Stelling

Alle mondiale problemen hebben één oorzaak: er zijn teveel mensen

Stem

Agenda

Oorlogsgetuigen
De Tachtigjarige Oorlog leeft vooral voort als de moedige opstand van de nietige Lage Landen tegen het oppermachtige en brute Spanje. De werkelijkheid was complexer. Sociale ongelijkheid, godsdiensttwisten, verstedelijking en verburgerlijking zijn maar een paar ingrediënten van het verhaal, dat ooit begon als een schreeuw om meer individuele vrijheid. 80 jaar oorlog in het Rijksmuseum in Amsterdam wil het hele verhaal vertellen.
Anonieme Richter
Gerhard Richter, een grote Duitse kunstenaar, inspireerde filmmaker Florian Henckel von Donnersmarck (‘Das Leben der Anderen’) voor de film ‘Werk ohne Autor’, dat een beklemmend beeld schetst van Duitsland in en na de Tweede Wereldoorlog. Ook geeft de film een goed overzicht van de verschillende kunststromingen in de vorige eeuw.
Koloniaal museum Tervuren
Eind vorig jaar heropende het Afrikamuseum in Tervuren. Al ver voor daarvoor daverde het in de media over de manier waarop het museum, quasi-modern Africamuseum genaamd, het koloniale verleden zou presenteren. Zoals de stichter, Leopold II, bedoeld had? Of met uitleg over de zwarte kanten van het verleden, ongeacht het koninklijk tintje?

Bevrijders uit het oosten

26 november 2013 [412] Olivier Keun

Tweehonderd jaar geleden - in november 1813 - kwamen de bevrijders niet uit het zuiden zoals in 1944/45, maar uit het oosten. Het waren Russische militairen, met name Kozakken, die de Franse Napoleontische bezetting verdreven. Juist vanwege het toch al rumoerige Nederland-Ruslandjaar is het interessant om stil te staan bij die nogal doldrieste bevrijding, die begin november 1813 onder aanvoering van luitenant-generaal Alexander graaf von Benckendorff nogal doldriest verliep.

Voor de bevrijding van Holland zijn de weinig bekende dagboeken van bevelhebber Alexander graaf von Benckendorff (1783-1844), luitenant-generaal der cavalerie en adjudant van de tsaar van Rusland, een belangrijke bron. Von Benckendorff over de aanvang van de bevrijding van het koninkrijk: ‘Op 2 november 1813 vertrok ik (uit het Duitse Rheine, D.S.) op weg naar Bentheim. Het leek mij dat mijn troepenmacht zo omvangrijk was dat ik mij niet tevreden moest stellen met de rol van waarnemer. Ik besloot om te trachten heel Holland te overvallen. Ik stuurde een Hollandse kolonel, die bij ons diende, naar Amsterdam om daar de stemming te peilen en mij in contact te brengen met enkele sleutelfiguren. Ik stelde generaal von Bülow van mijn plannen op de hoogte en schreef aan generaal von Winzigrode om zijn toestemming te vragen. Ik wist dat Deventer werd verdedigd door een garnizoen van 3.000 man met goede voorraden en sterke artillerie op de wallen. Alleen bij verrassing zou ik mij ervan meester kunnen maken.’

‘Sjofel en smerig’
De oprukkende Russische, Pruisische en Oostenrijkse troepen hadden na de gewonnen veldslag bij Leipzig (16-18 oktober 1813) het Franse leger in het defensief gedrongen. De bereden Kozakken vormden de verkenners en stoottroepen voor de infanterie-, artillerie- en overige cavalerie-eenheden. Een tijdgenoot beschrijft de Kozakken als volgt: ‘Met kleren en hoofddeksels van allerlei snit, geen spoor van een uniform, sjofel en smerig, met hun armetierige broodmagere paardjes, ogenschijnlijk ordeloos door elkaar krioelend, deden deze Kozakken me denken aan wriemelend ongedierte.’
Als eerste werden in Overijssel op 9 november Hardenberg en Gramsbergen bevrijd. Een groep Kozakken was die dag uit het Duitse Neuenhaus vertrokken om de sterkte van de vestingstad Coevorden te verkennen. Een dag later trok vanuit het graafschap Bentheim een troep Kozakken via Oldenzaal, Hengelo en Delden naar Deventer om een verrassingsaanval te plegen. De hoofdmacht trok zowel op in de richting van Deventer als Zwolle, terwijl bereden Kozakken voor dekking van de flanken zorgden. Het waren vooral deze kleine verkenningseenheden die tijdens de Russische veldtocht in Holland veelal als bevrijders in de verschillende stadjes en dorpen opdoken.
Von Benckendorff pleegde zijn verrassingsaanval op Deventer in de nacht van 11 op 12 november. Maar de aanval mislukte en hij besloot om de stad te omsingelen en snel op te rukken naar Zwolle. Het garnizoen daar bestond uit een paar honderd soldaten. Via een krijgslist werd de cavalerie naar buiten gelokt, waarna deze door een overmacht in verwarring werd gebracht en verslagen. Von Benckendorff: ‘Ik vestigde mijn commandopost in deze stad waardoor ik een overgang over de IJssel in bezit kreeg en makkelijker contact kon leggen met Holland.’
De vesting Kampen werd met hulp van een moedige schoorsteenveger veroverd. De Franse departementale commandant Cerisier maakte zich gereed om weerstand te bieden, maar werd op straat door burgers overmand en opgesloten. De schoorsteenveger Jacob Benvenute zag vervolgens kans de IJsselbrug neer te laten, waarna een groep bereden Kozakken de geopende Vispoort konden binnenstormen. Op 20 november was heel Overijssel bevrijd, met uitzondering van de vestingstad Deventer waar een oude houwdegen van Napoleon, baron von Schinner, het bevel voerde.

‘Ik besloot om niet te gehoorzamen’
Von Benckendorff koos voor de stoutmoedige strategie om 200 bereden Kozakken direct en zonder te mogen rusten vanuit Zwolle naar Amsterdam te sturen. Onderweg moesten ze vestingen en vijandelijke troepen vermijden. Toen de Amsterdamse bevolking de handvol Kozakken zag, kwam men in opstand tegen de nog in de stad aanwezige Franse ambtenaren. Dezen werden gevangen genomen en de Franse vlag werd gestreken. Intussen veroverde een andere groep Kozakken onder aanvoering van kolonel Narischkin de vesting Harderwijk. Dat was een meevaller die von Benckendorff direct wilde uitbuiten. Hij gaf vanuit Zwolle generaal Stall – die tussen Deventer en Zutphen de IJssel was overgestoken – opdracht om op te rukken naar Amersfoort zodat zijn flank gedekt was. (Dick Schlüter) (Illustratie: Atlas van Stolk, Rotterdam)

Lees de rest van het atikel en bekijk de mooie illustraties in de nieuwe G-Geschiedenis. Nu overal te koop voor slechts € 5,50


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Friet voor de vogels

Terwijl ik dit boek in de tuin lees, hoor ik een groene halsbandparkiet. Kleurrijk voorbeeld van een stadsexoot, die zich, komend uit tropische bosgebieden, perfect heeft aangepast aan het koelere Europese stadsleven (in De Brusselse Neckstraat slapen er ’s avonds 4.000).

Lees verder

Kroniek

Ivanhoe

Tweehonderd jaar geleden, in 1819, creëerde Walter Scott een geheel nieuw literair genre, de historische roman. Met in de hoofdrol de held Ivanhoe. Hierna verschenen 'De Leeuw van Vlaanderen' van Hendrik Conscience, 'De drie musketiers' en 'Robin Hood'. Walter Scott verzon een figuur in een historische werkelijkheid. Zeker in de 19de eeuw speelde nationalistische elementen een belangrijke rol. Bij Ivanhoe zijn de Saksen de goeden, de (Franse) Normandiërs de kwaaierikken.

Lees verder

Heilige van de week

Rachel

15 januari(† ca. 1600 voor Chr.) Deze naam betekent in het Hebreeuws schaap. Rachel wordt genoemd in het Oude Testament. Op een dag komt er een jongen, Jakob, naar het dorp waar Rachel woont. Hij is verliefd op haar en wil met haar trouwen. Haar vader Laban wil dat Jakob eerst zeven jaar zijn kudde schapen hoedt. Jakob stemt toe.

Lees verder