Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

’s Lands Glorie

07 oktober 2014 Siebrand Krul

Zegt de naam van de tekenaar weinigen iets, toch herkennen allen die in de jaren vijftig en zestig in België opgroeiden in één oogopslag de chromo’s van Jean-Léon Huens. Die kon men verzamelen met de spaarpunten van uitgeverij Historia, om ze vervolgens in de albums van ’s Lands Glorie te kleven. De reeks was bepalend voor de beeldvorming van een generatie. Menig scholier kreeg Ambiorix, de bekering van Clovis, Godfried van Bouillon of de Slag der Gulden Sporen voorgoed in het geheugen gegrift op de wijze waarop Huens die voorstelde. Zoals de titel al laat vermoeden, was de uitgave een onverholen ode aan België’s verleden.

De zes groene albums met liefst 534 prenten vormden ongetwijfeld het meest omvangrijke geïllustreerde overzicht van de Belgische geschiedenis tot dan toe, gaande van de Prehistorie tot koning Boudewijn. Geen saaie schoolboeken, wel een schoolvoorbeeld van historische vulgarisatie, kort voor de explosie van de beeldcultuur. De reeks verscheen tussen 1949 en 1961 bij uitgeverij Historia NV die onmiddellijk na de oorlog door Jean-Léon Huens en zijn broer Etienne werd opgericht. Hun doel was de vaderlandse geschiedenis op stichtende wijze in beeld te brengen. In elk album van ’s Lands Glorie konden de chromo’s worden geplakt, die de spaarders gratis kregen in ruil voor de Historia-punten, gedrukt op de verpakking van tal van producten uit de buurtwinkel. Liebig gaf eerder al gratis chromo’s bij producten, maar Historia introduceerde als eerste in België het systeem ‘punten voor prenten’. Knippen en plakken had toen nog zijn volle betekenis. In 1948 begon de Mechelse drukker Van den Bossche van zijn kant met het spaarsysteem Artis – bekend door zijn natuur- en landenboeken – dat in 1976 met Historia fusioneerde. Artis-Historia hield er na 2002 mee op, maar plant dit najaar een grote come-back volgens de klassieke formule in retrostijl.

De gevangenneming van Ferdinand van Portugal.

De gevangenneming van Ferdinand van Portugal.

 

Reeks werd toonbeeld van Belgicisme

De bondige onderschriften van ’s Lands Glorie zijn geschreven door Jean Schoonjans, professor aan de Vrije Universiteit Saint-Louis in Brussel. Hij liet zich hiervoor inspireren door het werk van de 19de-eeuwse historicus Henri Pirenne, die uitging van het bestaan van een Belgisch volk vanaf de Middeleeuwen, een visie die haast de status van een nationale doctrine kreeg en in de schoolboeken werd overgenomen. Ook ’s Lands Glorie – Nos Gloires voor het Franstalig landsgedeelte – was in diezelfde geest als een toonbeeld van unitarisme in volmaakt taalevenwicht gebracht, kort voor op het eind van de jaren zestig de weg naar de federale staatsstructuur werd ingeslagen. De laatste albums besteden opvallend veel aandacht aan het koningshuis en de laatste prent heet niet toevallig ‘Eendracht maakt macht’. Alles bij mekaar bracht ’s Lands Glorie destijds de belangrijkste historische feiten in een notendop, iets waar vooral in het onderwijs gretig gebruik van werd gemaakt.

 

Filips de Schone. Tekenaar Huens stond zelf model voor deze tekening.

Filips de Schone. Tekenaar Huens stond zelf model voor deze tekening.

 

Bloederige zweepstriemen en gedeukte helmen

De illustraties van Jean-Léon Huens (1921- 1982) waren hun tijd ver vooruit. Ze ademen weliswaar evenzeer de sfeer van het heroïsche België én Vlaanderen uit, maar toch gaat Huens niet helemaal mee in die verheerlijking. Hij idealiseert de historische werkelijkheid niet, maar tekent realistisch en rauw – bloederige zweepstriemen, gedeukte helmen, gescheurde kledij, ogen vol doodsangst, verwrongen tronies – tegengesteld aan de gladde plaatjes van de doorlevende romantiek. Zijn de vroegste tekeningen nog vrij traditioneel en klassiek, gaandeweg worden ze gedurfder. Vaak inspireerde hij zich op schilderijen van oude meesters, waar onder heel wat portretten, maar hij maakte ook eigen creaties, waarbij hij eigenzinnig te werk ging en ideeën haalde uit de cinema, zoals de close-up in de prent van de terechtstelling van de Brugse leider Willem de Deken: op de voorgrond de benen van de beul en het rad, op de achtergrond het bovenlichaam van de Deken die het schavot bestijgt. Ook in zijn kadrering was hij vooruitstrevend. Hij sneed de kop van een paard eraf of een arm, dan weer een kasseiweg met alleen rennende poten van een paard, iets wat nu in strips heel courant is, maar toen nog zeer ongewoon oogde.
De originele geschilderde illustraties bleven bewaard bij de familie en werden slechts een paar keer voor een deel tentoongesteld in Gent (1996) en in Brussel (2005). Verrassend genoeg zijn ze niet groter dan de uiteindelijke afbeeldingen – 8,5 op 13,5 cm – stuk voor stuk als heuse miniaturen getekend met pen en gekleurd in gouache en waterverf, met penseeltjes van slechts een of twee haartjes. Uiteraard ging het raffinement van de originele ontwerpen bij het afdrukken op het kartonpapier, weliswaar volgens de modernste offset-techniek van toen, voor een stuk verloren.

 

Een gehavende Filips van Artevelde, de Gentse held.

Een gehavende Filips van Artevelde, de Gentse held.

 

Alles tot in de kleinste details doordacht

Jean-Léon Huens besteedde heel wat tijd aan de voorbereiding en research. Hij bezocht musea, raadpleegde publicaties, huurde of vervaardigde kostuums en accessoires, soms maakte hij zelfs maquettes. Vervolgens kwam het eigenlijke tekenwerk aan de hand van schetsen en foto’s van hemzelf of van gekostumeerde familieleden, gebruik makend van innovaties zoals Polaroid-opnamen. Zo kon hij precies zien hoe de plooien van de gewaden vielen bij een bepaalde houding van het model. Alles moest tot in de kleinste details juist zijn. Door omstandigheden kon Huens de reeks niet helemaal afwerken en werd hij voor de laatste twee albums grotendeels vervangen door tekenaar A. Vanderkelen.

 

Artis-hist7
Naast die voor Historia maakte Huens ook illustraties voor de uitgeverijen Casterman, Marabout, Desclée De Brouwer en Durendal, en tekende hij covers voor het weekblad Kuifje. Na 1962 kwam hij in België niet meer aan de bak, maar had wel nog succes in de Verenigde Staten, met werk voor onder meer The Saturday Evening Post, Readers’ Digest en National Geographic Magazine. Dit leverde hem meerdere onderscheidingen op van The Society of Illustrators in New York. Vandaag is zijn naam in eigen land zo goed als vergeten.
Alle albums van ’s Lands Glorie zijn te zien op http://geschiedenisvanbelgie.blogspot.be/
André Capiteyn

 

Artis-hist-wb8

 

Heruitgave
Goed nieuws voor nostalgici. Vanaf begin 2015 kan de Belg opnieuw naar hartenlust Artis Historia-zegels verzamelen. En deze zullen niet alleen inwisselbaar zijn voor prentjes, ook kan er gespaard worden voor sport- of muziekevenementen waarbij sociale media een belangrijke rol spelen. Tien jaar na het faillissement in 2004 besloot Philip Gielkens van Uitgeverij Concrea om de ooit zo populaire spaaractie heruit te vinden. ‘Dat Belgen verzot zijn op punten sparen, bleek deze zomer nog maar eens bij de panini-gekte rond de Rode Duivels’.

Lees het gehele artikel, met mooie illustraties, in de nieuwste G-GESCHIEDENIS, nu overal te koop voor slechts 5,50 euro!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder