Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Rotterdam brandt

02 april 2015 Siebrand Krul

De Duitse aanval op Nederland, 75 jaar geleden, begint, ook in het strategisch gelegen Rotterdam, op 10 mei 1940. Enkele dagen van strijd later besluiten de Duitsers tot een bombardement op Rotterdam om zo de Nederlandse overgave af te dwingen. Op 14 mei treft een vernietigend bombardement de havenstad in het hart en gaat veel van de oude binnenstad verloren. Meer dan 800 mensen komen om, tienduizenden panden en woningen worden verwoest.

 

Direct na het bombardement breken overal branden uit die in de chaos niet of nauwelijks te blussen zijn. Bijna tachtigduizend Rotterdammers verliezen huis en haard en velen vluchten de stad uit. Twee dagen later blijkt de enorme omvang van het bombardement en de nasleep ervan: zo’n 250 hectare is geheel of gedeeltelijk verwoest. ‘De puin’, zo noemen de Rotterdammers het gebied binnen de ‘brandgrens’. Een korte terugblik op die eerste vijf oorlogsdagen.

 

Duitse militairen op vliegveld Waalhaven.

Duitse militairen op vliegveld Waalhaven.

10 mei
Rotterdam, als internationale zeehavenstad met de daarbij behorende infrastructuur en industriële voorzieningen, is door ligging en uitrusting strategisch van groot belang. Gezien de aanwezige, kwalitatief geringe militaire verdedigingssterkte wordt de stad door Nederland kennelijk niet gezien als potentieel strijdtoneel. Ten onrechte, zoals blijkt. De Duitse aanval die zeer vroeg in de ochtend van vrijdag 10 mei begint, richt zich vooral op twee doelen: de Maasbruggen en het vliegveld Waalhaven. Om zo snel mogelijk via de lucht door te stoten naar de ‘Vesting Holland’ en Den Haag te veroveren, is uitschakeling van de Nederlandse luchtmacht essentieel. Voor een eventuele Duitse opmars naar het westen over land moeten onder andere de Rotterdamse Maasbruggen veroverd en behouden blijven.
Het vliegveld Waalhaven op de zuidelijke Maasoever waar Fokker jachtvliegtuigen hun basis hebben en honderden Nederlandse militairen gelegerd zijn, wordt even voor vier uur ’s ochtends gebombardeerd door de Duitse Luftwaffe, en om kwart voor vijf nogmaals. Na urenlange hevige gevechten met inmiddels gelande Duitse parachutisten, waarbij aan beide zijden tientallen doden vallen en veel vliegtuigen vernield worden, winnen de Duitsers.
Ongeveer een uur na het begin van de aanval op Waalhaven, om tien voor vijf ’s ochtends, landen Duitse watervliegtuigen op de Maas bij de Maasbruggen. Aangezien deze niet verdedigd worden, nemen de Duitsers op de Maasbruggen snel hun posities in. De inmiddels toegesnelde Nederlandse militairen kunnen niets heroveren, maar stoppen wel de oprukkende vijand.

 

Aan de Wilhelminakade brandt de Statendam van de Holland-Amerika-Lijn.

Aan de Wilhelminakade brandt de Statendam van de Holland-Amerika-Lijn.

11 mei
Aan weerszijden van de Maas zijn Nederlandse en Duitse troepen nu in patstelling tegenover elkaar komen te staan en in die situatie komt in de dagen na de aanval eigenlijk geen verandering. Wel zijn er op zaterdag 11 mei wat kleine bombardementen die materiele schade veroorzaken en enkele tientallen doden. Aan de Wilhelminakade op de zuidelijke Maasoever wordt de Statendam van de Holland-Amerika-Lijn, één van de grootste Nederlandse passagiersschepen, geraakt, schiet in brand en gaat in vlammen op.

12 mei
In de gespannen en verwarrende situatie met onder andere geruchten over een ‘vijfde colonne’ die in de stad zou opereren, bombarderen de Duitsers in Rotterdam op zondagochtend 12 mei (Eerste Pinksterdag) verschillende spoorwegstations met veel schade in de omgeving. Tijdens dit ‘Pinksterbombardement’ wordt bijvoorbeeld de oude Diergaarde geraakt met veel dode dieren tot gevolg, inclusief de uit angst voor ontsnapping afgeschoten roofdieren. Later op de dag en in de avond volgen Nederlandse, Duitse en Engelse bombardementen op militaire doelen op de zuidelijke en noordelijke Maasoever. De commandopost van Kolonel Scharroo, die het bevel heeft over de landstrijdkrachten in Rotterdam, is ’s ochtends al verplaatst van de Veemarkt naar de Statenweg in de wijk Blijdorp in het noorden van Rotterdam.

 

Vanaf het dak van een pand aan de Beukelsdijk kijken Rotterdammers naar hun brandende stad, 14 mei, 's middags. (Beeldbank WO2/NIOD)

Vanaf het dak van een pand aan de Beukelsdijk kijken Rotterdammers naar hun brandende stad, 14 mei, ’s middags. (Beeldbank WO2/NIOD)

13 mei
Uit angst voor de uit Noord-Brabant oprukkende Duitse pantsertroepen worden onder andere de Maasbruggen preventief van springladingen voorzien. In een laatste offensief proberen mariniers het noordelijke bruggenhoofd te heroveren om de Willemsbrug op te blazen, wat ondanks grote inspanning mislukt. Wel houden de mariniers lang stand bij de brug, en danken daaraan hun bijnaam ‘zwarte duivels’.

 

Brandbombardement-wb6

14 mei
Volgens de Duitse legerleiding, die de Vesting Holland zo snel mogelijk wil veroveren, is een bombardement op Rotterdam noodzakelijk om een doorgang te forceren. De Nederlandse legerleiding en de stad Rotterdam ontvangen rond 9.00 uur een Duits ultimatum om zich over te geven, op straffe van een bombardement. De legerleiding weigert hierop in te gaan, omdat het ultimatum –dat om 12.30 uur zal verstrijken- niet ondertekend is. De Duitse commandant, Generalleutnant Schmidt, stelt de aanval uit om verder te onderhandelen, maar een eskader bommenwerpers is dan al op weg naar Rotterdam en kan niet meer gestopt worden. Schmidt stelt een tweede ultimatum op, maar dat bericht is nog maar net weg of de eerste bommen treffen Rotterdam. Het is dan 13.27 uur.
De Heinkel bommenwerpers met bijna honderd ton brisantbommen aan boord werpen hun lading af boven de wijken Kralingen, het centrum, de Provenierswijk, het Oude Noorden en het Liskwartier. Na een klein kwartier is het hele bombardement voorbij. De stad staat in brand, er zijn vele honderden doden te betreuren en er is zeer grote materiële schade. Kolonel Scharroo kan in deze situatie weinig anders dan te capituleren en tekent om 16.20 uur de onvoorwaardelijke overgave van de stad Rotterdam aan het Duitse leger onder bevel van Schmidt.
(Arie van der Schoor, Stadsarchief Rotterdam)

Tentoonstelling ‘De Aanval’
Onder de naam: De Aanval – mei 1940, vijf dagen strijd om Rotterdam opent op 29 april in de Onderzeebootloods op Heijplaat een expositie waarin de eerste oorlogsdagen tot en met het bombardement van Rotterdam centraal staan. Topstuk is een Duitse Heinkelbommenwerper, vergelijkbaar met de vliegtuigen die Rotterdam bombardeerden. In de expositie werken het Museum Rotterdam, het Stadsarchief Rotterdam en het Duitse Militärhistorisches Museum samen. De expositie duurt tot 25 oktober.

Zie voor het volledige artikel, plus tal van andere stukken over het begin van de Tweede Wereldoorlog, de nieuwste G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts 5,50 euro!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder