Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Volk van begankenissen

01 maart 2016 Siebrand Krul

Het gaat niet goed met het instituut kerk in België. In oktober 2009 ging vijf procent van de bevolking ‘s zondags ter kerke, de congregaties sterven uit en heel wat kerkgebouwen zoeken een nieuwe bestemming. Het enige wat in deze tijden van secularisering en ontzuiling min of meer standhoudt, zijn de processies. In goed Vlaams: de begankenissen. De Vlaming koestert namelijk zijn omgang.

De provincie Vlaams-Brabant telt op dit ogenblik jaarlijks een honderdtal processies. Ooit waren er veel meer. Een parochie telde minstens twee ommegangen waarvan de sacramentsprocessie, de tweede donderdag na Pinksteren, de belangrijkste was. Die optocht met de heilige hostie in een monstrans vertegenwoordigde sinds de Contrareformatie een militante katholieke kerk, precies omdat de protestanten het mystieke lichaam van Christus ontkennen. Intendanten Albrecht en Isabella hebben begin 17de eeuw daar nog een element van Spaanse devotie aan toegevoegd: de jaarlijkse voettocht naar Onze-Lieve-Vrouw van Scherpenheuvel.

 

Klein Begijnhof Gent.

Klein Begijnhof Gent.

Sindsdien stapt Vlaanderen achter het processiekruis door velden en rondom het heiligdom, in weer en wind, al zingend, biddend, prevelend en kaarsen brandend, en dat alles met de ‘heilsvruchten van christelijke vroomheid’ in het vooruitzicht en een souvenir voor de thuisblijvers. De burgerlijke autoriteiten zagen dat met lede ogen gebeuren. Jozef II, de Franse revolutionairen en Willem I hebben vergeefs geprobeerd maatregelen op te leggen. Niet alleen stoorde hen zoveel godsvrucht, maar ook de onvermijdelijke kermis waar de zinnelijkheid een uitlaatklep vond.

 

Gent. (Huis van Alijn)

Gent. (Huis van Alijn)

Het volk maakt of kraakt een processie, nog steeds. Priesters –evenals foorkramers overigens- zijn nauwelijks te vinden. Sommige processies overleven of herleven daarom door de inzet van vrijwilligers, meestal leden van de Landelijke Gilden. Andere processies hebben zich aangepast aan de tijd. Landbouwers stellen hun vertrouwen niet langer in God maar in businessplannen, genetisch gemanipuleerd zaaigoed en kunstmeststoffen. Daarom trekken in Orsmaal nabij Tienen de tractoren in processiestoet uit. In de Sint-Antoniusprocessie van Achel figureren dan weer asielzoekers en vluchtelingen in een geactualiseerde versie van het leven van de minderbroeder Antonius van Padua.

 

Processie naar het Mariabeeld in Scherpenheuvel. Ets uit 1637. (Rijksmuseum Amsterdam)

Processie naar het Mariabeeld in Scherpenheuvel. Ets uit 1637. (Rijksmuseum Amsterdam)

Andere processies spelen in de Champions League van de bedevaarten. De palmprocessie in Hoegaarden bijvoorbeeld kan bogen op een jaarlijkse traditie die teruggaat tot de respectabele datum van 1631. De paardenprocessie in Hakendover moet het niet alleen hebben van mediabekendheid en spektakel maar ook van een grote deelname van deelnemers uit de omgeving van Tilburg, Breda en Boxtel. Tot 1983 verbood de Nederlandse grondwet een rooms-katholieke processie in plaatsen waar die vóór 1848 niet al eerder bestond.

 

Hakendover (Tienen).

Hakendover (Tienen).

En Scherpenheuvel? Het bedevaartsoord bij uitstek kampte tot voor kort met een praktisch probleem. De bedevaarders, naar verluidt één miljoen per jaar, vonden hun gading niet meer in de aftandse barakken rond de basiliek waar snoep en Mariaparafernalia stonden uitgestald. Kerkfabriek en stadsbestuur hebben een designbureau ingehuurd om ‘de gebruikersbeleving van de bedevaarders te optimaliseren’. Een bedevaarder laat namelijk niet één keer per jaar zijn of haar zweet des aanschijns achter zoals vroeger, maar wil tegenwoordig verschillende keren per jaar genieten van een streekbier, fantasiejuwelen of een Hagelandse wijn.
De kerk als evenementenbureau. Vroeger en nu. Een onzalige gedachte…
(Luc Minten)

(Openingsbeeld: De processie van Hakendover (Tienen).)

Lees het gehele artikel, met prachtige illustraties, in de nieuwste G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder