Stelling

Antisemitisme is een onuitroeibaar menselijk defect

Stem

Agenda

Topstukken in perspectief
p donderdag 21 maart opent journalist en presentator Jort Kelder de tentoonstelling ‘Topstukken in perspectief – Van Plakkaat van Verlatinge tot Abdicatie’ in het Nationaal Archief in Den Haag. Aanleiding voor deze expositie is de verkiezing van het Plakkaat tot het Pronkstuk van Nederland.
Cold Case Hammarskjöld
Begin april komt de film ‘Cold Case Hammarskjöld’ in de bioscopen. De Deense regisseur Mads Brügger en de Zweedse privédetective Göran Björkdahl onderzoeken de mysterieuze dood in 1961 van VN-secretaris Dag Hammarskjöld. De Zweed streed voor Congo’s onafhankelijkheid en maakte zich daarmee gehaat in het Westen.

Kauwgom, een taai snoepje

07 oktober 2013 Anneke Dekker

‘Wij waren twee vriendinnen die samen kauwgom van de straat krabden en daar smakelijk een middagje op kauwden. 's Avonds ging de kauwgom in een bakje water en de volgende dag kauwden we onverdroten door.’ Echte vriendschap is iets moois, zo laat deze jeugdherinnering uit de jaren vijftig van een meisje uit Amsterdam-West zien. Maar het zegt ook iets over kauwgom. Dit taaie snoepje was na de Tweede Wereldoorlog in korte tijd in onze streken heel populair geworden.

Al in de Steentijd werd er gekauwd. Zo is in Zweden een klompje gevonden dat zeker 9000 jaar oud moet zijn. Nog duidelijk zijn de tandafdrukken van de gebruiker zichtbaar. Het brokje bestond uit berkenhars en hoewel bekend is dat deze hars desinfecterend werkt, is het waarschijnlijker dat het werd gekauwd vanwege de licht stimulerende werking ervan. Ook de oude Grieken kauwden hars. Maar het verhaal van de moderne kauwgom begint in Midden-Amerika bij het volk van de Azteken.

Melkachtige stroop
De Azteken kauwden het ingedroogde sap van de sapodilla. Deze boom maakt bij beschadiging een melkachtige stroop waarmee de wond wordt afgeschermd. Dit taaie goedje werd tziktli, genoemd, wat ‘kleverig spul’ betekent. Het kauwen van chicle (zoals het door de Europeanen werd genoemd) zorgde voor een frisse mond en gebeurde veel. Toch had de chicle bij de Azteken niet zo’n beste naam. Alleen kinderen en ongetrouwde vrouwen mochten het in het openbaar kauwen. Vrouwen die het openlijk kauwden werden verdacht van lichte zeden. De Spaanse chroniqueur Fray Bernardino de Sahagun schreef hierover in de 16de eeuw: ‘De slechte vrouwen, de hoeren, tonen weinig fijne manieren. Zij kauwen openlijk chicle waarbij hun kaken klakken als castagnetten’. Het kauwen van chicle door mannen werd sterk afgekeurd. Zij die het toch deden werden beschouwd als homoseksuelen.
Ook in de Verenigde Staten was het fenomeen kauwgom niet onbekend. Sommige indianenstammen in het noordoosten kauwden het hars van de den, een gewoonte die door westerse nieuwkomers werd overgenomen. Een krant in Philadelphia maakt in 1836 gewag van het gerucht dat er zelfs meisjes waren die dennengom mengden met aarde, muskieten en dode moerasvliegen om het vervolgens al kauwend via de mond aan elkaar door te geven.

Overal wordt gekauwd
De indiaanse gewoonte inspireerde John Curtis in 1848 tot het maken van de eerste kauwgom op commerciële basis. Daarvoor maakte hij gebruik van dezelfde grondstof als de indianen: ‘spruce’; dennenhars. Hij noemde zijn product ‘State of Maine Pure Spruce Gum.’ Het werd een groot succes. Een lokale krant schreef in 1851: ‘Overal zie je mensen kauwen, kauwen, en nog eens kauwen. Mannen, vrouwen en kinderen. De dames terwijl ze naaien, de kinderen op school, ja zelfs tijdens de kerkdienst wordt er nog gekauwd’.
De Mexicaanse generaal en dictator Antonio Lopez de Santa Anna (berucht van de slag om de Alamo, waarbij hij in 1836 zo’n 200 Texaanse strijders liet doodschieten, waaronder de legendarische Davy Crockett) vroeg de Amerikaanse Thomas Adams te onderzoeken of chicle kon worden gebruikt als alternatief voor latex als grondstof voor rubber. Door de ontwikkeling van vele nieuwe toepassingen was er in die tijd namelijk een chronisch tekort aan dit materiaal. Het liep op niets uit. Indachtig het succes van de ‘sprucegum’ kreeg Adams de ingeving de chicle te gebruiken als basis voor een nieuw soort kauwgom. Het resultaat was ‘Adams New York No. 1’, een nieuw soort kauwgom uit pure chicle. Het kwam in 1871 op de markt.
De nieuwe kauwgom op basis van chicle verdrong de ‘spruce’ al snel van de markt. Het kauwde beter en behield langer zijn smaak. Toen Adams in 1906 het beroemde merk ‘chiclets’ op de markt bracht, had het nieuwe kauwgom hem allang tot een rijk man gemaakt. In zijn gouden voetsporen trad William Wrigley, Jr. Hij verkocht aanvankelijk bakpoeder, maar toen hij merkte dat het bijbehorende cadeauartikel kauwgom meer gewild was, stapte hij daar al snel op over. Rond 1900 was zijn ‘Wrigley’s Gum’ van kust tot kust verkrijgbaar en was ook Wrigley miljonair. De triomftocht van kauwgom op basis van chicle was onstuitbaar. Zo zelfs, dat de New York Sun al in die tijd klaagde over het alom verspreide kauwen ervan als ‘een vulgaire luxe welke getuigt van een slechte opvoeding’. Een klacht die tot in onze tijd doorklinkt.

Tegen zeeziekte
Voorlopig bleef kauwgom vooral een Amerikaanse aangelegenheid. Het waren opvallend genoeg de beide wereldoorlogen die de kauwgom naar Europa brachten. Al tijdens de Eerste Wereldoorlog maakte kauwgom deel uit van het rantsoen van de Amerikaanse soldaten. Artsen beweerden dat het kauwen van kauwgom niet alleen de soldaten ontspanning gaf, maar hen ook beter deed presteren. Voor de troepen in de landingsboten voor de kust van Normandië was massaal kauwgom aangerukt als middel tegen zeeziekte zodat gezegd kan worden dat velen al kauwend het strand opstormden.
(Harry Stalknecht)

Het volledige artikel lezen, met de vele illustraties? En nog tal van andere spannende geschiedenissen? Koop nu de nieuwste G-Geschiedenis! Overal te koop.


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Rennersretoriek

Vlaanderen mag zich opmaken voor de organisatie van het honderdste wereldkampioenschap wielrennen, in 2021. Een meer dan terechte beslissing. Geen streek ter wereld heeft zovele wielerhelden én commentatoren voortgebracht die met kennis van zaken, vindingrijkheid, verbeeldingskracht én enthousiasme de dramatiek van de koers wisten te beschrijven.

Lees verder

Kroniek

Stoom en rook

Tweehonderd jaar geleden begon de eerste oceaanoversteek met aandrijving van een stoommachine. Nou ja, stoom… Het grootste deel moest worden gezeild. De ‘Savannah’ was de droom van Moses Rogers, die wel eens wat spannenders wilde dan steeds maar een kustvaarder besturen.

Lees verder

Heilige van de week

Quirinus van Neuss

30 maart († tussen 117 en 130) Quirinus is een Romeinse familienaam en betekent hij die de lans zwaait. Quirinus wordt tot het christendom bekeerd door paus Alexander I en onder keizer Hadrianus onthoofd. Zijn relieken worden door paus Leo IX aan zijn zuster Gepa van de benedictinessenabdij van Neuss (Rijnland) geschonken. Sindsdien wordt hij in het Duitse Rijnland als helper in nood aangeroepen en vereerd. Moderne namen, afgeleid van Quirinus: Corijn, Korijn, Krien, Krieno, Krine, Krijn, Kryn, Krijnardus, Krijno, Quirien, Quirijn, Grein, Krein, Krien, Krienes, Krina, Krine, Quirina, Quirien, Quirina, Quirijna

Lees verder