Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Duitse wraak en verwoesting

10 januari 2014 [412] Olivier Keun

Dag 1 van de Duitse inval: 152 burgerslachtoffers, dag 2: 285 burgerslachtoffers… Het bleek al gauw een patroon te zijn. Overal waar de Duitse troepen vertraging opliepen, richtten ze onder de weerloze bevolking slachtpartijen aan en staken dorpen en steden in brand. In Vlaanderen was de tol het zwaarst in Aarschot (169 doden) en Leuven (248 doden). Daar ging bovendien de eeuwenoude universiteitsbibliotheek in vlammen op. De ‘furore teutonico’ werd wereldwijd een begrip.

Waarom een orgie van wraak, geweld en vernieling als reactie op de bescheiden militaire weerstand van het Belgische leger? De angst voor francs-tireurs of sluipschutters lijkt overroepen te zijn. Via plakkaten en lokale bladen riepen de Belgische autoriteiten de bevolking op kalm te blijven en zeker geen geweld te gebruiken. Maar in het Pruisisch-Duitse geheugen was de herinnering nog levendig aan de Franse burgers die na de nederlaag bij Sedan (1870) de wapens hadden opgenomen. Het uitzonderlijke warme weer en alcoholmisbruik kan in sommige gevallen de stoppen hebben doen doorslaan. De voornaamste reden lijkt een overspannen timing van de Duitse legerleiding te zijn. De logge oorlogsmachine kon onmogelijk de snelle opmars van de verkenners en cavalerie volgen, met heel wat ergernis en frustratie tot gevolg. De instructies van de legertop kwamen voor de opgehitste en opgejaagde troepen, op zoek naar actie, als gelegen. Er moest ‘extreem hard’ opgetreden worden tegen elke vorm van burgerlijk verzet. Blind geweld was het resultaat.
Halen, waar de Slag van de Zilveren Helmen werd uitgevochten, en Aarschot liggen in vogelvlucht 25 kilometer van elkaar en toch nam het Duitse leger die laatste stad pas een week later in. Onder meer rond Tienen had het Belgische leger de opmars van de achterop komende troepen afgeremd. In de vroege ochtend van woensdag 19 augustus zetten de Duitsers de aanval in op Aarschot dat tegen de middag veroverd was.

Duitse slachting
Omstreeks 18 uur brak de hel los. De Duitse troepen sloegen in paniek na een salvo geweerschoten; hun kolonel, die op een balkon poolshoogte kwam nemen, werd door een kogel dodelijk getroffen, naar alle waarschijnlijk afgeschoten door een eigen soldaat van Poolse origine. De vergelding was genadeloos. De bewoners van de belendende straten werden met geweld verzameld op de markt. Twee uur later werden 78 mannen onder het oog van vrouw en kinderen in stoet weggevoerd naar een weide aan de Leuvensesteenweg. In rijen van drie werden ze in de rug neergeknald en ’s morgens in een massagraf ‘gedumpt’. Het gekerm van de stervende mannen hield de buurtbewoners uit hun slaap.
Die slachtpartij volstond niet voor de Duitsers. Er moest nog een publieke straf volgen. Dezelfde avond nog werden mannen verzameld op een verderaf gelegen veld aan de Leuvensesteenweg. Onder hen ook burgemeester Tielemans, zijn zoon en zijn broer. Een inderhaast samengestelde ‘krijgsraad’ veroordeelde hen in de loop van de nacht tot de doodstraf. Een derde van de gevangenen zou hetzelfde lot ondergaan. ’s Ochtends tussen 8 en 9 uur werden 25 mannen geëxecuteerd, wél met een genadeschot indien nodig.

‘Sarajevo van de intelligentsia’
Een dag later trokken de Duitsers zonder veel weerstand Leuven binnen. Een onbestaande aanval van verzonnen francs-tireurs vormde de aanleiding om de stad te brandschatten in de nacht van 25 op 26 augustus. Onder meer de middeleeuwse lakenhalle en de 18de-eeuwse vleugel, die uitgaf op de Oude Markt en waarin de universiteitsbibliotheek was ondergebracht, brandden volledig uit. Een cultureel-historisch belangrijke collectie ging verloren: duizend manuscripten, 800 wiegendrukken, waaronder een exemplaar van Vesalius’ De humani corporis fabrica met een dedicatie van keizer Karel, en een kwart miljoen boeken.
(Luc Minten; affiche collectie In Flanders Fields)

Lees het vervolg van dit artikel in de nieuwe G-Geschiedenis, geheel gewijd aan de Eerste Wereldoorlog. Overal te koop vanaf 15 januari voor slechts 5,50 eur!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder