Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Kostelijk maar dodelijk vermaak

06 november 2014 Siebrand Krul

Het publiek heeft er lang op moeten wachten, maar dan komen ze: de gladiatoren! Om twee uur 's middags gaan de poorten open en marcheren dertig gladiatoren twee aan twee de arena van het Colloseum binnen – zometeen begint het spel op leven en dood. Precies in het midden blijft de stoet staan, de blik strak gericht op de ereloge waar de keizer en zijn gasten zitten. Dan steken de gladiatoren hun wapens in de lucht, slaan op hun schild en maken een buiging voor de loge. De keizer zwaait hen toe bij wijze van dank en het publiek barst uit in vreugdekreten.

De gladiatoren laten ter verhoging van de feestvreugde de spieren van hun geoliede lijven rollen. Dan klinken de trompetten en de strijders keren terug in de catacomben voor een laatste adempauze voordat het hoofdprogramma, de gladiatorengevechten, van start gaat.
De voorbereidingen in het Colosseum zijn dan al ruim twaalf uur aan de gang. Nog voor het ochtendgloren hebben slaven de tribunes gepoetst en het vuil uit de pissoirs het open riool ingespoeld. Terwijl van onder de arena het brullen van de wilde dieren hoorbaar is, is een heel regiment matrozen in de weer met het spannen van het zeildoek als bescherming tegen de felle zon. Ondertussen zijn tienduizenden Romeinen al onderweg naar hun favoriete tijdverdrijf. In heel de stad hangen pamfletten en ook zijn er omroepers die reclame maken voor de spelen in het Amphitheatrum Flavium. Voor veel Romeinen is een toegangskaart trouwens veel te prijzig. ’s Ochtends vroeg gaan ze op audiëntie bij hun baas, een rijke patriciër of een lid van de keizerlijke familie. Dat levert hun een vrijkaartje op waarop vermeld staat in welk van de zestien segmenten ze zitten, in welke rij en op welke plek. Eten en drinken nemen ze zelf mee, net als een kussen om de urenlange zit vol te kunnen houden.

Gladiatoren-wb3

Sociale status
Het Colosseum is zo gebouwd dat in principe iedereen goed zicht op de arena heeft, maar de rangorde van de tribunes is wel gekoppeld aan sociale status. Uiteraard is de beste plek voorbehouden aan de keizer en zijn eregasten. Tegenover hen, bijna 200 meter verderop, bevindt zich de loge van de keizerin en haar gevolg. Ook de organisator van de spelen zit hier, en daarnaast hoge functionarissen en de Vestaalse maagden. In de onderste rijen, op vier meter afstand van de arena, zitten de patriciërs en senatoren, die ook een eigen ingang hebben.
Onder de zonneschermen in de rijen daarboven neemt de lage adel plaats, naast de ridders en hogere ambtenaren uit de provincie. Op de middentribune zijn de Romeinse middenstanders te vinden en op de hoogste tribunes de armere lieden, de vreemdelingen en vrijgelaten slaven. Ook de vrouwen zitten, afgezien van de hooggeplaatste dames, helemaal bovenin, ver weg en door houten schotten onttrokken aan het zicht van de andere toeschouwers.

Branden fakkels
Terwijl de tribunes langzaam vollopen worden de eerste kooien met exotische dieren omhooggetakeld en geopend. De leeuwen, tijgers en wolven lopen, verblind door het plotselinge zonlicht, brullend en blazend de arena in. Een beer, neushoorn en krokodil blijven apathisch in hun kooi zitten. De bewakers moeten de dieren – tot hilariteit van het publiek wordt die taak soms vervuld door ter dood veroordeelden – met brandende fakkels of gloeiende ijzeren poken ophitsen. Zeer geliefd is het duel tussen beer en stier, maar ook de tweekamp van leeuw tegen luipaard of buffel tegen neushoorn valt in de smaak bij het publiek. Aangezien ook de dieren die het gevecht winnen zwaar toegetakeld zijn, sterven ze vrijwel allemaal vroeger of later na het gevecht.

Gladiatoren-wb1

Dansenden olifanten
Dan is het tijd voor een luchtiger intermezzo, verzorgd door ruiters die staand op galopperende paarden in wapperende gewaden door de arena jagen; olifanten dansen in paren hun logge dans en beren, gekleed in speciale theateruitrusting voeren een showdans op. Het gejoel is groot als er een roedel gedresseerde leeuwen wordt losgelaten op een stel hazen. De leeuwen pakken de hazen bij hun nekvel en apporteren de doodsbange beesten aan hun baas.
Als het volk onrustig en rumoerig wordt, weten de organisatoren dat het tijd is voor het volgende programmaonderdeel: opnieuw worden er dieren omhooggetakeld in hun kooien en de venatio, de jachtpartij, kan beginnen. De dieren worden uitgedaagd door in linnen gehulde krijgers die met hun jachtsperen een bloedbad aanrichten onder de hulpeloze slachtoffers. Dat gaat een half uur zo door en daarna worden de kadavers van apen en antilopen, struisvogels en gazellen, steenbokken en berggeiten weggehaald door de arenaslaven. Het bloeddoordrenkte zand wordt op een hoop geharkt. Nu is het tijd voor de echt wilde dieren: beren, leeuwen en tijgers. De situatie wordt steeds hachelijker, al eindigen in dit stadium alle gevechten nog met de overwinning van mens op dier.

Gladiatoren-wb2

Kraampjes en latrines
Rond de middagtijd is een deel van het publiek opgestaan om even de benen te strekken. Het is druk bij de publieke toiletten rondom het Colosseum, bestaande uit marmeren banken met een gat erin. Daar zitten honderden mensen tegelijk naast elkaar hun behoefte te doen. Superdruk is het ook bij de kraampjes waar op een houtskoolvuur vlees en vis worden gebraden. Duurder dan de spiesjes zijn de gaarkeukens, waar linzen met stukken vlees en honingwijn een paar sestertiën kosten. Veel tijd om te genieten van spijs en drank is er niet, want het volgende programma-item is in aantocht: de executies.
Executies waren er in soorten en maten. Bij de onspectaculaire variant, doorgaans uitgevoerd op Romeinse burgers, werd de gevangene door een beul met het zwaard onthoofd. Een stuk spannender, en zeer geliefd bij de mensen op de tribunes, waren de voltrekkingen waar een mythologisch verhaal werd nagespeeld. In dit geval werd een brandstichter veroordeeld tot de damnatio ad flammas, de vuurdood. De ongelukkige kreeg vleugels van vogelveren aan zijn armen gehangen en werd vervolgens aan een soort galg omhoog getrokken. Vrij naar het verhaal van Icarus werd de man door een als zon verklede acteur met een fakkel in brand gestoken. De pijnkreten schallen minutenlang door de arena. Als het vuur is gedoofd, wordt de jammerende man in een gat geworpen waar een hongerige beer op hem wacht. Ook populair bij dit soort schouwspel was de gruwelijke dood van Hercules of Prometheus.

Weddenschappen
Terwijl de lijken van de geëxecuteerden worden afgevoerd, wacht het publiek op het hoogtepunt van de dag: de intocht van de gladiatoren. En dan kan de pret echt beginnen. Op een teken van de arenameester komen acht mannen twee aan twee de arena ingerend. Naast hen mannen die tekstpanelen omhoog houden met daarop de namen van de vechters en hun overwinningen. Terwijl de toeschouwers weddenschappen afsluiten op hun favoriet, beginnen de gladiatoren met houten zwaarden vast aan een schijngevecht. Dat is bedoeld om de toeschouwers op te warmen en de spieren vast wat los te maken.
(Hans-Peter von Peschke)

Lees het volledige artikel in de nieuwste G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder