Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Eerste moderne atlas uit 1571

12 november 2013 [412] Olivier Keun

De Koninklijke Bibliotheek in Den Haag heeft een bijzondere wereldatlas uit de 16de eeuw verworven, het 'Toonneel des Aerdt bodems' van Abraham Ortelius. Deze atlas wordt beschouwd als de eerste moderne atlas: een gedrukt boek met kaarten van gelijk formaat die speciaal voor die uitgave gemaakt zijn. Dit exemplaar is bijzonder omdat de schitterend ingekleurde kaarten voorzien zijn van beschrijvingen in het Nederlands.

De atlas is vervaardigd in Antwerpen, in de eerste jaren van de Tachtigjarige Oorlog. Alle kaarten zijn getekend naar door hem verzamelde bronnen door de Vlaamse cartograaf Abraham Ortelius en gegraveerd door Frans Hogenberg en de gebroeders Arsenius. De eerste uitgave in het Latijn, Theatrum Orbis Terrarum, werd in 1570 gedrukt door Gillis Coppens van Diest; latere uitgaven kwamen van de persen van de wereldberoemde drukker Christoffel Plantijn. Het werk werd een doorslaand succes. Na de Latijnse editie verscheen snel deze Nederlandse en daarna ook edities en aanvullingen in het Duits, Frans, Spaans, Engels en Italiaans.

KB-exemplaar uiterst zeldzaam
Dit prachtige exemplaar bestaat uit de eerste editie uit 1571, aangevuld met kaarten uit latere supplementen, in totaal 93 kaarten. Landen zijn soms op een voor ons onverwachte manier afgebeeld. Zo is Holland dwars op de kaart gezet, met de Noordzee aan de onderkant, wat een heel apart perspectief geeft. De wereldkaart en de kaart van Europa zijn door de inkleuring van een verrassende schoonheid. Hoewel in andere bibliotheken ook exemplaren te vinden zijn, is de vorm van dit exemplaar uiterst zeldzaam: op de achterkant van de kaarten is een beschrijving van het desbetreffende land gedrukt. De Nederlandse teksten zijn geen letterlijke vertalingen van de Latijnse; zij zijn geschreven voor een breed publiek. Bovendien wilde de eerste eigenaar kennelijk een puur Nederlands boek. Er was niet voor alle landen een Nederlandse tekst beschikbaar. In plaats van dan een beschrijving in een andere taal op te nemen, liet hij in die gevallen de achterkant van de kaarten blanco.

De atlas is in zijn geheel gedigitaliseerd en staat online op de website van de KB (kb.nl/ortelius), in twee versies: een bladerboek voor een eerste kennismaking, en een leesversie voor bestudering.


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder