Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Wonder van de Akropolis

02 maart 2016 Siebrand Krul

De Akropolis in Athene is niet alleen een van de bekendste plekken ter wereld, het is ook een van de heuvels waarop Europa gebouwd is, en een revolutie in de kunstgeschiedenis. Er zijn maar weinig gebouwen die bijna iedereen kent: de Eiffeltoren natuurlijk, de Big Ben, het Witte Huis, de opera van Sydney... Nog kleiner is het aantal gebouwen die mensen niet alleen kennen maar ook kunnen natekenen. In deze categorie vallen de piramiden van Egypte en de Akropolis van Athene: acht lijnen en daarop een liggende driehoek, dat lukt wel.

Alleen al daaruit blijkt hoe geniaal dit gebouw is, dat 2.500 jaar geleden in amper vijftien jaar tijd werd opgetrokken. Eigenlijk gaat het hierbij niet om de Akropolis, maar om het Parthenon. Akropolis is de naam van de hele vestingberg die boven Athene uittorent. Oorspronkelijk bevond zich hier een vesting waarin de Atheners zich bij gevaar konden terugtrekken. Later werd de berg een tempeldomein. De grootste en mooiste tempel was gewijd aan de beschermgodin van de stad, Athena Parthenos, godin van de wijsheid.

 

In 1832 werd Griekenland een koninkrijk. Een Wittelsbacher, een Beier dus, wordt de nieuwe vorst: Otto I. Hier bezoekt hij in 1837 de Akropolis.

In 1832 werd Griekenland een koninkrijk. Een Wittelsbacher, een Beier dus, wordt de nieuwe vorst: Otto I. Hier bezoekt hij in 1837 de Akropolis.

De tempel was al te zien vanaf de zee. Om de vier jaar trokken de Atheners in processie naar de Akropolis om er het beeld van Athena in een nieuw gewaad te hullen. Deze processie vormde het hoogtepunt van het sociale leven in Attica. Toen de Perzische koning Xerxes Athene in 480 v.Chr. bezette, werd ook de Akropolis, inclusief de tempel van Athena Parthenos, verwoest. Na de Griekse overwinning in de zeeslag bij Salamis duurde het nog dertig jaar voor de Atheners op initiatief van Perikles een aanvang maakten met de enorme onderneming die de wederopbouw van de Akropolis was.

 

Akropolis-wb5

 

Het algemene toezicht vertrouwde Perikles toe aan Phidias, een beeldhouwer met wie hij bevriend was. De tempel zou als eerste aan de beurt komen. Phidias en de andere betrokken architecten dachten zeer goed na over de vorm die het Parthenon moest krijgen om een zo harmonisch mogelijke indruk te maken. Ze lieten zich daarbij leiden door oude tradities. Ze twijfelden er niet aan dat het een zuilenhal moest worden, maar veroorloofden zich toch enkele kleine maar kapitale veranderingen. Zo opteerde Phidias voor de voorzijde voor acht in plaats van de tot dan toe gebruikelijke zes zuilen en maakte hij de buitenste zuilen wat dikker. Op die manier oogden de verhoudingen nog evenwichtiger.

 

Akropolis-wb3

 

De zuilen zelf werden naar boven toe slanker en waren gecanneleerd, wat het monumentale witmarmeren gebouw levendiger maakte. Phidias was ook vertrouwd met optische illusies. Als wij meerdere zuilen naast elkaar zien staan, lijkt het alsof ze naar buiten toe lichtjes gewelfd zijn. Om dat te compenseren voorzag Phidias ze van een lichte binnenwaartse welving.

Boven de zuilen waren friezen met reliëfs aangebracht: op de geveldriehoeken en op de langszijden van het gebouw, zowel buiten als binnen. Wat Phidias op een van deze – 160 meter lange en een meter hoge – friezen deed, was zo gewaagd dat het niet anders kan of hij had daarvoor de expliciete toestemming van Perikles: hoewel het Parthenon officieel een tempel was, een plaats waar een godin werd vereerd, beeldde hij mensen af, geen vorsten, want die waren er in Athene niet, maar burgers, de burgers van Athene zoals ze om de vier jaar in processie naar de Akropolis trokken. De figuren waren realistisch en gedetailleerd uitgebeeld. Bij paardenkoppen zag je onder de huid nog de aders doorschemeren. Waarschijnlijk waren deze figuren in hun tijd beschilderd met felle kleuren.

 

Akropolis-wb4

 

Voor de binnenzijde van de tempel maakte Phidias in goud en ivoor een twaalf meter hoog beeld van de godin Athena dat ontzagwekkend moet zijn geweest. Maar eigenlijk huldigden de Atheners hier niet zozeer een verheven godheid als wel hun eigen succes. Tenslotte belichaamde het reusachtige beeld hun beschermgodin. Bovendien was het Parthenon ook de schatkamer van de stad: hier werd de kas van de Attische Zeebond bewaard. De grootsheid en de rijkdom van Athene lagen hier voor het grijpen.

Een ander opvallend gebouw van de Akropolis waren de Propyleeën, het monumentale ingangsgebouw dat later onder meer de architect van de Brandenburger Tor inspireerde. Verder stonden hier nog de tempel van Nikè en het Erechtheion. Het dak van dit laatste rust nog steeds op de hoofden van zes beelden van jonge vrouwen. Hoewel de beelden niet meer intact zijn, raken ze ons nog altijd met hun voor die tijd absoluut natuurlijkheid, tot dan toe onbekend in de kunst. Ook de Egyptenaren hadden wonderlijke werken gemaakt, maar hun voorstellingen van mensen waren ingebed in een schematisch-geometrische stijl, ze zijn niet levensecht – en de Griekse beelden zijn dat wel.

 

Akropolis-wb6

 

Voor kunsthistoricus Ernst Gombrich was dit ‘de grootste en verbazendste omwenteling in de hele kunstgeschiedenis’: de Grieken hadden als eersten ‘hun ogen geopend’. ‘In hun werkplaatsen’, schrijft hij, ‘experimenteerden de beeldhouwers voortdurend met nieuwe manieren van uitbeelden. Terwijl beeldhouwer X vond hoe je een borstkas beitelt, ontdekte collega Y dat een beeld veel levendiger overkomt als de voeten niet te stevig op de grond staan. Deze experimenten mislukten ook geregeld, maar de kunstenaars lieten zich daardoor niet afschrikken.’
(Christoph Driessen)

Lees het gehele artikel, met prachtige illustraties, in de nieuwste G-GESCHIEDENIS. Deze editie staat vol verhalen over het wonder van Athene. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder