Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Luchtschipdrama Doggersbank

19 januari 2016 Siebrand Krul

De neutraliteit van Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog betekende niet dat er niet op Nederlands grondgebied werd gevochten. Zo vuurde Nederlands afweergeschut op 1 februari 1916 vanaf Ameland op een Duitse Zeppelin die eerder die dag bommen had afgeworpen boven Engeland. Meestal had schieten op luchtschepen amper effect, deze keer waren de gevolgen dramatisch.

Honderd jaar geleden, op 1 februari 1916 werd rond half drie ‘s middags vanaf Ameland aan de Noordzeekust geschoten op een Duits luchtschip met registratie L-19, de Zeppelin LZ54. Het enorme, ruim 160 meter lange gevaarte was op de terugreis van een bombardementsvaart boven Engeland maar kampte met motorstoringen, waarschijnlijk veroorzaakt door een combinatie van hevige sneeuwval en Brits granaatvuur. De Zeppelin had nog maar één van de vier Maybach-motoren operationeel en was daardoor een gemakkelijke prooi voor het Amelander afweergeschut. Het nagenoeg stuurloze luchtschip verloor door diverse voltreffers langzaam hoogte en dreef af in noordwestelijke richting, terug de zee op. Om hoogte te winnen werd boven de Noordzee nog een benzinetank afgeworpen, maar dat kon een landing op open water niet voorkomen.

 

Het Britse afweergeschut heeft een Duitse Zeppelin in het vizier. Over het algemeen richtten de bombardementen van de Zeppelins op Engeland relatief weinig schade aan.

Het Britse afweergeschut heeft een Duitse Zeppelin in het vizier.
Over het algemeen richtten de bombardementen van de Zeppelins
op Engeland relatief weinig schade aan.

Vissersboot

In de buurt van de Doggersbank was er zodanig veel gas uit het gehavende luchtschip ontsnapt dat het gevaarte te water raakte. De zware gondel werd direct van de langzaam zinkende Zeppelin losgekapt, en de bemanning maakte zich op voor een pikzwarte nacht in de gure buitenlucht, bovenop het nog drijvende Zeppelinkarkas.
De volgende ochtend, 2 februari 1916, werd het luchtschip ’s ochtends vroeg gespot door de vissersboot King Stephen GY174 van de Consolidated Steam Fishing Company uit Grimsby, Engeland. De kapitein van de vissersboot, William Martin, besloot de luchtschipdrenkelingen niet te helpen en maakte rechtsomkeer, uit angst dat de zestien bemanningsleden van de Zeppelin de negen vissers zouden overmeesteren. Het besluit van kapitein Martin zou de bemanning van de L-19 uiteindelijk fataal worden.

 

Impressie van de Zeppelin L-19 na de crash bij de Doggersbank. De bemanning heeft de gondel losgekapt om zinken te voorkomen en is bovenop het luchtschip gekropen. De Engelse vissersboot King Stephen vaart weg van de Zeppelin.

Impressie van de Zeppelin L-19 na de crash bij de Doggersbank. De bemanning heeft de gondel losgekapt om zinken te voorkomen en is bovenop het luchtschip gekropen. De Engelse vissersboot King Stephen vaart weg van de Zeppelin.

Dramatische flessenpost

Met het vertrek van de Britse vissersboot realiseerde luchtschipcommandant Odo Loewe zich dat de kans op redding was verkeken: zijn geperforeerde luchtschip liep steeds verder leeg, de wind trok aan tot stormachtig, en het ijskoude februariwater van de Noordzee zou de luchtschipdrenkelingen snel onderkoelen.
De bemanning had niet alleen eten en drinken, maar ook schrijfgerei meegenomen toen men vanuit de gondel op de Zeppelinsigaar klom. Rond het middaguur begon men met het schrijven van afscheidsbrieven die via flessenpost aan de golven van de Noordzee werden toevertrouwd. De fles-met-post werd een half jaar later teruggevonden aan de Zweedse kust in de omgeving van Göteborg, en bevatte onder een afscheidsboodschap van Loewe aan zijn familie en een laatste rapportage aan zijn superieuren: ‘2.2.16, mittags 12 Uhr. Letzte Stunde auf Plattform im Verein mit meinen Leuten in etwa 3° östlicher Länge gedenke ich Dein! Verzeih mir alles, erziehe unsere Kinder. Dein Odo’. En: ‘Mit fünfzehn Mann auf der Plattform des in etwa 3°Ost schwimmenden Körpers des L19 versuche ich eine letzte Berichterstattung. Dreifache Motorhavarie, leichter Gegenwind auf der Rückfahrt verspäteten die Rückkehr und brachten mich in Nebel, dieser nach Holland, wo ich erhebliches Gewehrfeuer erhielt, es wurde schwer, gleichzeitig drei Motorpannen. Am 2. Februar 1916 nachmittags, etwa ein Uhr – ist wohl die letzte Stunde. Loewe.’
Bovendien trof men in de fles afscheidsbrieven aan van bemanningsleden, waaronder stuurman Hans Dreyer: ‘Meine l. Ada und Mutter! Es ist 11 Uhr morgens, den 2.2. Wir leben alle noch, aber nichts zu essen. Heute morgen war ein Fischdampfer, ein englischer, da, dieser wollte uns nicht retten. Er hieß King Steffen aus Grimsby. Der Mut sinkt, der Sturm nimmt zu. Um ½ 12Uhr haben wir gemeinschaftlich gebetet und von einander Abschied genommen. Euer auch noch im Himmel an Euch denkender Hans.’

 

Luchtschipcommandant Odo Loewe.

Luchtschipcommandant Odo Loewe.

Gewetenswroeging

Bij terugkomst in Grimsby bracht kapitein Martin verslag uit aan de plaatselijke autoriteiten. Men besloot geen ruchtbaarheid aan het voorval te geven. Toch werd in de Engelse pers al snel aandacht besteed aan het incident, nadat bootsmaat George Denny een journalist van de Grimsby Evening Mail had gesproken. Andere Engelse kranten namen het verhaal over en zo kreeg ook de Duitse marine hoogte van het voorval.
In Engeland werd wisselend gereageerd op het onthouden van hulp aan de vijand-in-nood. Kapitein Martin kreeg naar verluid grote gewetenswroeging toen hij hoorde dat zijn daad had geleid tot de dood van de zestien luchtschipdrenkelingen. Hij stierf zelf een jaar later, in maart 1917.

 

Reddingsboei van de King Stephen, in het Aeronauticum nabij Nordholz. (Foto Kees Bangma)

Reddingsboei van de King Stephen, in het Aeronauticum nabij Nordholz. (Foto Kees Bangma)

Reddingsboei

De King Stephen werd na het incident door de Engelse marine ingezet als zwaar bewapende ‘lokboot’ voor de Duitsers. Ruim een jaar na het incident met de L-19 werd de boot met aan boord een nieuwe kapitein, Tom Philips, en een andere bemanning, overmeesterd. De Duitsers herkenden het schip en zagen Philips aan voor de gewraakte Martin, maar omdat men in Duitsland nog over kranten beschikte met het bericht over de L19 – inclusief een foto van Martin – kon het misverstand worden rechtgezet. Philips en zijn mannen werden gedurende de oorlog gevangen gehouden en keerden in 1918 weer terug naar Engeland. De boot bleef in Duitsland; in het Aeronauticum Museum in Nordholz in Duitsland zijn een reddingsboei en de vlag van de King Stephen nog steeds te bezichtigen.
In Nederland werd naar aanleiding van het incident met de L-19 de instructie voor het vuren op vijandige luchtvaartuigen aangepast. Militairen waren niet langer verplicht om te schieten op luchtvaartuigen die duidelijk in nood verkeerden én die er bovendien blijk van gaven op Nederlands grondgebied te willen landen.
(Han Nabben)

(Openingsbeeld: Na een noodlanding op zee werd de L-19 gespot door de Engelse vissersboot King Stephen. De kapitein van de boot besloot de Zeppelinbemanning niet aan boord te nemen, uit angst voor overmeestering.)

Lees het volledige artikel in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor de eenmalige aanbiedingsprijs van 2,95!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder