Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Wie was JM?

17 december 2014 Siebrand Krul

Twee boeken met in totaal 130 tekeningen en aquarellen over de Eerste Wereldoorlog kwamen dit jaar tevoorschijn in de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Victoria, Canada. De soms ontroerende en vaak kritische kunstwerken tonen oorlog en burgerleven in Vlaanderen en Frankrijk vanaf 1917. Maar wie was JM, de auteur van de twee boekdoelen die al ruim veertig jaar stof in de depots vergaren?

Hoogleraar Marcus Milwright, eigenlijk gespecialiseerd in islamitische kunst en het Midden-Oosten, vond het de moeite om naar aanleiding van de honderdste verjaardag van het begin van de Eerste Wereldoorlog een tentoonstelling te organiseren met voorwerpen en documentatie, die aan zijn universiteit beschikbaar waren. Iemand wees hem op het bestaan van die twee volumes met schetsen, tekeningen en aquarellen. Hij was in eerste instantie getroffen, zegt hij via Skype, door het artistiek niveau, dat volgens hem niet helemaal te zien is op de vrij weinig gedetailleerdeafbeeldingen die de universiteit op het internet beschikbaar heeft gemaakt. ‘Ik dacht: dit is gemaakt door iemand met een kunstopleiding’. De boeken bevatten schetsen, proeven, die evolueren naar een iets wat een afgewerkt kunstwerk is. Zo gaat een geschoold kunstenaar tewerk.

JM-wb2

Anonieme koop
Intussen is Milwright niet meer helemaal zeker. ‘Collega’s hebben me verteld dat er toch wel tekenen van de amateur in sommige werken aanwezig zijn, bijvoorbeeld in de manier waarop er gearceerd wordt.’ Dat neemt niet weg dat het om een interessante collectie gaat, zowel qua onderwerpen als qua uitvoering. Alleen: er was zo goed als niets over bekend. De boeken werden volgens een oud-verantwoordelijke wellicht in 1969/70 door de Bijzondere Collecties gekocht. Eerst dacht Milwright dat die aankoop in Canada moest gebeurd zijn, en dat JM of zijn dochter dus wellicht naar Canada verhuisd waren. Maar in de late jaren zestig ‘was er zoveel geld aan de universiteiten dat er ook aankopen in het buitenland konden plaatshebben’. Wie de boeken verkocht, is niet genoteerd, voor hoeveel en wanneer werd gekocht evenmin.
De auteur signeert zijn tekeningen met JM. De boeken zijn opgedragen aan de dochter van JM, Adèle.

Professor Milwright.

Professor Milwright.

Midden-Oosten?
We weten volgens Milwright ook vrijwel zeker dat JM een Brit was, verbonden met het Royal Regiment of Artillery. Het embleem van dat regiment staat op briefpapier. We weten ook dat JM tekeningen over het Belgische en het Franse front maakte, in de periode 1917/18, vaak in en om Poperinge en Ieper. Hij maakte het front van dichtbij mee, genoeg om de verschrikkingen te kunnen weergeven. Maar dan houdt het op met de betrouwbare informatie. Aan de hand van een landkaart van het Midden-Oosten die in één van de aquarellen opduikt, vermoedt Milwright dat JM ook in Egypte gediend heeft, of iemand kende die er gediend heeft.

JM-wb4
Milwright wil meer weten. ‘De schetsen zijn uitzonderlijk. Als we meer over de persoon vernemen, kunnen we het verhaal rond die tekeningen misschien reconstrueren.’ Op basis van de tekeningen kunnen we nog wel enkele veronderstellingen maken. JM heeft veel aandacht voor paarden. Hij schetst de effecten van een gasaanval op de dieren. Hij had oog voor de absurditeiten van de oorlog, en was niet tuk op hogere officieren. Hij was evenmin tuk op de officiële versie van de oorlog: hij maakt een tweeluik, wat wel in de dagbladen gepubliceerd wordt en wat niet.

JM-wb5

Vier met een Adèle-dochter
Milwright schat dat hij een lagere officier was, vandaar zijn ergernis over de hogere omes. Misschien was hij cartograaf, hij geeft kaarten weer in zijn tekeningen. Regimenten hadden kaarten nodig, en cartografen moesten overal komen. Maar ook dit gegeven is speculatie.
Begin oktober kreeg Milwright een aantal Canadese tv-zenders over de vloer die over de schetsboeken berichtten. Sindsdien zijn een serie suggesties binnengekomen. Zo heeft iemand uitgezocht hoeveel JM’s met een dochter Adèle binnen de juiste leeftijdsparameters in het Royal Regiment of Artillery dienden. Dat blijken er vier te zijn, waaronder een jockey, James Moreau. Die jockey kietelt Milwright’s belangstelling. Dat zou verklaren waarom paarden zo prominent in de boeken aanwezig zijn. Adèle was, net als Moreau, geen courante naam in het Engeland van toen, en wijst op Franse wortels. Volgens een andere correspondent schrijft JM volgens de Franse schoolregels, met bijvoorbeeld een uitgestrekte p. ‘Misschien was hij deels Frans’.

JM-wb6

Exodus
Vele mogelijke indicaties zijn nog niet onderzocht. JM schetst graven met namen. Staan die graven nog ergens, zijn de namen bekend? Misschien waren het zijn makkers aan het front? Hij schetst uit Abele wegtrekkende burgers (The Exodus from Abeele). Wanneer is Abele ontruimd? ‘Hij tekent herkenbare figuren, misschien tegenwoordig nog door iemand te herkennen. Hij heeft misschien schetsen in Vlaanderen achtergelaten, of nog meer schetsboeken laten inbinden.’ Wie informatie heeft, kan Milwright contacteren op zijn mailadres, mmilwrig@uvic.ca.
Hij zal mettertijd een website openen waarin alle informatie over de schetsboeken wordt gegroepeerd. ‘Ik zeg niet dat het snel zal gaan. Het zal wel een tijd duren eer ik de reacties heb verwerkt. Maar ik beloof het, ik bekijk ze, ik ben benieuwd.’
(Knack/Rudi Rotthier)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder