Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Kornwerderzand: veldslag of verkenning?

02 april 2015 Siebrand Krul

De enige strijd van betekenis in Noord-Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog was het treffen om de Kop van de Afsluitdijk. Tot in de jaren tachtig heerste de opvatting dat sprake is geweest van een bloedige veldslag met honderden doden, recent is dat teruggebracht tot een schotenwisseling met slechts enkele slachtoffers.

 

 

In de ochtend van 10 mei 1940 staken zo’n 18.000 troepen van de Eerste Cavaleriedivisie van de Heeresgruppe B de grens met Noord-Nederland over met de intentie zo snel mogelijk de 32 kilometer lange Afsluitdijk te veroveren. Zo hoopten de Duitsers de Hollandse Waterlinie van achteren aan te kunnen vallen, mocht dat nodig zijn. Bijkomend doel was controle over de Lorentz-spuisluizen in de dijk, en daarmee over het waterpeil in het IJsselmeer, zodat diezelfde Waterlinie misschien onklaar kon worden gemaakt. In hoeverre dit voor de Duitsers serieuze opties waren, is niet meer te achterhalen. Ze zijn met de jaren steeds onwaarschijnlijker geworden omdat de Duitsers de Waterlinie een archaïsch verdedigingsconcept vonden. Een moderne oorlog wordt met tanks en vliegtuigen gevoerd, niet met inundaties. Lastig is dat de bezetter deze fase slecht heeft gedocumenteerd zodat zijn overwegingen niet goed meer te reconstrueren zijn.

 

Opperbevlhebber generaal Henri Winkelman inspecteert de troepen van de Wonsstelling die de Kop van de Afsluitdijk moest afschermen. Dat liet op een drama uit.

Opperbevlhebber generaal Henri Winkelman inspecteert de troepen van de Wonsstelling die de Kop van de Afsluitdijk moest afschermen. Dat liet op een drama uit.

Onder de voet gelopen
De 2.000 Nederlandse soldaten in het noorden konden weinig tegen de overmacht uitrichten. Al na een dag reden Duitsers door de straten van Leeuwarden, gadegeslagen door een verraste bevolking die onder de indruk was van de massaliteit van de gemotoriseerde troepen, maar zich ook verbaasde over enkele bereden eenheden. Op zondag 12 mei stonden de Duitsers voor de Wons-stelling, die de Afsluitdijk op het vasteland afschermde. De stelling was slecht bewapend, de 650 soldaten waren rommelig georganiseerd en van inundatieplannen van de Commissaris van de Koningin, baron Van Harinxma thoe Slooten, was weinig terechtgekomen. Zonder veel omhaal liepen de Duitsers de linie onder de voet, achttien dode Nederlandse soldaten achterlatend, plus een drama waarbij een waanzinnig geworden Nederlandse officier op eigen mensen begon te schieten en ter plekke werd neergeschoten. Daarop verschansten de Nederlanders zich in de kazematten van Kornwerderzand.

 

De kanonneerboot Johan Maurits van Nassau bestookte de Duitsers bij Kornwerderzand vanaf de Waddenzee.

De kanonneerboot Johan Maurits van Nassau bestookte de Duitsers bij Kornwerderzand vanaf de Waddenzee.

Kazematten
De Duitsers hadden van de Nederlandse stellingen geen hoge dunk en wat ze tot Kornwerderzand waren tegengekomen, had hen daarin bevestigd. Ze wisten ook dat de zeventien bunkers, metersdik, een eindje de smalle Afsluitdijk op, moeilijk te veroveren zouden zijn. En of de Duitsers nu een gewapende verkenning die kant op hebben gestuurd (zoals zijzelf zeiden) of een serieuze aanval ondernamen: de kazematten –door 255 man verdedigd- werden onder vuur genomen en kregen zelfs een duizendponder van een bommenwerper op hun hoofd. Ook al doordat een Nederlandse kanonneerboot vanaf de Waddenzee de Duitse stellingen bestookte, besloot generaal Kurt Feldt zijn manschappen per schip het IJsselmeer te laten oversteken en niet nodeloos slachtoffers bij Kornwerderzand te riskeren. Na twee dagen doofden de vuurmonden. Niet hier viel de beslissing, maar in Rotterdam, waar het brandbombardement de regering tot overgave dwong zodat de Duitsers ook de Afsluitdijk konden oversteken.

 

Inspectie van de soldaten die de kazematten van Kornwerderzand bemanden. Spoedig volgt de confrontatie met de Duitsers.

Inspectie van de soldaten die de kazematten van Kornwerderzand bemanden. Spoedig volgt de confrontatie met de Duitsers.

Spookverhalen
Tientallen jaren achtereen spookten de wildste verhalen over de strijd om Kornwerderzand. Er zouden honderden doden zijn gevallen, ongekende heldendaden zijn verricht. Er was sprake geweest van een bloedbad onder de Duitsers en een glorieuze Nederlandse overwinning. Maar er is geen spoor van bewijs daarvoor. De Duitsers verloren slechts drie man. Belangrijke aanjager van de mythe was Eppo Brongers, militair historicus die een enorme lijst publicaties over de oorlog op zijn naam heeft staan en daarvoor veel is onderscheiden. Brongers heeft later toegegeven, de zaken al te kras te hebben voorgesteld.
In de voormalige kazematten bevindt zich een museum.
(Siebrand Krul)

Zie voor het volledige artikel, plus tal van andere stukken over het begin van de Tweede Wereldoorlog, de nieuwste G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder