste sport van zijn ladder naar de macht was het milieu waarin hij geboren werd, want ook in het democratische Athene hielp het dat je uit een vooraanstaande familie kwam. Pericles’ moeder was een nicht van de grote Cleisthenes en zijn vader had een belangrijke rol gespeeld in de grote oorlog tegen de Perzen. Na de overwinning van Salamis kwamen in Athene de diepe kloven aan het licht tussen de conservatieve Areopaag-partij en de hervormingspartij, die het volk meer macht wilde geven. Toen Ephialtes, de leider van deze laatste, in 461 v.Chr. door politieke tegenstanders werd vermoord, nam Pericles het stokje over. Die had zich al geprofileerd als een betrouwbaar verdediger van het volk.
Volgens Pericles waren de belangen van het volk van Athene het best gediend met uitbouw van het overwicht van de stad in de Zeebond: Athene moest economisch en militair de onbetwiste nummer één van Griekenland zijn. De luisterrijke wederopbouw van de Acropolis was slechts een van de vele projecten waarin Pericles met zijn redekunst de volksvergadering meetrok: Athene moest niet alleen de machtigste maar ook de mooiste stad van Griekenland zijn en zich profileren tegenover zijn rivaal Sparta.

 

Pericles en Aspasia in de studio van Pheidias.

Pericles en Aspasia in de studio van Pheidias.

Met harde hand
Maar ook een Pericles kon zich niet alleen verlaten op zijn redenaarstalent. In Athene was er nog één belangrijk ambt dat niet aan het toeval van lotingen werd overgelaten: dat van strateeg, dat wil zeggen opperbevelhebber. Nadat hij in navolging van zijn vader zijn militair talent had bewezen, werd hij vanaf 443 v.Chr. vijftien jaar na elkaar door de volksvergadering in dit ambt bevestigd – een fraai staaltje van politieke handigheid. Als strateeg aarzelde hij niet om de militaire macht van Athene te gebruiken voor eigen gewin. Leden van de Zeebond die in opstand kwamen, werden met harde hand gestraft.
Niet dat er in Athene geen kritiek was op Pericles’ overwicht en zijn agressieve Bondsbeleid. Blijspeldichter Cratinus schold de strateeg uit voor megalomane ‘zeekomkommerkop’. De volksvergadering volgde Pericles niet toen die daarop het spotten met staatsmannen strafbaar wilde stellen.
Nam Pericles in 430 v.Chr. de vlucht vooruit toen hij een akkefietje aangreep om te proberen finaal met Sparta te breken? Of waren zijn vurige pleidooien in de volksvergadering voor een oorlog tegen Athenes rivaal het logische gevolg van zijn confrontatiepolitiek? Hij zou een slecht strateeg zijn geweest als hij voor de langverhoopte oorlog geen strategie had. De vloot moest de leiding in de oorlog nemen. Een landslag tegen Sparta’s gevreesde hoplieten moest tot elke prijs vermeden worden. De prijs was het opgeven van Attica, dat door de vijanden meedogenloos werd verwoest terwijl de hele bevolking vluchtte achter de lange muren tussen Athene en Piraeus. Dichte drommen mensen op een smalle strook land, het was de ideale voedingsbodem voor een soort pest. Die brak uit in het tweede jaar van de oorlog en kostte ook Pericles het leven.

 

Pericles-wb3

Hyperstaatsman
Was Pericles echt zo’n sterke leiderspersoonlijkheid dat een hele tijd naar hem genoemd mag worden? Recente geschiedschrijving schudt aan de sokkel van de grote politicus: de ‘hyperstaatsman’ zou een uitvinding zijn van geschiedschrijvers zoals Thucydides en Plutarchus. Blijft dat Pericles decennialang de positie van ‘peetvader’ van de republiek Athene innam. Hij was de man achter de uiting van Athenes overwicht die de luisterrijke heropbouw van de Acropolis was. Zonder hem was dit hoogtepunt in de cultuurgeschiedenis er nooit gekomen. Zonder hem was Athene wellicht ook niet zo vastberaden begonnen aan de oorlog tegen Sparta die zijn einde zou betekenen. Of de strateeg anders de oorlog tot een beter eind had kunnen brengen, is nog maar de vraag. Zeker is wel dat zowel de lichtste als de donkerste momenten van Athene voor altijd met zijn naam verbonden blijven.
(Franz Metzger)

(Openingsbeeld: Percles wijst naar de Acropolis)

Lees het gehele artikel in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Vol artikelen over Athene, de bakermat van onze democratie. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Plagen aan Europa’s rafelrand

Centraal in het boek Tussen drie plagen staat de overlevingsdrang van een onderdrukt volk in een klein land aan de rafelrand van Europa. Lijfland (het gebied van het hedendaagse Estland en Letland samen) was eeuwenlang een speelbal van elkaar beconcurrerende grootmachten

Lees verder

Kroniek

Bruidsstoet door wolven overvallen

De Weensche Zeit bevat een zeer sensationeel verhaal van een bruiloftsstoet, die in Russisch Azië door wolven overvallen werd. De bruiloftsstoet, 130 personen, reed in een dertigtal sleden van het dorp Obstipoff naar Tashkent op ongeveer dertig wersten vandaar. Haast was men in de stad aangekomen, toen de paarden plotseling teekenen van schrik gaven, die spoedig ook op de deelnemers van den stoet oversloeg. Troepen van honderden hongerige wolven kwamen van alle kanten opzetten en omringden de sleden.'

Lees verder

Heilige van de week

Walburga van Eichstätt

25 februari († 775 of 779) Deze naam betekent beschermster van het slagveld. Walburga is de dochter van de koning van Engeland. Als ze tien jaar is, sterft haar vader. Walburgis wordt in een klooster opgevoed. Als ze volwassen is gaat ze als missionaris naar Duitsland. Daar geneest ze zieken en redt een kind van de hongersdood. Na de dood van haar broer wordt ze abdis van het klooster in Heidenheim (Frankenland). Daar sterft ze. Later worden haar relieken naar Eichstätt overgebracht. Nu nog loopt er geneeskrachtige olie uit de rots waarop Walburga’s relieken zijn geplaatst.

Lees verder