Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

India’s tonnenophalers

23 december 2015 Siebrand Krul

De Indiase onafhankelijkheidsstrijder en grote verzoener Gandhi zei: 'Ik word misschien niet opnieuw geboren, maar als dat wel het geval is, word ik graag geboren in een scavangers-familie, zodat ik hen kan verlichten bij hun onmenselijke, ongezonde werk; het moeten rondsjouwen met menselijke uitwerpselen.' Tonnenophalers behoren tot het uitschot van de samenleving die zoveel jaar na Gandhi weinig zijn opgeschoten.

Maar in India bestaat sinds 45 jaar een unieke beweging die vooral strijdt voor hygiënische toiletvoorzieningen en die vooral ook het lot van de tonnenophalers wil verbeteren. ‘Mijn voornaamste missie is de droom van Mahatma Gandhi te verwezenlijken. India scavanger-vrij te maken en hen in nieuwe beroepen deel te laten nemen aan de maatschappij,’ zegt dr. Bindeshwar Pathak, charismatisch oprichter en leider van de Sulabh International Social Service Organisation. Maar er worden ook acties ondernomen om andere ‘uitgestotenen’ een humaner leven te bieden. Dit initiatief, in de geest van Gandhi, heeft al veel bereikt in Indiase steden en op de Sulabh-campus in Delhi is een (scavanger)school, een demonstratie-uitstalling van door Sulabh ontwikkelde ecologische toiletten, evenals een duurzaam openbaar toiletgebouw en het International Museum of Toilets.

 

Dr. Pathak met de weduwen van Varanasi die Sulabh ondersteunt.

Dr. Pathak met de weduwen van Varanasi die Sulabh ondersteunt.

 

Buiten poepen

Toen ik 35 jaar geleden in een Zuid-Indiaas dorpje verbleef, liep ik ’s ochtends vroeg met mijn Indiase vriend Jeeva naar braakliggende grond tussen de rijstvelden. De dorpsvrouwen hadden nog voor zonsopkomst hun behoefte gedaan en waren al bezig het ontbijt te bereiden op houtvuurtjes. Op meerdere plekken zaten mannen gehurkt, de lendendoek decent rond het onderlichaam opgestroopt. Hun achterste vervolgens afspoelend bij een betonnen waterbak. Bij busstations zie je vaak mannen gehurkt of staand bij een muur urineren. Dat went, maar niet de penetrante pieslucht die tientallen meters rondom in de hitte blijft hangen. Toen ik tien jaar geleden in het West-Indiase stadje Kolhapur was, bekend om zijn worstelaars, bezocht ik een worstelschool. De mannen gingen elkaar te lijf in een bak vol rode aarde en kleurden roder, naarmate het gevecht langer duurde. Buiten liep een rij mannen langs, de hoofden bedekt met jute lappen en op hun schouders grote metalen tonnen dragend. De geur die zich verspreidde liet geen twijfel bestaan: het waren scavangers, tonnenophalers, de meest ‘onreine’ onaanraakbaren in de steden van India.

 

Het splitsende Sulabh-toilet, in nieuwstaat.

Het splitsende Sulabh-toilet, in nieuwstaat.

 

Biogas

De oprichter van de Sulabh Organisation, dr. Bindeshwar Pathak, is een gezaghebbende zeventiger, brahmin en Gandhi-aanhanger, gekleed in kadhi loom, de traditionele Ghandiaanse kleding, met strakke witte broek en een handgeweven katoenen gewaad met ronde boord. Tijdens een rondleiding op de ommuurde Sulabh campus komen we bij de ecologische Sulabh-toiletten, met als belangrijk kenmerk dat het afvoerkanaal in tweeën gesplitst naar twee putten leidt van elk een kubieke meter, met gemetselde of bamboewanden, maar zonder vloer, zodat de vloeibare reststoffen gemakkelijker de grond intrekken. De bakken worden afwisselend twee jaar gebruikt, gewoon door bij de splitsing van het stenen afvoerkanaal een baksteen te verplaatsen en één zijtak af te sluiten. Na twee jaar is er een dun laagje kurkdroge mest over, die gebruikt kan worden. Dr. Pathak heeft ook een eigen toiletpot ontwikkeld, die smaller en steiler afloopt. Pathak: ‘Hierdoor is maar twee liter water in plaats van tien tot vijftien liter nodig om door te spoelen.’ We lopen naar de Sulabh-school, waar de helft van de honderden kinderen ouders hebben die scavangers zijn, mensen die in steden tonnen met fecaliën legen. Aan de straatzijde is een openbaar toiletgebouw ontsloten voor buurtbewoners, die er een brandschoon toilet aantreffen. Er wordt biogas gewonnen, waarmee het toiletgebouw verlicht wordt; een bloemenperk met prachtig bloeiende dahlia’s profiteert eveneens van de toiletproductie van de buurtbewoners. Er zijn bovendien twee laboratoria, waar proeven worden gedaan om urine als meststof aan te wenden en oppervlaktewater te reinigen door kroos uit te zetten (een idee van dr. Pathak).

 

Op de Sulabh-campus staat een wat primitieve beeldengroep met Gandhi en een tonnenophaalster.

Op de Sulabh-campus staat een wat primitieve beeldengroep met Gandhi en een tonnenophaalster.

 

Badhuizen

In 2014 werd de Sulabh Toilet Technology door de BBC uitverkoren tot een van de vijf meest bijzondere uitvindingen ter wereld en eerder werd dr. Pathak door paus Johannes Paulus in audiëntie gelauwerd vanwege zijn goede werken. Op foto’s is hij te zien met Sonia Gandhi en de huidige Indiase minister-president Narenda Modi, bij de ghats van Varanasi aan de oever van de Ganges. Willem-Alexander, toen nog prins, zei in 2007, aanwezig bij de World Toilet Summit in Delhi, georganiseerd door Sulabh: ‘Deze organisatie heeft bewezen hoe effectief kleinschalige oplossingen kunnen zijn en in korte tijd over heel India zijn uitgezaaid. Duizenden betaal-en-gebruik openbare toilet- en badhuizen zijn gebouwd, onderhouden en worden dagelijks door meer dan tien miljoen mensen gebruikt.’

 

Toilet-wb5

 

Smet van een onaanraakbare

Bindeshwar Pathak (72) werd geboren in Bihar als brahmin (de priesterkaste). Zijn opa was een beroemde astroloog en zijn vader een ayurvedische arts. Hij vertelt hoe hij als kind gestraft werd door zijn orthodoxe oma. Nadat hij een ‘onaanraakbare’ had aangeraakt, moest hij zand en koemest eten om zichzelf te reinigen. Hij studeerde sociologie in Patna, werd leraar, verkocht al rondreizend ayurvedische medicijnen (vanwege geldgebrek slapend op perrons) en ging werken bij een Gandhi-herdenkingscomité, waar hij in 1968 gedelegeerd werd om, in Gandhi’s nagedachtenis, de scavanger-problematiek aan te pakken. Pathak woonde drie maanden in een kolonie van tonnenophalers in Bettiah, verkocht een stukje grond dat hij in zijn geboortedorp bezat, evenals de juwelen van zijn vrouw, installeerde in 1973 de eerste ecologische Sulabh-toiletten en in 1975 werd het eerste Sulabh wc-gebouw geopend. Het bleek een succes, omdat deze toiletgebouwen goed schoongehouden worden, wat in India nogal ongebruikelijk is, de meeste raken al snel verwaarloosd.

 

Dr. Pathak met paus Johannes Paulus II.

Dr. Pathak met paus Johannes Paulus II.

 

Zware werk voor vrouwen

Er zijn nu 8.000 Sulabh-toiletgebouwen (deels in slums, vaak met douches), waarbij 160 biogas-installaties zijn gerealiseerd en bezoekers tien paise (circa 0,7 eurocent) betalen voor het gebruik (voor onaanraakbaren is het gratis). Pathak heeft, door 120.000 Sulabh-toiletten in huizen aan te leggen, trainingsprogramma’s op te zetten en ander werk te regelen, gezorgd dat een miljoen tonnenophalers een beter bestaan hebben gekregen en 640 Indiase steden geen tonnenophalers meer kennen. Scavangers zijn overigens voor het merendeel vrouwen; kenmerkend is dat vrouwen in India veelal het zware fysieke werk doen, zoals in de bouw, op de akkers, bij wegen- en spooraanleg. Er werken 25.000 mensen voor Sulabh en de campus is, mede vanwege het toiletmuseum, sinds 1992 al door ruim 2,2 miljoen mensen bezocht.
Pathak past net als Mahatma Gandhi geweldloze methoden toe, mede gebaseerd op Satyagraha (‘vasthouden aan de waarheid’). Veelal hebben gezagsdragers geen adequaat antwoord op de originele en verrassingsvolle manieren van aandacht vragen voor onrecht, uitgaande van boycots en burgerlijke ongehoorzaamheid. Gandhi hield bijvoorbeeld met volgelingen een lange mars tegen de zoutbelasting, geheven door de Engelsen, en ging in hongerstaking.

 

Toilet-wb4

 

Taboe

Pathak klaagt de hogere kasten niet aan. Hij vertelt, staande bij enigszins knullige, glanzende beelden van Gandhi en een tonnenophaalster onder een afdakje: ‘Ik moet de hogere kasten zien te overtuigen, niet hen bevechten.’ In 1988 ging hij wel met honderd scavanger-vrouwen de voor hen (als onreinen) verboden Nathdwara-tempel in Rajastan binnen om er te bidden en at met brahmins en scavangers gezamenlijk in een andere tempel. Pathak: ‘Op voedsel delen met onaanraakbaren berust voor een brahmin het zwaarste taboe. Velen geloofden nog dat alleen al de schaduw van een tonnenleger hen zou verontreinigen’. Met een andere, grote groep tonnenophaalsters ging hij, tot ontzetting van de manager, eten in een vijf-sterren-restaurant. Zo tracht hij op geweldloze wijze taboes te doorbreken. In 2008 bezocht Pathak samen met een groep tonnenophaalsters de Verenigde Naties in New York en in 2012 werd Sulabh gevraagd voor de 1.800 weduwen van pelgrimsoord Vrindavan, die veelal uitgestoten zijn door hun familie en in grote armoede hun dood afwachten, onderdak en eten te organiseren. Wat sindsdien geregeld is en volgens Pathak ook bijdraagt aan een humaner leven voor ‘uitgestotenen’.

 

Er is een tijd geweest waarin men meende dat fecaliënlucht een heilzame uitwerking zouden hebben: chique dames laten zich door de Parijse riolen vervoeren.

Er is een tijd geweest waarin men meende dat faecaliënlucht een heilzame uitwerking zouden hebben: chique dames laten zich door de Parijse riolen vervoeren.

 

Toiletgebouwtjes als buurthuizen

Nog steeds heeft minder dan een derde van de Indiërs toegang tot een toilet en sterven jaarlijks 186.000 kinderen onder de vijf door diarree. Maar Sulabh is niet de enige organisatie die zich bekommert om de veelal slechte sanitaire voorzieningen in India. De Wereldbank heeft samen met plaatselijke organisaties in Mumbai in sloppenwijken ruim 300 toiletgebouwen gefinancierd. De bewoners worden betrokken bij ontwerp, bouw en beheer en betalen voor een bezoek een kleine vergoeding. Ze zijn daartoe bereid, omdat de door de overheid geplaatste, onverlichte toiletgebouwen meestal verstopt zijn en stinken. Van het ‘entreegeld’ worden in de toiletgebouwen televisies en buiten een krantenkiosk geplaatst om het wachten te bekorten. Soms is er zelfs een computer, een ambulance gekocht van de entreegelden en op de bovenverdieping een kleine bibliotheek of een lokaaltje gerealiseerd, waar Engelse les wordt gegeven. Op zo’n manier worden het een soort buurtcentra. Het is zo’n succes dat ook andere steden, zoals Pune en Varanasi, dat voorbeeld volgen. Minister-president Narendra Modi (van de fundamentalistische Hindoepartij BJP) is met de populaire slogan ‘First Toilets, Tempels Later’ onlangs een campagne gestart met de belofte dat ieder huishouden in 2019 een eigen toilet heeft. Modi is mede gemotiveerd iets te doen omdat dit jaar meisjes verkracht werden die naar de velden gingen om hun behoefte te doen, wat veel media-aandacht kreeg.
(Lex Veldhoen)

Lees het volledige artikel in de nieuwste G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder