Stelling

Alle mondiale problemen hebben één oorzaak: er zijn teveel mensen

Stem

Agenda

Oorlogsgetuigen
De Tachtigjarige Oorlog leeft vooral voort als de moedige opstand van de nietige Lage Landen tegen het oppermachtige en brute Spanje. De werkelijkheid was complexer. Sociale ongelijkheid, godsdiensttwisten, verstedelijking en verburgerlijking zijn maar een paar ingrediënten van het verhaal, dat ooit begon als een schreeuw om meer individuele vrijheid. 80 jaar oorlog in het Rijksmuseum in Amsterdam wil het hele verhaal vertellen.
Anonieme Richter
Gerhard Richter, een grote Duitse kunstenaar, inspireerde filmmaker Florian Henckel von Donnersmarck (‘Das Leben der Anderen’) voor de film ‘Werk ohne Autor’, dat een beklemmend beeld schetst van Duitsland in en na de Tweede Wereldoorlog. Ook geeft de film een goed overzicht van de verschillende kunststromingen in de vorige eeuw.
Koloniaal museum Tervuren
Eind vorig jaar heropende het Afrikamuseum in Tervuren. Al ver voor daarvoor daverde het in de media over de manier waarop het museum, quasi-modern Africamuseum genaamd, het koloniale verleden zou presenteren. Zoals de stichter, Leopold II, bedoeld had? Of met uitleg over de zwarte kanten van het verleden, ongeacht het koninklijk tintje?

Kauwgom, een taai snoepje

07 oktober 2013 [412] Olivier Keun

‘Wij waren twee vriendinnen die samen kauwgom van de straat krabden en daar smakelijk een middagje op kauwden. 's Avonds ging de kauwgom in een bakje water en de volgende dag kauwden we onverdroten door.’ Echte vriendschap is iets moois, zo laat deze jeugdherinnering uit de jaren vijftig van een meisje uit Amsterdam-West zien. Maar het zegt ook iets over kauwgom. Dit taaie snoepje was na de Tweede Wereldoorlog in korte tijd in onze streken heel populair geworden.

Al in de Steentijd werd er gekauwd. Zo is in Zweden een klompje gevonden dat zeker 9000 jaar oud moet zijn. Nog duidelijk zijn de tandafdrukken van de gebruiker zichtbaar. Het brokje bestond uit berkenhars en hoewel bekend is dat deze hars desinfecterend werkt, is het waarschijnlijker dat het werd gekauwd vanwege de licht stimulerende werking ervan. Ook de oude Grieken kauwden hars. Maar het verhaal van de moderne kauwgom begint in Midden-Amerika bij het volk van de Azteken.

Melkachtige stroop
De Azteken kauwden het ingedroogde sap van de sapodilla. Deze boom maakt bij beschadiging een melkachtige stroop waarmee de wond wordt afgeschermd. Dit taaie goedje werd tziktli, genoemd, wat ‘kleverig spul’ betekent. Het kauwen van chicle (zoals het door de Europeanen werd genoemd) zorgde voor een frisse mond en gebeurde veel. Toch had de chicle bij de Azteken niet zo’n beste naam. Alleen kinderen en ongetrouwde vrouwen mochten het in het openbaar kauwen. Vrouwen die het openlijk kauwden werden verdacht van lichte zeden. De Spaanse chroniqueur Fray Bernardino de Sahagun schreef hierover in de 16de eeuw: ‘De slechte vrouwen, de hoeren, tonen weinig fijne manieren. Zij kauwen openlijk chicle waarbij hun kaken klakken als castagnetten’. Het kauwen van chicle door mannen werd sterk afgekeurd. Zij die het toch deden werden beschouwd als homoseksuelen.
Ook in de Verenigde Staten was het fenomeen kauwgom niet onbekend. Sommige indianenstammen in het noordoosten kauwden het hars van de den, een gewoonte die door westerse nieuwkomers werd overgenomen. Een krant in Philadelphia maakt in 1836 gewag van het gerucht dat er zelfs meisjes waren die dennengom mengden met aarde, muskieten en dode moerasvliegen om het vervolgens al kauwend via de mond aan elkaar door te geven.

Overal wordt gekauwd
De indiaanse gewoonte inspireerde John Curtis in 1848 tot het maken van de eerste kauwgom op commerciële basis. Daarvoor maakte hij gebruik van dezelfde grondstof als de indianen: ‘spruce’; dennenhars. Hij noemde zijn product ‘State of Maine Pure Spruce Gum.’ Het werd een groot succes. Een lokale krant schreef in 1851: ‘Overal zie je mensen kauwen, kauwen, en nog eens kauwen. Mannen, vrouwen en kinderen. De dames terwijl ze naaien, de kinderen op school, ja zelfs tijdens de kerkdienst wordt er nog gekauwd’.
De Mexicaanse generaal en dictator Antonio Lopez de Santa Anna (berucht van de slag om de Alamo, waarbij hij in 1836 zo’n 200 Texaanse strijders liet doodschieten, waaronder de legendarische Davy Crockett) vroeg de Amerikaanse Thomas Adams te onderzoeken of chicle kon worden gebruikt als alternatief voor latex als grondstof voor rubber. Door de ontwikkeling van vele nieuwe toepassingen was er in die tijd namelijk een chronisch tekort aan dit materiaal. Het liep op niets uit. Indachtig het succes van de ‘sprucegum’ kreeg Adams de ingeving de chicle te gebruiken als basis voor een nieuw soort kauwgom. Het resultaat was ‘Adams New York No. 1’, een nieuw soort kauwgom uit pure chicle. Het kwam in 1871 op de markt.
De nieuwe kauwgom op basis van chicle verdrong de ‘spruce’ al snel van de markt. Het kauwde beter en behield langer zijn smaak. Toen Adams in 1906 het beroemde merk ‘chiclets’ op de markt bracht, had het nieuwe kauwgom hem allang tot een rijk man gemaakt. In zijn gouden voetsporen trad William Wrigley, Jr. Hij verkocht aanvankelijk bakpoeder, maar toen hij merkte dat het bijbehorende cadeauartikel kauwgom meer gewild was, stapte hij daar al snel op over. Rond 1900 was zijn ‘Wrigley’s Gum’ van kust tot kust verkrijgbaar en was ook Wrigley miljonair. De triomftocht van kauwgom op basis van chicle was onstuitbaar. Zo zelfs, dat de New York Sun al in die tijd klaagde over het alom verspreide kauwen ervan als ‘een vulgaire luxe welke getuigt van een slechte opvoeding’. Een klacht die tot in onze tijd doorklinkt.

Tegen zeeziekte
Voorlopig bleef kauwgom vooral een Amerikaanse aangelegenheid. Het waren opvallend genoeg de beide wereldoorlogen die de kauwgom naar Europa brachten. Al tijdens de Eerste Wereldoorlog maakte kauwgom deel uit van het rantsoen van de Amerikaanse soldaten. Artsen beweerden dat het kauwen van kauwgom niet alleen de soldaten ontspanning gaf, maar hen ook beter deed presteren. Voor de troepen in de landingsboten voor de kust van Normandië was massaal kauwgom aangerukt als middel tegen zeeziekte zodat gezegd kan worden dat velen al kauwend het strand opstormden.
(Harry Stalknecht)

Het volledige artikel lezen, met de vele illustraties? En nog tal van andere spannende geschiedenissen? Koop nu de nieuwste G-Geschiedenis! Overal te koop.


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Friet voor de vogels

Terwijl ik dit boek in de tuin lees, hoor ik een groene halsbandparkiet. Kleurrijk voorbeeld van een stadsexoot, die zich, komend uit tropische bosgebieden, perfect heeft aangepast aan het koelere Europese stadsleven (in De Brusselse Neckstraat slapen er ’s avonds 4.000).

Lees verder

Kroniek

Ivanhoe

Tweehonderd jaar geleden, in 1819, creëerde Walter Scott een geheel nieuw literair genre, de historische roman. Met in de hoofdrol de held Ivanhoe. Hierna verschenen 'De Leeuw van Vlaanderen' van Hendrik Conscience, 'De drie musketiers' en 'Robin Hood'. Walter Scott verzon een figuur in een historische werkelijkheid. Zeker in de 19de eeuw speelde nationalistische elementen een belangrijke rol. Bij Ivanhoe zijn de Saksen de goeden, de (Franse) Normandiërs de kwaaierikken.

Lees verder

Heilige van de week

Rachel

15 januari(† ca. 1600 voor Chr.) Deze naam betekent in het Hebreeuws schaap. Rachel wordt genoemd in het Oude Testament. Op een dag komt er een jongen, Jakob, naar het dorp waar Rachel woont. Hij is verliefd op haar en wil met haar trouwen. Haar vader Laban wil dat Jakob eerst zeven jaar zijn kudde schapen hoedt. Jakob stemt toe.

Lees verder