Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Nederland mobiliseert

30 januari 2014 [412] Olivier Keun

Met kunst en vliegwerk bleef Nederland in de zomermaanden van 1914 buiten de steeds verder uitbreidende oorlog. Op 1 augustus werd de algehele mobilisatie afgekondigd. Het merendeel van de troepen werd aan de zuidelijke landsgrens geconcentreerd. Tilburg was één van de steden waar een groot deel van de gemobiliseerde soldaten werd ondergebracht. In deze belangrijke textielstad hadden de bevolking en de autoriteiten al vaker met ingekwartierde soldaten te maken gehad, zoals tijdens de jaren van de Belgische Opstand in de jaren dertig van de 19de eeuw.

Na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog nam het aantal soldaten in en rond de stad sterk toe: nooit waren er zo veel militairen als in de periode 1914-1918. Tilburg werd het hoofdkwartier van de Vierde Divisie en divisiecommandant generaal-majoor Weber nam zijn intrek in hotel De Gouden Zwaan op de Heuvel. Vanaf 11 augustus 1914, toen de eerste gemobiliseerde militairen in Tilburg arriveerden, werden in Tilburg en de omliggende dorpen minstens twintigduizend militairen ingekwartierd. Ongeveer de helft daarvan werd in Tilburg gehuisvest; het inwonertal bedroeg in deze jaren ruim 55.000. Niet alleen het aantal soldaten, maar ook hun herkomst – overwegend uit Amsterdam en vaak van socialistische huize – zorgde voor oplopende spanningen.

Twintig cent per dag
Omdat in Tilburg net een splinternieuwe kazerne stond, huisvestte men daar zoveel mogelijk soldaten. De ruim opgezette kazerne bood echter maar aan een beperkt deel van de dienstplichtigen onderdak. Daarom werden leegstaande fabrieksgebouwen ingericht voor de legering van grote groepen militairen. In het begin dienden zelfs scholen voor noodopvang en ook in kloosters werd op een bijzondere wijze invulling gegeven aan een van de zeven werken van barmhartigheid: de vreemdelingen herbergen. Veel ingekwartierde soldaten hadden zo hun eigen redenen om meer of minder gelukkig te zijn met hun nieuwe onderkomen. Een van hen die minder enthousiasme kon opbrengen, schreef aan een vriend: ‘Zooals je misschien zult weten, zit ik weer in Tilburg. Wij liggen in een groote fabriek in het stroo precies als varkens.’ Omdat de eigenaars van de kwartieren een vast bedrag per ingekwartierde militair ontvingen, hadden zij er persoonlijk baat bij om zo veel mogelijk manschappen in hun leegstaande hallen onder te brengen. Voor een vergoeding van twintig cent per dag moest een gewoon soldaat slaapruimte met meubilair en beddengoed geleverd worden; het leger zorgde zelf voor de verstrekking van de maaltijden. Dat er verschil in kwaliteit van de huisvesting gemaakt mocht – nee moest – worden gemaakt, blijkt uit de vergoedingen die voor de huisvesting van ingekwartierde lagere officieren en hoofdofficieren uitbetaald werden: respectievelijk een gulden en ƒ 1,50 per persoon per dag.

Cafés eerder dicht
Een deel van de Tilburgse bevolking wilde ook een graantje meepikken van de aanwezigheid van zo’n grote groep militairen door hen vertier te verschaffen. Maar de legerleiding kon bevroeden waar dit op zou uitdraaien en handelde ‘proactief’. Direct na de afkondiging van de algehele mobilisatie namen de legerleiding contact op met het gemeentebestuur om te overleggen wat te doen tegen het verwachte hoge drankgebruik. Er werden snel spijkers met koppen geslagen: alle cafés en koffiehuizen moesten om tien uur sluiten, anderhalf uur eerder dan normaal. De gemeenteraad kwam een paar dagen later bij elkaar om het al afgekondigde besluit te bekrachtigen. Ook andere aanpassingen van de politieverordening volgden, zoals het verbod van verkoop van sterke drank via winkels of cafés. Het lijkt erop dat het militair gezag in de maand augustus 1914 in Tilburg de dienst uitmaakte, en niet de gemeenteraad of het college van B&W.
(Cor van der Heijden)

De andere helft van dit artikel ook lezen? De bijzondere foto’s bekijken? Koop nu G-GESCHIEDENIS, geheel gewijd aan de Eerste Wereldoorlog. Overal te koop voor slechts 5,50 euro!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder