Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Alexandra David-Néel

07 oktober 2014 Siebrand Krul

Alexandra David-Néel, geboren in 1868, woonde tijdens haar jeugd in België. Haar vader Louis was leraar, journalist, socialist, vrijmetselaar en betrokken bij de Communeopstand van 1871, waardoor hij als balling naar België moest uitwijken. Alexandra’s reislust werd geïnspireerd door boeken van Jules Verne, een Chinese pennenkoker met inktpotje, evenals een atlas met als favoriet de kaart van China. Haar vader zei: ‘Mijn dochter heeft een blanke huid, maar een gele ziel’.

Alexandra werd opgevoed in kloosterpensionaat Bois Fleuri bij Straatsburg en raakte daar gewend aan vasten en ascese, zoals slapen op planken. Op haar zeventiende reisde ze naar Zwitserland met verhullende voile en trouwring, onderweg lezend in ‘De Leerstellingen van Epictetus’, en stak te voet de St. Gotthard over.
Op haar twintigste maakte ze in Engeland bij het Theosofische Genootschap kennis met occultisme, reïncarnatie, meditatie, yoga en in Parijs volgde ze colleges aan de Sorbonne, terwijl ze Sanskriet studeerde bij professor Foucaux, waarover ze schreef: ‘Hij vertelde mij als eerste over Tibet.’ Het lijkt allemaal wat teveel voor de jonge Alexandra en dat bleek ook: ze raakte verward en kreeg zelfmoordneigingen, tot ze Boeddha’s leer ontdekt. Ze omarmde de afwijzing van goden en een toekomstig paradijs.

 

Alexandra David-Néel met haar metgezel Yongden.

Alexandra David-Néel met haar metgezel Yongden.

 

De naakte asceet
Met geërfd geld van een overleden familielid reisde ze in 1891 naar Ceylon, gehuld in smetteloos witte kleding en voorzien van tropenhelm en parasol. Kort daarna maakte ze de oversteek naar India: ‘Het land van alle wonderen’ zoals ze het noemt. Ze bezocht de ghats, de brandstapels waar doden worden gecremeerd, langs de Ganges in Benares (Varnasi) en ontmoette de asceet Bashkarananda, die naakt in een rozentuin verbleef. Bij het Theosofisch Genootschap in Madras bestudeerde ze Mantras (gebedsspreuken) waarover ze later het boek ‘Mantras aux Indes’ schreef. Anderhalf jaar erna keerde ze platzak terug en ging geld verdienen met het schrijven van artikelen. Na scholing op conservatoria in Brussel en Parijs trad ze op als klassieke zangeres en schitterde bij de Opera van Hanoi. Achteraf schreef ze: ‘Het waren altijd mannen die me aanstaarden en met hun ogen uitkleedden, vrolijk libertijns of cynisch brutaal.’
Terug in Parijs ging ze samenwonen – een schandaal – maar Alexandra ziet Jean Haustont slechts als trouwe metgezel. Ze bracht het anarchistisch getinte essay ‘Pour La Vie’ uit, waarin ze ageert tegen staat, leger, kerk, de financiële wereld en ze armen oproept tot verzet.
In 1899, verbonden aan de Opera in Tunis, werd ze geliefde van Philippe Néel, gedetacheerd spoorwegingenieur met wie ze op 36-jarige leeftijd trouwde. Ze waren qua karakter uitersten en bovendien raakte Alexandra almaar labieler, depressief en leed aan ‘gedachten die als aapjes rondspringen in een boom’.
Intussen werden haar artikelen gepubliceerd in Londen en Madras, gaf ze colleges in Brussel, vertegenwoordigde de Boeddhisten op een congres van De Vrije Gedachte en woonde in Rome met Mussolini vanuit zijn loge een fascistische parade bij, intussen trouw blijvend aan het Boeddhistische motto ’Wees uzelf uw eigen licht’.

 

Onderweg is bivak opgeslagen.

Onderweg is bivak opgeslagen.

 

Tibetaans leren
Toen ze opnieuw ging reizen, bleef ze veertien jaar weg, tot 1925, met onder andere als bagage een zinken bad. In India werd ze overal als bekende oriëntaliste enthousiast ontvangen. Ze leerde fotograferen en ontdekte de vulpen, die zijn intrede heeft gedaan: ‘Het is werkelijk handig, zo’n meeneempen, wanneer je kampeert, zoals ik’. Ze reisde naar Sikkim en ging als eerste Europese vrouw op audiëntie bij de Dalai Lama in ballingschap. Het vormde een hoogtepunt in haar leven: ‘Wat heb ik toen mijn onvermogen vervloekt me correct in Tibetaans uit te drukken’. Waarna ze op advies van de Dalai Lama Tibetaans leerde.
Vanaf 1914 werd ze vergezeld door Yongden, die ze in Sikkim als veertienjarige kloosterjongen in dienst nam (en die veertig jaar lang haar kok, wasman, kleermaker en secretaris bleef). Ze trokken door de Himalaya naar Lachen, naar de Gomchen (‘grote mediterende leermeester’), die zich regelmatig terugtrok in een grot op 3.500 meter hoogte. Onderweg werd Alexandra van haar paard geworpen, raakte bewusteloos en gewond aan haar hoofd. Toen ze korte tijd later bij de Gomchen aankwamen, werden ze in een nabijgelegen grot geïnstalleerd. Zij leerde hem Engels, hij onderrichtte haar in Tibetaans, Tantrisme en met innerlijke lichaamswarmte koude te overleven. Later schreef ze dat ze een aantal ascetische meesters in de toemo-meditatie in de sneeuw heeft zien zitten: ‘nachtenlang, volkomen naakt, onbeweeglijk, verzonken in meditatie, terwijl de verschrikkelijkste rukwinden en sneeuwstormen om hen heen bulderden.’ Ze leefde twee jaar bij de Gomchen, waarna hij haar sterke geestkracht beloonde met een rozenkrans, bestaande uit schijfjes, gesneden uit honderd verschillende schedels.
In 1916 reisden Alexandra en Yongden via Birma naar Japan, waar ze een Japanner ontmoette, die zich ooit vermomde om Tibet binnen te komen. Een tip die ze onthield. Vervolgens probeerden ze via Korea, Peking (waar een burgeroorlog heerste) en Mongolië Tibet te bereiken. In Peking leefden ze vanwege geldgebrek op ‘water en brood’. Vervolgens trokken ze door een land vol builenpest, beschietingen, plunderingen, executies en poorten opgesierd met afgehakte hoofden. Na 2.500 kilometer kwamen ze aan bij de ‘religieuze enclave’ Kum Bum, waar liefst 3.800 monniken verbleven. Alexandra observeerde er tijdens hun 32 maanden lange verblijf rituelen, debatten en dansen. Geld dat Phillipe stuurde, bleek in omgewisselde vorm weinig waard, waarop Alexandra alles verkocht wat ze bij zich had.

 

Haar huis in Zuid-Frankrijk, in Digne-les-Bains, waar Alexandra haar laatste dagen sleet.

Haar huis in Zuid-Frankrijk, in Digne-les-Bains, waar Alexandra haar laatste dagen sleet.

 

Onweerstaanbare Lhasa
Begin 1921 gingen ze op weg naar Lhasa, maar in juni werd Alexandra door een functionaris ontmaskerd als Europeaanse. Ze besefte dat dit vooral kwam door te reizen met bedienden en lastdieren. Ze zwierven vervolgens wekenlang door steppen, wildernissen en de Gobiwoestijn; Alexandra met jicht en ernstig ontstoken ingewanden.
Ze deed in totaal vijf pogingen Lhasa te bereiken. Eind september 1923 schreef de 55-jarige avonturierster aan Philippe dat ze erop gebrand is vanwege ‘…het toegangsverbod, de mysteriën, het werkt op me in als een onweerstaanbare magneet.’
Ze vermomde zich in Tibetaanse kledij, beroette haar gezicht met cacao en houtskool en haar met ingevlochten yakhaar verlengde haren verfde ze zwart met Chinese inkt. Ze reisde alleen met Yongden (inmiddels 24 jaar) vooral ’s nachts, met tentjes, yakleer om laarzen te verzolen (deels gebruikt om kerstbouillon van te trekken), een zeildoek, een yakboterbus, gedroogd voedsel, thee, en pepmiddelen als digitaline om op krachten te komen. In hun gordels gouden munten en zilverstaafjes. Kompas, camera en kaarten hielden ze eveneens goed verborgen en ze praatten veiligheidshalve altijd Tibetaans.

 

Het mutsje van Alexandra David-Néel, bewaard door haar laatste verzorgster, Marie-Madeleine Peyronnet, in Digne..

Het mutsje van Alexandra David-Néel, bewaard door haar laatste verzorgster, Marie-Madeleine Peyronnet, in Digne..

 

Struikrovers
Alexandra schreef later: ’Ik dacht terug aan vorige ondernemingen, aan uitputting, levensgevaar, kou en honger. Dat en waarschijnlijk erger stond me nu te wachten.’ Onderweg stieten ze op wolven, luipaarden en kolkende rivieren, Alexandra bleef door een hakend touw tientallen meters boven wild stromend water hangen en in een sneeuwstorm verstuikte Yongden zijn enkel. Alexandra gebruikte onderweg haar pistool tegen struikrovers, ze aten bij boeren een maag vol wekenlang gerotte ingewanden, sliepen in een kamer ‘vol uitgehongerde demonen’ (opdat de eigenaar zeker is, dat ze weg zijn) en werden dagenlang opgejaagd door yogi-kannibalen.
Na tachtig dagen bereikten ze het zo begeerde Lhasa en vonden een kamertje met uitzicht op de gouden daken van de potala, de eigenlijke residentie van de Dalai Lama. Alexandra uitgeput, vel over been, spuwde bloed en leed aan influenza. Om niet ontdekt te worden, vroegen ze anderen buiten foto’s te maken. Alexandra: ‘Twee maanden lang zou ik rondzwerven door dit Rome van de Tibetanen (…) zonder dat iemand vermoedde dat een buitenlandse vrouw voor het eerst in de geschiedenis de verboden stad aanschouwde.’

De vijf wijsheden
Terug in Frankrijk werd ze als een heldin bedolven onder verzoeken voor lezingen, uitgevers, kranten (waaronder de New York Times) en onderscheidingen. Ze zette zich aan het schrijven van ‘Een vrouw trekt door Tibet’, dat in het Engels, Duits, Spaans, Nederlands en Tsjechisch werd vertaald. Het lag zelfs op het nachtkastje van Doumerque, de Franse president. Alexandra werkte intussen, zwaarmoedig en zestien uur per dag, aan ‘Mystiques et Magiciens du Tibet’ met aanvallen van blindheid tot gevolg.
Omdat haar echtgenoot Philippe te kennen gaf, niet te willen dat ze met Yongden bij hem introk, kocht ze in 1928 in het Zuid-Franse Digne een buitenhuis. Ze stalde er haar memorabilia uit, zoals de Chinese inktpot, ‘waarmee ik al mijn boeken heb geschreven’ en het lukte om Yongden officieel te adopteren. Ze voltooide twee boeken over haar Azië-reizen, haar spirituele ervaringen daar en in 1934 schreef ze samen met Yongden de roman ‘De lama der vijf wijsheden’.
Vanwege haar nieuwe boeken gaf ze in 1936 goed bezochte lezingen bij spirituele, occulte genootschappen in heel Europa en dat leverde haar de eretitel op van hoogleraar honoris causa aan de Boeddhistische universiteit van Sarnath (India).
Lex Veldhoen
Lees de rest van dit spannende artikel over een eigenzinnige vrouw in de nieuwste G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts 5,50 euro!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder