Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Beul; een eervol beroep

19 september 2013 [412] Olivier Keun

Zoals de titel al weergeeft, is de hoofdpersoon in dit fascinerende boek van Harrington de ‘scherprechter’ Frantz Schmidt. Wij kennen zijn naam nog omdat hij tijdens zijn uitzonderlijk lange carrière als beul een dagboek, of liever gezegd een kroniek, heeft bijgehouden van de 394 executies en vele honderden lijfstraffen (geseling, brandmerken, afsnijden van oren en handen etc.), die hij heeft voltrokken tussen zijn eerste executie op zijn negentiende jaar tot zijn pensionering in 1618. De eerste notities zijn kort en zakelijk, maar gaandeweg geeft Schmidt steeds meer details over de daders, hun slachtoffers en de gepleegde misdrijven, zonder echter persoonlijk te worden. Dankzij intensief speurwerk in het archief van Neurenberg is Harrington er op overtuigende wijze toch in geslaagd door te dringen in de gedachtewereld van deze ‘beul’. Cruciaal daarbij is het verzoekschrift dat meester Frantz, na zijn hele leven lang op eervolle wijze een beroep te hebben uitgeoefend dat alom werd geminacht en als oneervol werd beschouwd, waardoor hij en zijn gezin als paria’s werden behandeld, aan keizer Ferdinand stuurde. Daarin verzocht hij de keizer om hem en de zijnen in ere te herstellen, zodat hij als erkend en gerespecteerd geneesheer verder kon gaan en zijn kinderen en kleinkinderen een eervol beroep konden uitoefenen.

Eerherstel en maatschappelijke acceptatie, aldus Harrington, waren de drijfveren die Schmidt ertoe hebben aangezet zijn kroniek te schrijven. Een mooi boek, zeker ook voor hen die geïnteresseerd zijn in de geschiedenis van het strafrecht. Schmidt leefde immers in een tijd waarin de soevereine overheden steeds meer hun gezag lieten gelden en zich opwierpen als handhavers van de openbare orde. De beul speelde daarbij een vooraanstaande rol: hij, de vertegenwoordiger van het gezag, diende de goddelijke en wereldlijke autoriteit te bevestigen en met zijn geritualiseerd geweld de slachtoffers te wreken, een afschrikwekkend voorbeeld te geven en eigenrichting te voorkomen. Harrington gaat hier uitgebreid op in.
Tenslotte één kritische opmerking. Ik denk dat Frantz Schmidt ernstig bezwaar zou hebben gemaakt tegen het woord ‘beul’ (Henker in het Duits) in de titel van het boek (De oorspronkelijke titel luidt: The faithful executioner). Hij zelf noemde zich nooit zo, wel ‘Nachrichter’ – het Nederlandse equivalent is ‘meester van den scherpe zwaarde’. Het woord beul heeft een negatieve klank, maar meester Frantz hanteerde zijn executiezwaard, het meest eervolle wapen, op eervolle wijze in de rotsvaste overtuiging dat hij daarmee het goddelijk gezag en de wereldlijke autoriteiten diende. Maar ja, een titel als Dagboek van een boek is wel een publiekstrekker.
(Ben Speet)

Joel Harrington
Dagboek van een beul. Meester Frantz Schmidt van Neurenberg (1554-1634)
De Bezige Bij Amsterdam, 2013
368 blz. € 22,90 ISBN 978 90 234 7714 3


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder