Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Churchill ontsnapt aan de Boeren

21 september 2015 Siebrand Krul

Tussen 1895 en 1900 was de jonge Churchill gejaagd op zoek naar grootse avonturen en vond die op de slagvelden, van Cuba tot Soedan. Zijn onverschrokkenheid werd niet door militaire talenten geschraagd, zo bleek niet voor het laatst. Pas zijn werk als oorlogscorrespondent tijdens de Tweede Boerenoorlog werd de moeite waard, in meer opzichten.

Op Cuba, in 1895, vierde Churchill vooral vakantie, de journalistieke klus kwam op het tweede plan. Zijn Cubaanse tijd is echter de moeite waard omdat hij toen de beste sigaar ontdekte, die hem de rest van zijn leven bleef vergezellen. Bij gevechtshandelingen in India en Soedan deed hij ervaring op met de werkwijze van het Empire. Hier al maakte hij met zijn verslagen niet alleen vrienden. Hij stelde vast dat het Britse leger de opstand in Malakand, in het noordwesten van India, niet aankon.
In 1899 hield Churchill het leger voor gezien en ging een politieke loopbaan nastreven. In juni 1899 viel de parlementszetel van Oldham vrij en Churchill werd kandidaat voor de Conservatieven. Hij verloor echter de verkiezingen, maar had geen zin in trage niksigheid te wachten op een volgende kans.

De Slag bij Belmont tijdens de Tweede Boerenoorlog.

De Slag bij Belmont tijdens de Tweede Boerenoorlog.

Scramble for Africa
Sedert oktober 1899 woedde in Zuid-Afrika de Tweede Boerenoorlog. Aanleiding was de eigengereidheid van de boerenrepublieken Oranje Vrijstaat en Transvaal, thuislanden van Nederlandse kolonisten. De twee staten waren midden 19de eeuw opgericht, als gevolg van het verlies van de Kaapkolonie door Nederland aan Groot-Brittannië en uit onwil zich aan de Britse mores aan te passen. Ze wilden eigen baas zijn. Nu echter stonden ze in de Scramble for Africa het Britse doel –eigen koloniën van Egypte tot de Kaap- in de weg. Bovendien werden de Britten gedreven door hebzucht vanwege de enorme voorraden goud en diamanten.
De Boeren beschermden hun land en rijkdommen door vreemdelingen streng te weren. Voor de Britten was deze eigenzinnigheid voldoende reden een oorlog te beginnen. Op 14 oktober stak in Southampton een expeditiekorps in zee, met de roekeloze Winston Churchill aan boord. Hij had een formidabel contract als oorlogscorrespondent voor de Morning Post op zak.

Troepen van de Boeren bij Spionkop.

Troepen van de Boeren bij Spionkop.

Over de latrine
Maar midden november, twee weken na aankomst, werd hij samen met Britse soldaten in een hinderlaag gelokt en gevangen genomen. Hij werd in Pretoria, hoofdstad van de Republiek Transvaal, geïnterneerd. De Boeren bezwoer hij, geen militair te zijn, maar dat werd niet geloofd. De rusteloze Churchill werd bang dat zijn opsluiting hem gek zou maken en zon op een vlucht. Bedoeling was een uitweg te vinden over de muur van de buitenlatrine, die door de bewakers toch slecht werd gecontroleerd. Onder bescherming van het donker baande Churchill zich een weg, klom op de muur en wachtte op zijn kameraden. Dat duurde en duurde, tot iemand hem toefluisterde dat de vlucht was afgelast. Daar nam de waaghals geen genoegen mee en hij besloot dan maar alleen alle risico’s te nemen. Met 75 pond Sterling, een reep chocolade en nul kennis van de Zuidafrikaanse-Nederlandse tongval, ging hij op pad. Wat nu gebeurde was de geboorte van een heldenepos, die het fundament zou leggen onder Churchills politieke loopbaan.

Gevangen genomen Engelsen; rechts Churchill.

Gevangen genomen Engelsen; rechts Churchill.

Losgeld
Om niet opnieuw gevangen genomen te worden, moest Chruchill als een haas het door de Boeren gecontroleerde gebied zien uit te komen. Nog dezelfde nacht lukte het hem op een voorbijrijdende goederentrein te springen. Tot de volgende morgen bleef hij verstekeling en verstopte zich vervolgens in het woud om daarnee, weer onder dekking van de nacht, aan één stuk door te lopen. Uitgeput besloot hij tenslotte het risico op gevangenneming op de koop toe te nemen en bij een deur aan te kloppen en om hulp te vragen. Tot zijn onuitsprekelijk geluk werd de deur geopend door een oorspronkelijk Engelse directeur van een kolenmijn. Deze hielp hem en verstopte Churchill in de mijn voordat de Boeren de boel kwamen doorzoeken. Op zijn hoofd stond intussene en losgeld van 25 pond.

Boerenleider Piet Cronje vuurt met een 94-ponder op de Britse stellingen tijdens het beleg van Mafeking.

Boerenleider Piet Cronje vuurt met een 94-ponder op de Britse stellingen tijdens het beleg van Mafeking.

Het laatste stuk van zijn vlucht ging weer met de trein, opnieuw op nogal ongebruikelijke wijze. Verstopt onder balen wol in een goederenwaging lukte het hem om Lourenço Marques, hoofdstad van Portugees Oost-Afrika, het huidige Mozambique, te bereiken. Op 23 december 1899 kwam Churchill per schip aan in Durban en werd er als een held binnengehaald. Het verhaal van zijn vlucht, met talrijke spannende en hier en daar wat gedramatiseerde details, sloeg in als een bom. Hij kreeg plots ook gezag op militair vlak en wist te bewerkstelligen dat de legerleiding hem als officier inzette, zodat hij zijn werk als journalist kon vervolgen en bij het front mocht komen.
Na een korte onderbreking bij het South African Light Horse, waar hij deelnam aan schermutselingen (Spionkop, inname van Ladysmith) liet hij zich indelen bij de eenheid van generaal sir Ian Hamilton. Churchill genoot met volle teugen van het soldatenleven. Uiteindelijk reed hij met zijn regiment na de overwinning Pretoria binnen en hielp zijn kameraden mee bevrijden. In de zomer van 1900 reisde hij terug naar Engeland. Dat had ermee te maken dat de Boeren almaar meer de guerillatactiek toepasten en er dus steeds minder openlijke gevechten voorkwamen, maar ook doordat Churchill nu serieus werk van een politieke loopbaan wilde maken.

Nederlandse verplegers tijdens de Boerenoorlog.

Nederlandse verplegers tijdens de Boerenoorlog.

Concentratiekampen
Terwijl hij in oktober 1900 daadwerkelijk in het parlement kwam, en hij zijn heldenverhaal succesvol in de markt zette en een lucratieve lezingenreeks in Amerika organiseerde, werd in Zuid-Afrika verbitterd doorgevochten. De Britten werden daarbij gedwongen steeds agressiever op te treden. Zij begonnen voor het eerst met concentratiekampen en brandden land, bossen en dorpen plat. Maar pas na veel bloed, zweet en tranen kantelde de strijd. Intussen waren er maar liefst 250.000 Britse soldaten aan het vechten tegen 30.000 Boeren. De oorlog kostte de Britse staatskas een vermogen en deze strijd was niet lang meer vol te houden.
In mei 1902 werd de Vrede van Vereeniging getekend, het eind van het conflict dat in Nederland buitengewoon veel woede tegen de Britten had ontlokt. Zo was Boerenleider Paul Kruger door de koningin met een slagschip welkom in Nederland geheten en werden door het hele land straten en gebouwen naar Zuid-Afrikaanse ‘broeders’ vernoemd. De beide Boerenrepublieken werden opgenomen in het Empire.
Eén van de grote winnaars was Winston Churchill: hij was definitief een grote held en wist dat om te zetten in grote rijkdom en een flitsende start van een politieke carrière die even wispelturig verliep als zijn avonturen in Zuid-Afrika.
(Martin Hochhuber)

Openingsbeeld: Een tot voor kort onbekende foto van de pas ontsnapte Winston Churchill, sterk afgevallen na de ontbreringen. De foto werd gemaakt door een manager van een mijn.

LET OP: de komende G-GESCHIEDENIS staat boordevol artikelen over Winston Churchill, de laatste held van het Britse Empire. Overal te koop vanaf 14 oktober voor slechts 5,50 euro!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder