Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Arrogante Brit

23 december 2015 Siebrand Krul

Intussen is het zowat algemeen bekend: op 18 juni vond 200 jaar geleden één van de meest imposante veldslagen uit de Europese, ja, uit de wereldgeschiedenis plaats. Maar wie niet beter weet, zou de indruk krijgen dat de Slag bij Waterloo gewonnen werd door een zelfverklaarde keizer der Fransen: we worden overstelpt door boeken over Napoleon. Elke voet, elk bewogen vingerkootje en zelfs iedere doorluchtig gelaten wind van het Corsicaanse militaire genie wordt ons met veel kleuren, geuren en liefde meegedeeld.

De bonapartisten hebben het duidelijk voor het zeggen. Misschien wordt het eens tijd dat de aanbidders van de eerste Franse keizer met hun neuzen op de feiten worden geduwd: hij werd vernederd door een stijve en hooghartige Brit.
Aspley House in het hartje van Londen heropende in april de deuren. Het gebouw stond in de tijd van het briefschrijven simpelweg bekend als Number One, London. De bewoner was niemand minder dan ’s lands numero uno in de 19de eeuw: Arthur Wellesley, de eerste hertog van Wellington en prins van Waterloo. Het beheer van Aspley House onderzocht enkele jaren geleden wat het begrip ‘Waterloo’ nog betekende voor de mensen en het resultaat was teleurstellend. Nochtans kreeg een enkele veldheer ooit zo veel eerbewijzen, standbeelden, straatnamen en zelfs een naar hem genoemde hoofdstad als de hertog van Wellington en geen enkele veldslag kreeg ooit zo veel bijklank als die van Waterloo.

 

De Slag bij Waterloo, 1815.

De Slag bij Waterloo, 1815.

 

Pretentieuze kwal
De ‘Iron Duke’ was op zijn minst een opmerkelijke figuur. Wellesley werd geboren in 1769 (hetzelfde jaar als Napoleon) in Dublin maar was alles behalve een Ier. ‘Het is niet omdat je in een stal geboren bent dat je daarom een paard bent’, zei hij met zijn kenmerkende arrogantie. Verwaand was hij zeker en vast in onze ogen. Een echte pretentieuze kwal, maar dan toch wel eentje met ballen. Zijn eerste militaire ervaring deed hij op in onze gewesten toen hij als luitenant-kolonel de Franse revolutionaire legers bestreed en nadien zette hij z’n opgang in het leger verder in Indië waar hij roem en vooral veel poen vergaarde.

 

Aan de vooravond van de slag werd in het nabije Brussel nog volop gefeest. Toen Napoleon verscheen, moesten officieren hals over kop, soms nog in gala-kostuum, naar hun troepen.

Aan de vooravond van de slag werd in het nabije Brussel nog volop gefeest. Toen Napoleon onverwacht opdook, moesten officieren hals over kop, soms nog in gala-kostuum, naar hun troepen.

 

Discipline
In Spanje bleek hij voor Napoleon de grote ‘pain in the ass’ te worden. Wellington was niet een meester-strateeg zoals Bonaparte, maar hij had een neus – en een vrij grote, waardoor zijn troepen hem hookie noemden – voor de juiste timing. Wellington wist steeds precies wanneer hij zijn troepen uit de strijd moest trekken en wanneer hij fel moest toeslaan. De stijve edelman die hoegenaamd geen respect had voor zijn soldaten, die voor hem slechts schorremorrie waren, wilde hen wel zoveel mogelijk sparen. Ze werden goed gevoed en plunderen werd hen ten strengste verboden. Hookie beloofde zijn manschappen geen roem en eer tot de dood in tegenstelling tot wat Napoleon zijn mannen voorspiegelde. Efficiëntie was zijn ordewoord.

 

De befaamde steek van Napoleon, bewaard in het Historisches Museum in Berlijn.

De befaamde steek van Napoleon, bewaard in het Historisches Museum in Berlijn.

 

Hertogtitel
Er werd onder zijn bevel spaarzaam omgesprongen met vuurkracht en steunend op het typisch Britse flegma liet hij zijn soldaten pas het vuur openen wanneer de vijand op heel korte afstand was. Dit alleen al dwong bij de Fransen groot respect af. Zijn Iberische successen in een tijd waarin dat Franse leger onoverwinnelijk leek, leverde hem een immense bekendheid op in heel Europa en ook de titel van ‘hertog van Wellington’.

 

'Scotland forever!' Charge van de Scots Greys tijdens Waterloo.

‘Scotland forever!’ Charge van de Scots Greys tijdens Waterloo.

 

Camouflage
Het was pas bij Waterloo of beter gezegd bij Mont-Saint-Jean dat de twee leeftijdsgenoten elkaar rechtstreeks troffen. Napoleon was tegen die tijd een afgeleefde man die nog steeds protserig rondreed op zijn witte paard, ondanks de aambeien die hem teisterden. Wellington bleek nog op en top fit, reed zoals steeds in vrij sobere kledij rond op zijn trouwe hengst Kopenhagen. Zijn tenue was een soort van voorloper van de militaire camouflagekledij en dit omdat hij vaak in de vuurlinie zelf bevelen gaf en het risico om te sneuvelen wilde inperken door zich zo onopvallend mogelijk te kleden. De hertog moet innerlijk plezier gehad hebben aan de gedachte dat hij in Parijs zowat alle minnaressen van de keizer tijdens diens verbanning op Elba op hem veroverde.

 

Een treffende uitdrukking van zijn karakter: Arthur Wellesley, hertog van Wellington.

Een treffende uitdrukking van zijn karakter: Arthur Wellesley, hertog van Wellington.

 

IJzervreter Blücher
Dat Wellington op 18 juni 1815 aan het langste eind trok dankzij de Pruisen, geleid door de 73-jarige ijzervreter maarschalk Blücher is bij een groot publiek mogelijk nog meer vergeten. Maar de hertog was de grote held van Europa. Zijn naam klonk als een klok en terwijl de ziekelijke ex-keizer der Fransen zat te mokken in Sint-Helena. Napoleon, ‘de kannibaal’, ‘de menseneter van Europa’, ‘het monster’ was voorgoed uitgeteld. Over Waterloo schreef Wellington verrassende woorden die je niet meteen van een triomfator verwacht: ‘Ik hoop niet nog eens een veldslag mee te maken; deze is te schokkend geweest. Het is te veel dat zulke dappere mannen, die zo tegen elkaar zijn opgewassen, elkaar op die manier in stukken hakken’. Hookie had het gehad.

 

Gevechten op een schilderij van Thomas Jones Barker.

Gevechten op een schilderij van Thomas Jones Barker.

 

Grootse begrafenis
Politiek bleek Wellington lang niet zo succesvol als op het slagveld of als Napoleon. De hertog, getekend door zijn Ierse jeugd, had een hekel aan het almaar meer naar rechten verlangende volk. Het Groot-Brittannië uit zijn jongere jaren was ook sterk veranderd, van een agrarische maatschappij naar een industriële, met al haar groeipijnen en sociale onrust.
Wellington kreeg in 1852 een grootse staatsbegrafenis – pas geëvenaard in 1965 toen men afscheid nam van Winston Churchill – waarbij meer dan een miljoen Britten langs de straten van Londen hun laatste groet brachten aan de held van 1815. ‘De ziel van onze natie is gestorven’, verwoordde koningin Victoria het gemoed in haar rijk. Wellington werd de personificatie van the Empire: flegmatisch, arrogant en efficiënt. Dankzij zijn overwinning kon het Britse Rijk de zeeën en de continenten overheersen voor de volgende honderd jaar.
Vergeet dus de her en der uitgestalde pispotten van Napoleon in en om Brussel. Arthur Wellesley, de man die nooit een grote veldslag verloor, was de enige echte held. De prins van Waterloo.
(Harry De Paepe is eindredacteur en VK-watcher voor Doorbraak.be en tevens leraar geschiedenis)

(Openingsbeeld: Wellington en Blücher overleggen op het slagveld van Waterloo)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder