Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Wat is een godsoordeel?

15 juli 2015 Siebrand Krul

Een godsoordeel is een gerechtelijke procedure om achter de waarheid te komen. In de Vroege Middeleeuwen gold de rechtsregel ‘Geen klager, geen zaak’. Wie zich benadeeld voelde, moest zelf een aanklacht (accusatio) indienen bij de rechter. Deze riep de klager en aangeklaagde bijeen om hen en eventuele getuigen te ondervragen. Bij twijfel omtrent de schuldvraag kon de rechter besluiten om God te vragen zelf een oordeel te vellen door de beklaagde aan een godsoordeel te onderwerpen.

De twee meest toegepaste godsoordelen waren de heetwater- of ketelproef en de koudwaterproef. Bij de heetwaterproef moest de beklaagde zijn hand in een ketel kokend water stoppen en daar een voorwerp uit pakken. Daarna werd de hand verbonden. Bleek deze na drie dagen te zijn genezen, dan had God, zo werd gedacht, de verdachte onschuldig verklaard. Normaliter immers zou de hand nog brandwonden hebben, maar God had zelf ingegrepen en een wonder verricht. Bij de koudwaterproef werd de verdachte gebonden in een rivier gegooid die van tevoren met wijwater was besprenkeld. Zonk hij naar de bodem, dan werd hij snel uit het water gehaald en onschuldig verklaard. Bleef hij drijven, dan was daarmee zijn schuld bewezen, omdat het gezegende en gezuiverde rivierwater hem weigerde op te nemen. Indien de rechter zo zijn vraagtekens had over zowel de klager als aangeklaagde, kon hij beide partijen veroordelen om een duel uit te vechten. Wie won, was onschuldig, omdat God nooit zou toestaan dat een onschuldig iemand zou verliezen.
In de 13de eeuw kwamen de accusatoire procesgang en de toepassing van godsoordelen onder vuur te liggen van juristen die aan de universiteiten van Parijs en Bologna het Romeinse recht hadden bestudeerd. Mede door hun toedoen werd het inquisitoriale proces ingevoerd. De rechterlijke macht wachtte niet langer meer af tot een aanklacht werd ingediend, maar trad voortaan actief op door het houden van een onderzoek (inquisitio) wanneer sprake was van verdenking van een misdrijf. Bleek uit dit onderzoek dat er voldoende gronden waren voor een aanklacht, dan werd de verdachte opgeroepen te verschijnen voor het gerecht. Daar legde een procureur-generaal de zaak voor aan de rechter. Kortom, een wijze van procesvoering die in Nederland en België nog steeds wordt toegepast.
(Ben Speet)

Afbeelding: De koudwaterproef. Uit het Romeins Rituaal, eind 12de eeuw. (Stiftsbibliothek Lambach)

Lees veel meer boeiende artikelen in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder