Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Höss hangt

21 april 2015 Siebrand Krul

Rudolf Höss was de architect en commandant van de grootste moordmachine uit de geschiedenis, het vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau. De naam is voor eeuwig synoniem voor het kwaad dat in de mens schuilt. Verbijsterend is het ‘gewone’ aan Höss; een alledaagse saaiheid die aan meer Nazi-kopstukken kleeft. Met akelige accuratesse diende zijn plichtsbesef de ergste misdaden tegen de menselijkheid.

Op 1 mei 1940 werd Höss benoemd tot kampcommandant in West-Polen. De gevangenis werd opgetuigd rond oude Oostenrijkse (later Poolse) legerbarakken nabij Oswiecim, Auschwitz in het Duits in een streek die een smeltkroes van culturen was. Zie voor deze woelige en bewogen geschiedenis het boek van Laura Starink, ‘Duitse wortels’.
In de drieeneenhalf jaar dat Höss de baas was, bouwde hij het kamp uit tot een formidabel complex dat Konzentrationslager Auschwitz-Birkenau ging heten. Na onderzoek hoe in het vernietigingskamp Treblinka de zaken werden aangepakt, startte Höss op 3 september 1941 testen teneinde zo snel, massaal en ‘netjes’ mogelijk mensen te vernietigen, ten bate van de Endlösung, waar duizenden Nazi’s aan werkten, maar waarvoor niemand een formele opdracht heeft gevonden.

 

Rudolf Höss leek tijdens zijn proces onbewogen: hij gaf de misdaden toe, maar leek er niet onder gebukt.

Rudolf Höss leek tijdens zijn proces onbewogen: hij gaf de misdaden toe, maar leek er niet onder gebukt.

Zyklon B
Höss liet gaskamers bouwen die tienmaal groter waren dan in Treblinka, waardoor niet 200, maar 2.000 mensen in één gang om het leven konden worden gebracht. Waar Höss in Treblinka van gruwde en in Auschwitz pertinent wilde voorkomen, was dat aangevoerde mensen wisten wat hun te wachten stond. Daardoor kreeg je hartverscheurende taferelen van mensen in doodsangst. Allemaal onkies, onprettig en onrustig. In Auschwitz-Birkenau werd daarom de gevangenen duidelijk gemaakt dat ze zouden worden ontluisd, eventueel gewassen. Na een vaak ellendige reis in smerige volgepropte veewagons was dat niet onlogisch.
Höss ondernam tal van experimenten met vergassing. Zo verklaarde Adolf Eichmann tijdens diens proces in 1961 dat Höss hem uitgebreid had verteld over katoenfilters die in zwavelzuur waren gedrenkt. Later werd blauwzuur toegepast, gemaakt van de pesticide Zyklon B. Voordeel van blauwzuur, aldus Eichmann, was dat de slachtoffers binnen een kwartier dood waren, daadwerkelijk dood en niet bewusteloos. Als het schreeuwen stopte, zo wezen testen uit, was het leven verdwenen.

Boer Franz Lang
Aan het eind van de oorlog ried Heinrich Himmler Höss aan om zich te vermommen als marine-officier. En hij ontliep bijna een jaar lang arrestatie, tot 11 maart 1946, toen Britse troepen hem,’boer Franz Lang’ in de kraag grepen, verraden door zijn eigen vrouw die vreesde dat hun zoon Klaus naar de Sovjet-Unie zou worden afgevoerd. Tijdens het hardhandige verhoor onthulde Höss zijn ware identiteit. Het Britse regiment dat Höss oppakte, werd geleid voor Hanns Alexander, een jonge jood uit Berlijn die zijn stad met zijn familie in de jaren dertig was ontvlucht, richting Engeland. Aanvankelijk ontkende Höss de gezochte Auschwitzcommandant te zijn, totdat Alexander hem dwong zijn trouwring af te doen om een mogelijke tekst te zien. Höss weigerde, zeggende dat de ring muurvast zat. Daar wist Alexander wel raad mee: hij zou eenvoudigweg de vinger afhakken. Höss gaf hem vervolgens de ring, die duidelijk de namen ‘Rudolf’ en ‘Hedwig’ droeg. Voor een Nazi met een maniakale neiging tot ordening een rare vergissing.

 

Höss wordt op het schavot op zijn dood voorbereid. Het is één van de weinige bewaard gebleven foto's. De meeste zijn in het Poolse Ministerie van Justitie verdwenen.

Höss wordt op het schavot op zijn dood voorbereid. Het is één van de weinige bewaard gebleven foto’s. De meeste zijn in het Poolse Ministerie van Justitie verdwenen.

Befehl ist Befehl
Tijdens zijn proces in Polen bekende hij alle misdaden, maar beriep zich voortdurend op zijn plicht als soldaat om orders uit te voeren: ‘Befehl is Befehl’. Het beruchte verweer, maar Höss besefte terdege dat dit hem niet van de galg zou redden. Wel ontkende hij dat in Auschwitz, onder zijn leiding, tussen de vijf en zes miljoen mensen waren vermoord. Hij hield het op maximaal een miljoen.
Aan het eind van het  proces, toen Höss de rechters vroeg of hij zijn trouwring naar zijn vrouw mocht sturen, luidde het oordeel op 2 april 1947 dood door de strop. Het vonnis werd op 16 april uitgevoerd, vlak naast het crematorium van Auschwitz I. Op de plek van de Gestapoburelen werd speciaal voor hem een galg opgericht. Precies om tien uur werd een kalme Rudolf Höss naar buiten geleid. Kwiek wandelde hij naar het schavot, waar bewakers hem omhoog hielpen omdat zijn handen achter zijn rug waren gebonden. Een priester, door Höss gevraagd, naderde, de aanklager las het vonnis voor, de beul bevestigde de strop en Höss schudde met zijn hoofd om het touw goed op z’n plek te krijgen. Toen de beul het stoeltje onder de veroordeelde wegtrok, raakte het lichaam het plankier, dat opende zodat de commandant vrij hing. De priester begon te bidden voor het zieleheil van de gehangene. Het was nu acht minuten over tien. Om 10.21 uur verklaarde een arts Rudolf Höss dood. Het is niet helemaal duidelijkw at er met het lichaam gebeurde, maar waarschijnlijk is het verbrand.

 

Het vonnis is voltrekken; Höss is gestorven op de plek waar hij de moord op miljoenen organiseerde.

Het vonnis is voltrekken; Höss is gestorven op de plek waar hij de moord op miljoenen organiseerde.

Onaangedaan
Nadat Höss bij de Neurenbergse processen was verhoord, merkte de Amerikaanse militaire psycholoog Gustave Gilbert op dat Höss een nogal apathische indruk maakte. Het leek alsof hij nu achteraf pas duidelijk wilde maken hoe erg het was geweest. Als het hem niet was opgedragen, zou hij nooit tot zijn daden zijn gekomen. Hij leek onaangedaan, een baken van plichtsbesef, zoals uit blijkt uit zijn bij DTV uitgegeven dagboeken. Ook het vooruitzicht van een terdoodveroordeling scheen hem koud te laten: het zij zo. Spijt had hij niet, het was immers niet zijn autonoom handelen geweest. Rudolf Höss was een man met normale intelligentie, maar de Amerikanen kregen geen vat op zijn onbewogenheid.
De foto’s van de executie zijn genomen door Stanislaw Dabrowiecki, een persfotograaf, op 16 april 1947. Tientallen jaren bleven ze in Polen verborgen, de negatieven in een kluis van het Ministerie van Justitie. Op zeker moment verdwenen ze spoorloos. Er zijn slechts elf afdrukken bewaard.

(Openingsbeeld: de geboeide Höss met zijn beul en bewakers wordt naar zijn executie geleid.)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder