Stelling

Onze oliedorst financiert onze wapenindustrie

Stem

Agenda

Elamieten, Parthen en Seleuciden
Al decennia leven Iran en het Westen onder gespannen politieke verhoudingen, hetgeen bijdraagt aan een relatief grote onbekendheid met de Iraanse oude cultuur. De expositie Iran, bakermat van de beschaving in het Drents Museum belicht in een razend tempo het historisch enorm rijke land.
Dames van de barok
Welke rol speelden vrouwelijke kunstenaars in het door mannen gedomineerde Italië tussen de late Renaissance en de Barok? Deze vraag onderzoekt het Museum voor Schone Kunsten Gent in zijn najaarstentoonstelling. Aan de hand van een vijftig-tal topwerken brengt het museum de cruciale rol van de vrouw in de Italiaanse schilderkunst van 1580 tot 1680 aan het licht.

Athenes sterke man

28 maart 2016 Siebrand Krul

In het Athene van de Oudheid mocht niemand de kans krijgen zich op te werken tot alleenheerser, maar toch was jarenlang Pericles de ongekroonde koning van de republiek. Volgens Plutarchus was Pericles dé lichtende gestalte in de geschiedenis van Athene: een man met macht maar geen machtsmens. Is dat zo?

De eerste sport van zijn ladder naar de macht was het milieu waarin hij geboren werd, want ook in het democratische Athene hielp het dat je uit een vooraanstaande familie kwam. Pericles’ moeder was een nicht van de grote Cleisthenes en zijn vader had een belangrijke rol gespeeld in de grote oorlog tegen de Perzen. Na de overwinning van Salamis kwamen in Athene de diepe kloven aan het licht tussen de conservatieve Areopaag-partij en de hervormingspartij, die het volk meer macht wilde geven. Toen Ephialtes, de leider van deze laatste, in 461 v.Chr. door politieke tegenstanders werd vermoord, nam Pericles het stokje over. Die had zich al geprofileerd als een betrouwbaar verdediger van het volk.
Volgens Pericles waren de belangen van het volk van Athene het best gediend met uitbouw van het overwicht van de stad in de Zeebond: Athene moest economisch en militair de onbetwiste nummer één van Griekenland zijn. De luisterrijke wederopbouw van de Acropolis was slechts een van de vele projecten waarin Pericles met zijn redekunst de volksvergadering meetrok: Athene moest niet alleen de machtigste maar ook de mooiste stad van Griekenland zijn en zich profileren tegenover zijn rivaal Sparta.

 

Pericles en Aspasia in de studio van Pheidias.

Pericles en Aspasia in de studio van Pheidias.

Met harde hand
Maar ook een Pericles kon zich niet alleen verlaten op zijn redenaarstalent. In Athene was er nog één belangrijk ambt dat niet aan het toeval van lotingen werd overgelaten: dat van strateeg, dat wil zeggen opperbevelhebber. Nadat hij in navolging van zijn vader zijn militair talent had bewezen, werd hij vanaf 443 v.Chr. vijftien jaar na elkaar door de volksvergadering in dit ambt bevestigd – een fraai staaltje van politieke handigheid. Als strateeg aarzelde hij niet om de militaire macht van Athene te gebruiken voor eigen gewin. Leden van de Zeebond die in opstand kwamen, werden met harde hand gestraft.
Niet dat er in Athene geen kritiek was op Pericles’ overwicht en zijn agressieve Bondsbeleid. Blijspeldichter Cratinus schold de strateeg uit voor megalomane ‘zeekomkommerkop’. De volksvergadering volgde Pericles niet toen die daarop het spotten met staatsmannen strafbaar wilde stellen.
Nam Pericles in 430 v.Chr. de vlucht vooruit toen hij een akkefietje aangreep om te proberen finaal met Sparta te breken? Of waren zijn vurige pleidooien in de volksvergadering voor een oorlog tegen Athenes rivaal het logische gevolg van zijn confrontatiepolitiek? Hij zou een slecht strateeg zijn geweest als hij voor de langverhoopte oorlog geen strategie had. De vloot moest de leiding in de oorlog nemen. Een landslag tegen Sparta’s gevreesde hoplieten moest tot elke prijs vermeden worden. De prijs was het opgeven van Attica, dat door de vijanden meedogenloos werd verwoest terwijl de hele bevolking vluchtte achter de lange muren tussen Athene en Piraeus. Dichte drommen mensen op een smalle strook land, het was de ideale voedingsbodem voor een soort pest. Die brak uit in het tweede jaar van de oorlog en kostte ook Pericles het leven.

 

Pericles-wb3

Hyperstaatsman
Was Pericles echt zo’n sterke leiderspersoonlijkheid dat een hele tijd naar hem genoemd mag worden? Recente geschiedschrijving schudt aan de sokkel van de grote politicus: de ‘hyperstaatsman’ zou een uitvinding zijn van geschiedschrijvers zoals Thucydides en Plutarchus. Blijft dat Pericles decennialang de positie van ‘peetvader’ van de republiek Athene innam. Hij was de man achter de uiting van Athenes overwicht die de luisterrijke heropbouw van de Acropolis was. Zonder hem was dit hoogtepunt in de cultuurgeschiedenis er nooit gekomen. Zonder hem was Athene wellicht ook niet zo vastberaden begonnen aan de oorlog tegen Sparta die zijn einde zou betekenen. Of de strateeg anders de oorlog tot een beter eind had kunnen brengen, is nog maar de vraag. Zeker is wel dat zowel de lichtste als de donkerste momenten van Athene voor altijd met zijn naam verbonden blijven.
(Franz Metzger)

(Openingsbeeld: Percles wijst naar de Acropolis)

Lees het gehele artikel in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Vol artikelen over Athene, de bakermat van onze democratie. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Roomse wonderkamer

‘De verscheidenheid aan historische getuigenissen is vrijwel onbeperkt. Alles wat de mens zegt of schrijft, alles wat hij maakt of aanraakt, kan en moet ons iets over hem vertellen’. Die passage uit Geschiedenis als ambacht, het essay van de Franse historicus en Annales-stichter Marc Bloch, weerklinkt als een riedel na lectuur van dit alleraardigst boek(je).

Lees verder

Kroniek

Zijn garnalen vis?

Op 12 oktober 1928, negentig jaar geleden, doet de kantonrechter te Lemmer uitspraak in de zaak tegen de Lemster vissers, die vervolgd waren omdat zij garnalen buiten de afslag om verkocht hadden. Dat mag niet, zo wordt gezegd, want de gemeenteverordening bepaalt dat alle vis aan de afslag moet worden verkocht. De betrokken vissers zijn van rechtsvervolging ontslagen, omdat, zo zegt de kantonrechter, de garnaal geen vis is.

Lees verder

Heilige van de week

Theresia van Avilla - 15 oktober († 1582)

De naam Theresia komt waarschijnlijk van het Griekse woord voor warmte, zomer, of het Griekse jageres. Misschien betekent de naam wel bewoonster van het eiland Thera, tegenwoordig Santorini.

Lees verder