Stelling

Een onafhankelijk Koerdistan brengt vrede en stabiliteit in de Midden-Oosten

Stem

Agenda

Petrusretabel
In het Leuvense museum M loopt een bijzondere tentoonstelling: 'Over de grens. Middeleeuwse beeldhouwkunst uit de Lage Landen'. Zo’n 95 sculpturen zijn van het Suermondt-Ludwig-Museum in Aken verhuisd naar Leuven, waaronder een loodzwaar Petrusretabel. De fragiele houten details vergen een heel omzichtige behandeling. Petrusretabels zijn zeldzaam geworden.
Maritieme innovaties
De Lage Landen zijn van oudsher sterk afhankelijk van de zee. Geen wonder dat overzeese handel, de marine en visserij er zo’n grote rol spelen. En dat maritieme innovatie op grote belangstelling kunnen rekenen. In het Amsterdamse Scheepvaartmuseum loopt nu een tentoonstelling ‘Gamechangers | maritieme innovaties’ met accent op 25 spraakmaken vernieuwingen.

De Marne-taxi’s

26 augustus 2014 skrul

Het spannende heldenverhaal dat Parijse taxi’s de Franse hoofdstad hebben behoed voor een fatale nederlaag tegen de Duitsers in de Slag aan de Marne, in september 1914, klopt niet. Ze zouden onder bescherming van de nacht beslissende versterkingen naar het front hebben gebracht. De mythe houdt hardnekkig stand, maar wat gebeurde er nu werkelijk?

De mythe gaat aldus: in de nacht van 6 september 1914, toen Frankrijks lot aan een zijden draadje hing, reed een vloot Parijse taxis in de donkerte richting het front aan de Marne. Ze brachten verse troepen die de balans in het gevecht tegen de Duitsers naar hun kant deden kiepen. Daarmee redden de taxi’s niet alleen Parijs, ze symboliseerden de heilige eenheid van het Franse volk.
In de geschiedenis wemelt het van de voorbeelden waarbij een greintje waarheid en veel fantasie kunnen leiden tot historisch muurvast staande feiten. Zo ging dat ook met de taxi’s van de Marne, die inderdaad van start gingen, maar geen rol van betekenis konden spelen. Hun populariteit leed er niet onder. Stephane Jonard, werkzaam bij La Musée de la Grand Guerre in Meaux nabij de Marne, vertelt dat wanneer ze bezoek krijgen van schoolklassen, de kinderen amper weet hebben van de feiten van de Eerste Wereldoorlog, maar wel allemaal het verhaal van de taxi’s van de Marne opdissen. In het museum staat een echte taxi uit die tijd en aan de wand hangt een kaart met daarop manoeuvres waarop een icoontje van een taxi prijkt.

Geen Plan-B
De Duitsers vertrouwden, in het algemeen gesteld, helemaal op het oude concept van het Von Schlieffen-Plan, dat er op neer kwam dat de Duitse hoofdmacht met de legertros noordelijk van de Magninot-Linie en de Ardennen door de Vlaamse laagvlakte trok en met een soort hamerslag ook Parijs afsnee van de rest van Frankrijk. Na een maand of twee zou de oorlog daarmee ten einde zijn. Een Plan-B hadden de Duitsers niet, dat kon ook niet want het moest snel-snel om daarna onmiddellijk met de Russen af te rekenen, deels met dezelfde troepen.
In de eerste weken wees niks er op dat het zou uitlopen op een verwoestende stellingenoorlog. Het golfde juist snel heen en weer. De oorlog was meteen ontzettend bloederig, een gevolg van het feit dat ouderwetse strategieën en tactieken met massale legers botsten met moderne middelen zoals ongekende vuurkracht. Dat kostte direct duizenden hun leven. Op 22 augustus lieten bijvoorbeeld 27.000 Franse soldaten het leven bij de Slag der Grenzen.

 

Franse troepen aan de Marne kunnen de Duitse tegenstanders zien, zo dicht zitten de frontlinies soms op elkaar.

Franse troepen aan de Marne kunnen de Duitse tegenstanders zien, zo dicht zitten de frontlinies soms op elkaar.

 

Paniek in Parijs
Twee weken later begon de Slag aan de Marne. De Duitsers leken niet te stoppen en in Parijs brak paniek uit, verergerd door een Duitse luchtballon die op 29 augustus een paar bommen boven de stad liet vallen. Halsoverkop vluchtte de regering naar Bordeaux, gevolgd door zo’n miljoen mensen. Britse diplomaten in Parijs verbrandden alvast geheime documenten alvorens te vertrekken.
Het is daarom geen wonder dat elk opbeurend verhaal er in ging als zoete koek. Eén van de uit pensioen teruggeroepen militairen was generaal Joseph Gallieni, hij werd belast met de verdediging van Parijs. De 65-jarige begon vol enthousiasme aan zijn taak, die wel eens kon uitlopen op het weerstaan van een beleg. Gallieni had een indrukwekkend voorkomen, dat direct respect afdwong. Doordringende ogen, een strakke lichaamshouding, perfect in uniform, voorzien van een witte snor en brilletje, een pince-nez.

Treinen en vrachtauto’s
De generaal wist wat er gebeurde op de uitgestrekte akkerlanden rond Meaux. Op 5 september stonden de Duitse legers op slechts 45 kilometer van Parijs. Bevelhebber Joffre had daar alle soldaten nodig die elders gemist konden worden om de fatale doorbraak te voorkomen. Treinen en vrachtwagens werden gevorderd, en ook taxi’s, maar zeker niet in de aantallen die later de rondte deden. Er waren naar schatting zo’n 10.000 taxi’s in Parijs, maar ongeveer 7.000 waren onbruikbaar omdat de chauffeur al aan het front was. Maar elke taxi die een bijdrage kon leveren, meldde zich, of werd gevorderd, goedschiks of kwaadschiks.
De omgeving van Meaux ligt er nog goeddeels bij zoals een eeuw geleden. Lieflijke dorpjes, Meaux zelf met middeleeuwse uitstraling. Wel is het landschap bezaaid met herdenkingstekens en grote oorlogskerkhoven. Hier werd de toen grootste veldslag uit de geschiedenis gevoerd.

 

Generaal Gallieni diende in Frans Soedan en op Madagascar alvorens na zijn pensionering teruggeroepen te worden om de verdediging van Parijs tegen de Duitsers op zich te nemen.

Generaal Gallieni diende in Frans Soedan en op Madagascar alvorens na zijn pensionering teruggeroepen te worden om de verdediging van Parijs tegen de Duitsers op zich te nemen.

 

Landaulettes
Op de avond van 6 september werden taxi’s verzameld bij de Place des Invalides, bij de kazerne van het Parijse Zevende Arrondissement. Veel hoorden bij de G-7 firma, die nog altijd bestaat. Het waren Renault AG1 Landaulettes. Er pasten vijf mensen in en ze haalden een snelheid van een kleine veertig kilometer, afhankelijk van het toen nog slechte wegdek. Op zeker moment vertrokken de eerste 250 richting weg nummer 2. Meer konvooien gingen op pad. De chauffeurs waren verre van blij of trots; ze hadden geen weet van het doel en vonden een tocht over nachtelijke landwegen lastig. Het leek nogal zinloos: de begeleidende officieren konden lang de eigen troepen niet vinden die ze moesten vervoeren. Urenlang werd gewacht. Eindelijk werden de soldaten gevonden. Die waren opgetogen; de meesten hadden nog nooit een auto gezien.
Er zijn nogal wat verschillende lezingen, maar doorgaans wordt een aantal van 5.000 soldaten aangehouden dat zou zijn getransporteerd met de Parijse taxi’s. 5.000 Man op een veldslag waar 1.000.000 mannen aan meededen: dat zette geen zoden aan de dijk. Bovendien bleken de ‘taxi-soldaten’ in reserve te worden gehouden.

Duitse flater
Elders viel een beslissende wending. De Duitse generaal Alexander von Kluck gaf een eigen draai aan de bevelen en achtervolgde een ogenschijnlijk verslagen deel van het Franse leger. Daarmee rekte hij zijn eigen linies dusdanig uit dat een gat ontstond, waar Joffre onmiddellijk gebruik van maakte, maar waarvoor hij alle overredingskracht nodig had om Britse steun te krijgen voor een tegenaanval. Dat verraste de Duitsers volkomen.
Het ‘Mirakel van de Marne’ kwam dus feitelijk neer op de tegenstoot van de Fransen en Britten na een fout van de Duitsers. De verse Franse troepen waren voornamelijk per trein aangevoerd. De Fransen en Engelsen waren overigens nog meer verbaasd over de actie dan de Duitsers. Victory, victory’, schreef een Britse officier, ‘When we were so far from expecting it!’ De Slag aan de Marne kostte ongeveer een half miljoen soldaten het leven, de helft Duits, de helft Brits en Frans.

 

Van de dorpen langs de Marne-frontlijn bleven slechts rokende puinhopen over. Voor burgers, maar ook voor menige soldaat was de moderne vuurkracht ongekend heftig.

Van de dorpen langs de Marne-frontlijn bleven slechts rokende puinhopen over. Voor burgers, maar ook voor menige soldaat was de moderne vuurkracht ongekend heftig.

 

Morele oppepper
De taxi’s maakt direct deel uit van het mirakel, terwijl niemand een serieuze rol van betekenis kon aanwijzen. Arnaud Berthonnet zegt dat hun actie vooral voor het moreel goed was, zowel voor de troepen te velde als voor de (Parijse) bevolking. Ze werden symbool voor de Franse onverzettelijkheid en het geloof dat de onoverwinnelijke Duitsers tòch konden worden tegengehouden en, wie weet, zelfs verslagen.
Dat veel taxichauffeurs bleven klagen dat ze onder druk waren gezet en dat de maatschappij de meters liet lopen en het opperbevel de rekeningen stuurde, deed aan de mythe niks af.
De Slag aan de Marne markeerde het eind van de beweeglijke oorlog, het begin van het vastbijten in stellingen, doorgaans loopgraven, lopend vanaf de Vlaamse kust tot de Zwitsers grens.

 

Een taxi zoals die troepen naar het front bracht; een Renault Landaulette.

Een taxi zoals die troepen naar het front bracht; een Renault Landaulette.

 

Klaagzang
In 1957 publiceerde Jean Dutourd het boek De taxi’s van de Marne. Het werd een bestseller in Frankrijk en deed het ook in de Verenigde Staten uitstekend. Dutourd boek ging echter niet zozeer over de taxi’s, het was een klaagzang over het lamlendige optreden van Frankrijk in de Tweede Wereldoorlog: in zes weken door de Duitsers onder de voet gelopen, amper een rol in de bevrijding gespeeld, een baaierd aan collaboratie en onderdanigheid, ook van voormalige oorlogshelden uit de Eerste Wereldoorlog (Petain en Vichy). Hij wilde hen de spiegel van onverzettelijkheid uit 1914 voorhouden. Dutourd maakte van de taxi’s een groteske heldensaga. Het ging, al met al, niet om serieus historisch werk, het was een aanklacht tegen het gebrek aan Franse weerstand tegen de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog. Maar het boek maakte zo’n verpletterende indruk dat het taxi-verhaal tot de dag van vandaag in de hoofden blijft zitten als van beslissende betekenis in de Grote Oorlog.
Kijk ook bij http://www.museedelagrandeguerre.eu/en
(Smithsonian/John Hanc)

 


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Geheimen van de Nationale Bank

Wie al eens door televisieland zapt kent Véronique Goossens als onwrikbaar nieuwsanker van het Belgische Kanaal Z, de zender waar de beurskoersen quasi non-stop voorbij zoeven. Die expertise en haar contacten bracht ze nu in stelling voor een onthullend boek. Rond de Nationale Bank van België (NBB), steeds angstvallig afgeschermd en des te sterker tot de verbeelding sprekend, hangt een waas van mysterie. Elkeen kent haar imponerende gevels aan de Berlaimontlaan in Brussel, maar wat speelde/speelt zich daarachter af?

Lees verder

Kroniek

Ont-brekend glas

De kranten melden begin september 1947, nu zeventig jaar geleden, dat drie jaar na de bevrijding van Nijmegen, een groot deel van de inwoners nog altijd verstoken is van glas in hun woningen. Dezer dagen echter, kreeg de gemeente de beschikking over 1.500 m2 glas. Hiervan kunnen alle woningen voor de winter van glas worden voorzien. Rijk en gemeente zullen hen, die de direct te maken kosten niet kunnen betalen, financieel tegemoet komen. Op de foto de door gallieerde bommen verwoeste binnenstad met op de achtergrond de Waalburg.

Lees verder

Heilige van de week

Theresia van Avilla - 15 oktober († 1582)

De naam Theresia komt waarschijnlijk van het Griekse woord voor warmte, zomer, of het Griekse jageres. Misschien betekent de naam wel bewoonster van het eiland Thera, tegenwoordig Santorini.

Lees verder