Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Meesterlijke familieman

02 april 2015 Siebrand Krul

Het omvangrijke oeuvre van meesterschilder Pieter Paul Rubens, met belangrijke opdrachtgevers, verre reizen, zijn werk voor het hof en het feit dat hij tot tweemaal toe tot de adel werd verheven, kleuren het beeld dat bekend is van de schilder als succesvolle zakenman. De familieman Rubens is minder bekend. Dat gaat veranderen, als het aan het Rubenshuis in Antwerpen ligt.

Zijn kinderen, echtgenotes en andere familieleden portretteerde Rubens vol intimiteit en genegenheid. Nooit bestemd voor andere ogen dan die van ingewijden, zijn deze schilderijen nu te bezichtigen in de tentoonstelling ‘Rubens privé – de meester portretteert zijn familie’.
Twinkelende ogen, een schalkse glimlach prikt kuiltjes in haar wangen. Ze verraden dat Isabella Brant niet model zit voor ‘zomaar’ een schilder. Het is een informeel moment van verstandhouding tussen liefhebbende echtgenoten die Rubens (Sieren 1577-1640 Antwerpen) in verf wist te vangen. Iets verderop blozende wangen van een klein meisje. Clara Serena Rubens werd door haar vader liefdevol en vol spontaniteit geportretteerd, waarbij hij vooral aandacht had voor het meisje zelf. Haar kleding en de omgeving werd afgedaan met enkele nonchalante vegen. Dezelfde levendigheid, dezelfde informele werkwijze keert terug in veel van de gepresenteerde werken. Het is daardoor onmogelijk om je ervan te weerhouden eventjes te vergelijken op erfelijke trekjes. Wie lijkt op wie?

 

Peter Paul Rubens, Portret van Isabella Brant, ca. 1620-1625, olieverf op paneel, 53 x 46 cm Cleveland, The Cleveland Museum of Art, inv.nr. 1947.207

Peter Paul Rubens, Portret van Isabella Brant, ca. 1620-1625, olieverf op paneel, 53 x 46 cm. (Cleveland, The Cleveland Museum of Art, inv.nr. 1947.207)

Voor familiaal genoegen
‘Rubens privé’ is het slotstuk van een wetenschappelijk onderzoeksproject naar het leven en werkwijze van de meester-schilder. De resultaten werpen nieuw licht op Rubens als persoon en op zijn werk, zo kon door materiaal-technisch onderzoek een nieuwe toeschrijving aan Rubens worden gedaan en werden de panelen waarmee de meester werkte onderzocht.
De portretten van zijn gezin en familieleden werden nooit gemaakt voor de markt, enkel voor de familie Rubens zelf. Na de dood van de schilder kwamen de werken toch verspreid over de wereld terecht bij musea en particuliere collecties. Het is nu voor het eerst dat de familieleden terugkeren naar het huis waar ze hun oorsprong vonden. Dat geeft de tentoonstelling een dubbele waarde: niet alleen geeft het een unieke kans om de kostbare werken bijeen te aanschouwen, de werken zijn bovendien weer voor even thuisgekomen. Het is geen complete reünie: door de zuinige werkwijze van de schilder, die zijn panelen samenstelde uit restjes hout en verschillende planken, zijn veel werken te kwetsbaar om te reizen.

Dwaaltocht
Spijtig genoeg is niet bekend waar de werken precies hingen in het huis, de opstelling in het Rubenshuis probeert dit dan ook niet te reconstrueren. Het museum is gewend om zonder tekstbordjes te werken. Op een uitgebreide stamboom bij de aanvang van de tentoonstelling na is de familiereünie daarom enkel via audiotour en in een mini-boekje met begeleidende teksten te duiden. Dat schept enerzijds enige afstand tot de werken, anderzijds gaat daardoor alle aandacht volledig naar de vijftig gepresenteerde werken. Leuk detail is het aan weerszijden te bestuderen getekend portret van Isabella Brant, met een schets van Rubens tweede echtgenote Helena Fourment en hun kinderen op de versozijde. De schilder bewaarde zijn tekeningen nauwgezet voor hergebruik, is de conclusie. Tegelijk geeft het inzicht in zijn persoonlijke beleving bij de portretten.

Huiselijkheid
‘Een vrij onbenullig genre’, zou Rubens het schilderen van portretten gevonden hebben, stelt Ben van Beneden, directeur en conservator van de tentoonstelling Rubens Privé in het Rubenshuis te Antwerpen. Het portretteren kwam tenslotte neer op weergeven wat men zag. Hoewel het portretgenre niet Rubens’ favoriete was, excelleerde zijn grote talent ook hierin. Een gegeven dat het waard is om met eigen ogen te aanschouwen en zo de voorname schilder van een persoonlijke, huiselijke kant te leren kennen. De bereikbaarheid van Antwerpen per rails vanuit Nederland – NS International vertrekt met regelmaat vanaf o.m. Amsterdam, Schiphol en Rotterdam – en de toegankelijkheid van andere meesterwerken uit het oeuvre van Rubens in de stad, vegen excuses om niet te gaan zó van tafel.
(Carijn Oomkens)

Antwerpen (BE)
Rubenshuis
Wapper 9-11
0032-3 201 15 55
www.rubenshuis.be
Rubens privé
Tot 28 juni, di-zo 10-17 uur

(Openingsbeeld: Peter Paul Rubens, Zelfportret, ca. 1630, olieverf op paneel, 61,5 x 45 cm. (Antwerpen, Rubenshuis, inv.nr. RH.S.180. © Beeldarchief Collectie Antwerpen))


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder