Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Bevrijders uit het oosten

26 november 2013 [412] Olivier Keun

Tweehonderd jaar geleden - in november 1813 - kwamen de bevrijders niet uit het zuiden zoals in 1944/45, maar uit het oosten. Het waren Russische militairen, met name Kozakken, die de Franse Napoleontische bezetting verdreven. Juist vanwege het toch al rumoerige Nederland-Ruslandjaar is het interessant om stil te staan bij die nogal doldrieste bevrijding, die begin november 1813 onder aanvoering van luitenant-generaal Alexander graaf von Benckendorff nogal doldriest verliep.

Voor de bevrijding van Holland zijn de weinig bekende dagboeken van bevelhebber Alexander graaf von Benckendorff (1783-1844), luitenant-generaal der cavalerie en adjudant van de tsaar van Rusland, een belangrijke bron. Von Benckendorff over de aanvang van de bevrijding van het koninkrijk: ‘Op 2 november 1813 vertrok ik (uit het Duitse Rheine, D.S.) op weg naar Bentheim. Het leek mij dat mijn troepenmacht zo omvangrijk was dat ik mij niet tevreden moest stellen met de rol van waarnemer. Ik besloot om te trachten heel Holland te overvallen. Ik stuurde een Hollandse kolonel, die bij ons diende, naar Amsterdam om daar de stemming te peilen en mij in contact te brengen met enkele sleutelfiguren. Ik stelde generaal von Bülow van mijn plannen op de hoogte en schreef aan generaal von Winzigrode om zijn toestemming te vragen. Ik wist dat Deventer werd verdedigd door een garnizoen van 3.000 man met goede voorraden en sterke artillerie op de wallen. Alleen bij verrassing zou ik mij ervan meester kunnen maken.’

‘Sjofel en smerig’
De oprukkende Russische, Pruisische en Oostenrijkse troepen hadden na de gewonnen veldslag bij Leipzig (16-18 oktober 1813) het Franse leger in het defensief gedrongen. De bereden Kozakken vormden de verkenners en stoottroepen voor de infanterie-, artillerie- en overige cavalerie-eenheden. Een tijdgenoot beschrijft de Kozakken als volgt: ‘Met kleren en hoofddeksels van allerlei snit, geen spoor van een uniform, sjofel en smerig, met hun armetierige broodmagere paardjes, ogenschijnlijk ordeloos door elkaar krioelend, deden deze Kozakken me denken aan wriemelend ongedierte.’
Als eerste werden in Overijssel op 9 november Hardenberg en Gramsbergen bevrijd. Een groep Kozakken was die dag uit het Duitse Neuenhaus vertrokken om de sterkte van de vestingstad Coevorden te verkennen. Een dag later trok vanuit het graafschap Bentheim een troep Kozakken via Oldenzaal, Hengelo en Delden naar Deventer om een verrassingsaanval te plegen. De hoofdmacht trok zowel op in de richting van Deventer als Zwolle, terwijl bereden Kozakken voor dekking van de flanken zorgden. Het waren vooral deze kleine verkenningseenheden die tijdens de Russische veldtocht in Holland veelal als bevrijders in de verschillende stadjes en dorpen opdoken.
Von Benckendorff pleegde zijn verrassingsaanval op Deventer in de nacht van 11 op 12 november. Maar de aanval mislukte en hij besloot om de stad te omsingelen en snel op te rukken naar Zwolle. Het garnizoen daar bestond uit een paar honderd soldaten. Via een krijgslist werd de cavalerie naar buiten gelokt, waarna deze door een overmacht in verwarring werd gebracht en verslagen. Von Benckendorff: ‘Ik vestigde mijn commandopost in deze stad waardoor ik een overgang over de IJssel in bezit kreeg en makkelijker contact kon leggen met Holland.’
De vesting Kampen werd met hulp van een moedige schoorsteenveger veroverd. De Franse departementale commandant Cerisier maakte zich gereed om weerstand te bieden, maar werd op straat door burgers overmand en opgesloten. De schoorsteenveger Jacob Benvenute zag vervolgens kans de IJsselbrug neer te laten, waarna een groep bereden Kozakken de geopende Vispoort konden binnenstormen. Op 20 november was heel Overijssel bevrijd, met uitzondering van de vestingstad Deventer waar een oude houwdegen van Napoleon, baron von Schinner, het bevel voerde.

‘Ik besloot om niet te gehoorzamen’
Von Benckendorff koos voor de stoutmoedige strategie om 200 bereden Kozakken direct en zonder te mogen rusten vanuit Zwolle naar Amsterdam te sturen. Onderweg moesten ze vestingen en vijandelijke troepen vermijden. Toen de Amsterdamse bevolking de handvol Kozakken zag, kwam men in opstand tegen de nog in de stad aanwezige Franse ambtenaren. Dezen werden gevangen genomen en de Franse vlag werd gestreken. Intussen veroverde een andere groep Kozakken onder aanvoering van kolonel Narischkin de vesting Harderwijk. Dat was een meevaller die von Benckendorff direct wilde uitbuiten. Hij gaf vanuit Zwolle generaal Stall – die tussen Deventer en Zutphen de IJssel was overgestoken – opdracht om op te rukken naar Amersfoort zodat zijn flank gedekt was. (Dick Schlüter) (Illustratie: Atlas van Stolk, Rotterdam)

Lees de rest van het atikel en bekijk de mooie illustraties in de nieuwe G-Geschiedenis. Nu overal te koop voor slechts € 5,50


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder