Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Athenes sterke man

28 maart 2016 Siebrand Krul

In het Athene van de Oudheid mocht niemand de kans krijgen zich op te werken tot alleenheerser, maar toch was jarenlang Pericles de ongekroonde koning van de republiek. Volgens Plutarchus was Pericles dé lichtende gestalte in de geschiedenis van Athene: een man met macht maar geen machtsmens. Is dat zo?

De eerste sport van zijn ladder naar de macht was het milieu waarin hij geboren werd, want ook in het democratische Athene hielp het dat je uit een vooraanstaande familie kwam. Pericles’ moeder was een nicht van de grote Cleisthenes en zijn vader had een belangrijke rol gespeeld in de grote oorlog tegen de Perzen. Na de overwinning van Salamis kwamen in Athene de diepe kloven aan het licht tussen de conservatieve Areopaag-partij en de hervormingspartij, die het volk meer macht wilde geven. Toen Ephialtes, de leider van deze laatste, in 461 v.Chr. door politieke tegenstanders werd vermoord, nam Pericles het stokje over. Die had zich al geprofileerd als een betrouwbaar verdediger van het volk.
Volgens Pericles waren de belangen van het volk van Athene het best gediend met uitbouw van het overwicht van de stad in de Zeebond: Athene moest economisch en militair de onbetwiste nummer één van Griekenland zijn. De luisterrijke wederopbouw van de Acropolis was slechts een van de vele projecten waarin Pericles met zijn redekunst de volksvergadering meetrok: Athene moest niet alleen de machtigste maar ook de mooiste stad van Griekenland zijn en zich profileren tegenover zijn rivaal Sparta.

 

Pericles en Aspasia in de studio van Pheidias.

Pericles en Aspasia in de studio van Pheidias.

Met harde hand
Maar ook een Pericles kon zich niet alleen verlaten op zijn redenaarstalent. In Athene was er nog één belangrijk ambt dat niet aan het toeval van lotingen werd overgelaten: dat van strateeg, dat wil zeggen opperbevelhebber. Nadat hij in navolging van zijn vader zijn militair talent had bewezen, werd hij vanaf 443 v.Chr. vijftien jaar na elkaar door de volksvergadering in dit ambt bevestigd – een fraai staaltje van politieke handigheid. Als strateeg aarzelde hij niet om de militaire macht van Athene te gebruiken voor eigen gewin. Leden van de Zeebond die in opstand kwamen, werden met harde hand gestraft.
Niet dat er in Athene geen kritiek was op Pericles’ overwicht en zijn agressieve Bondsbeleid. Blijspeldichter Cratinus schold de strateeg uit voor megalomane ‘zeekomkommerkop’. De volksvergadering volgde Pericles niet toen die daarop het spotten met staatsmannen strafbaar wilde stellen.
Nam Pericles in 430 v.Chr. de vlucht vooruit toen hij een akkefietje aangreep om te proberen finaal met Sparta te breken? Of waren zijn vurige pleidooien in de volksvergadering voor een oorlog tegen Athenes rivaal het logische gevolg van zijn confrontatiepolitiek? Hij zou een slecht strateeg zijn geweest als hij voor de langverhoopte oorlog geen strategie had. De vloot moest de leiding in de oorlog nemen. Een landslag tegen Sparta’s gevreesde hoplieten moest tot elke prijs vermeden worden. De prijs was het opgeven van Attica, dat door de vijanden meedogenloos werd verwoest terwijl de hele bevolking vluchtte achter de lange muren tussen Athene en Piraeus. Dichte drommen mensen op een smalle strook land, het was de ideale voedingsbodem voor een soort pest. Die brak uit in het tweede jaar van de oorlog en kostte ook Pericles het leven.

 

Pericles-wb3

Hyperstaatsman
Was Pericles echt zo’n sterke leiderspersoonlijkheid dat een hele tijd naar hem genoemd mag worden? Recente geschiedschrijving schudt aan de sokkel van de grote politicus: de ‘hyperstaatsman’ zou een uitvinding zijn van geschiedschrijvers zoals Thucydides en Plutarchus. Blijft dat Pericles decennialang de positie van ‘peetvader’ van de republiek Athene innam. Hij was de man achter de uiting van Athenes overwicht die de luisterrijke heropbouw van de Acropolis was. Zonder hem was dit hoogtepunt in de cultuurgeschiedenis er nooit gekomen. Zonder hem was Athene wellicht ook niet zo vastberaden begonnen aan de oorlog tegen Sparta die zijn einde zou betekenen. Of de strateeg anders de oorlog tot een beter eind had kunnen brengen, is nog maar de vraag. Zeker is wel dat zowel de lichtste als de donkerste momenten van Athene voor altijd met zijn naam verbonden blijven.
(Franz Metzger)

(Openingsbeeld: Percles wijst naar de Acropolis)

Lees het gehele artikel in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Vol artikelen over Athene, de bakermat van onze democratie. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder