Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Verhaal met een smaakje

30 juni 2015 Siebrand Krul

Drop, de Nederlander is er verzot op. Drop lijkt net als de tulp en de klomp een tastbaar bewijs van het bestaan van de Nederlandse identiteit. De kleur van heimwee blijkt zwart: Nederlandse emigranten en expats laten het zwarte snoepgoed kilogewijs opsturen. Ze kunnen niet zonder.

Aan de wieg van het dropje ligt de wortel van de zoethoutplant. Die wortel wordt al zeker 4000 jaar om zijn geneeskrachtige eigenschappen geprezen. In het Egypte van de farao’s werd de wortel als grafgift aan de doden meegegeven. Ook in China en India stond de zoethoutwortel hoog in aanzien. De Grieken schreven het militaire succes van de Scythen onder meer toe aan het gebruik van het zoethout door het kauwen waarvan zij tijdens hun veldtochten geen dorst zouden krijgen. Om die reden gaven ook de Romeinen de wortel aan hun legionairs.
De in 2012 heilig verklaarde Duitse abdis Hildegard von Bingen (1098-1179) schreef dat het zoethout de gebruiker ‘een klare stem geeft, gelijk hoe hij gegeten wordt. Hij maakt zijn geest zacht, klaart zijn ogen, en maakt zijn maag mals voor de vertering’. Voor lijders aan geestesziekten was de wortel ook van groot nut, ‘omdat hij de furie die in zijn hersenen zit uitdooft’. De Mechelse geneesheer en botanicus Dodoens (1617-1585) was al even enthousiast over het ‘galissehout’, zoals de plant in de Zuidelijke Nederlanden ook wel werd genoemd: ‘als men se knout ende in den mont langhe tijt hout, brenghen den hoest tot rijpicheyt ende doen die fluymen lossen’. Ook wist Dodoens dat in sommige Hollandse kloosters van het sap van de wortel samen met gember en andere kruiden, koeken werden gebakken als middel tegen hardnekkige hoest. Dergelijk kruidkoeken kennen wij nu nog, maar dan vooral als lekkernij voor bij de koffie.

 

Zoethouthandel omstreeks 1920, omgeving Aleppo, Syrië

Zoethouthandel omstreeks 1920, omgeving Aleppo, Syrië

Zinkingen op de borst

Zoethout werd dus gebruikt als geneesmiddel. Dat zien we terug in een van de vroegste Hollandse advertenties voor de wortel. In de Amsterdamse Courant van 12 februari 1695 lezen we: ‘Jean de Caux, apotheker tot Amsterdam in de Nes op de hoek van de wijde steeg tegenover de Lombard verkoopt sekere compositie van drop van zoethout, seer aengenaem van smaek en ongemeen goed voor allerley verkoudheyd en zinkingen op de borst’. Het woord drop moet hier worden begrepen als aftreksel of drankje.
Het was een Italiaan die de zoethoutwortel voor het eerst tot een snoeppastille verwerkte. Apotheker Giorgio Amarelli, uit het Zuid-Italiaanse stadje Rossano maakte uit het ingedikte sap van de wortel in 1731 het eerste dropje. De fabricage van drop werd ook elders ter hand genomen. In Engeland vond rond de plaats Pontefract al sinds de 15de eeuw teelt van waarschijnlijk door monniken ingevoerde zoethoutwortel plaats. Omstreeks 1760 ging de Pontefractse apotheek George Dunhill in navolging van Amarelli over tot het maken van dropsnoepjes, bekend onder de naam Pontefract Cakes. De streek ontwikkelde zich tot een echt dropcentrum.
Waarom uitgerekend drop is geworden tot Nederlands nationale snoepje blijft een raadsel. Misschien omdat Hollandse fabrikanten als Venco en Klene al vroeg in de vorige eeuw het snoepje de juiste smaak wisten te geven en het met gevoel voor humor aan de man brachten. Daarbij werd de plank ook wel eens mis geslagen. Zoals bij Oldtimer drop nog in 2009. In een spotje is een jaren dertig-opname van een goochelaar te zien. Gesuggereerd wordt dat de goochelaar een zakje drop laat verdwijnen, waarop het publiek hem zonder pardon de stad uit jaagt. ‘Die zag je niet meer terug!’ roept de commentaarstem. Die getoonde goochelaar werd herkend als de voor de oorlog bekende Cornelis Hauer, artiestennaam Larette. Hauer was een uit Oostenrijk afkomstige jood die zich in de jaren twintig in Amsterdam had gevestigd. Toen de Gestapo hem in 1943 kwamen halen schoot hij zichzelf door het hoofd. Het filmpje werd prompt van de buis gehaald.

 

In een ogenschijnlijk ver verleden, toen de inhoud belangrijker was dan de verpakking, werd drop los verkocht.

In een ogenschijnlijk ver verleden, toen de inhoud belangrijker was dan de verpakking, werd drop los verkocht.

‘Berenstront’

Feit is dat in Nederland jaarlijks zo’n 32 miljoen kilo drop wordt weggesnoept. Daarmee zijn de Hollanders ontegenzeggelijk de nummer één dropconsumenten ter wereld. Ook in Noord-Duitsland, Engeland en Scandinavië doen ze nog een beetje mee, maar elders stelt het dropgebruik weinig voor. En vaak genoeg wordt de in Nederland populaire zoute variant door de rest van de wereld als uitgesproken vies ervaren. In Oostenrijk wordt drop veelzeggend ‘Bährendreck’ genoemd; berenstront dus. Van zo’n afkeuring is in Nederland geen sprake. Daar wordt staat het woord ‘dropje’ synoniem voor schattig en lief. De beroemde tekenaar en schrijver Maarten Toonder heeft in 1959 in een van zijn Tom Poes-verhalen aan het dropje zelfs een hoofdrol toebedeeld: ‘Tom Poes en de dropslaven’. Daarin weet de kwade tovenaar Hocus Pas alle bewoners van Rommeldam aan zijn verraderlijke drop te krijgen met alle gevolgen van dien. Waarmee Toonder maar wil waarschuwen tegen het destructieve karakter van verslavingen. Met drop valt dat gelukkig nog wel mee. Wel wordt gewaarschuwd tegen al te fanatieke inname. Zoethoutextract heeft namelijk een bloeddrukverhogende werking. Echt schrikken voor veel Nederlanders was in 2001 het nieuws dat al zeven gram drop de mannelijke libido kon aantasten. Gelukkig was er sprake van een foute interpretatie van de cijfers. In werkelijkheid is dagelijks een pond drop nodig om de Nederlandse erectie neer te halen.
Het verhaal van het dropje is een beetje een Hollands onderonsje. Kennen de Belgen dan geen drop? Amper. Een Australische webwinkel voor Nederlandse emigranten verkoopt wel drop onder de naam Gentse Geveltjes, maar de opdruk op het zakje spreekt enkel van zoute drop. Vlaamse drop? Sommige Australiëgangers zijn blijkbaar al heel lang weg. En Brussels Manneke dan? Een dropje in de vorm van Manneke Pis? Heus, ook die worden in Nederland gemaakt en gegeten. Een Belg weet echt wel wat lekker is.
(Harry Stalknecht)

Openingsbeeld: Reclame van Klene, jaren zestig, met de toen beroemde moppentapper Max Tailleur.

Lees het hele artikel en nog veel meer interessants in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder