Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Grensgevallen in het landschap

05 augustus 2013 [412] Olivier Keun

Grenzen sluiten volkeren af en sluiten mensen uit. Ze zijn vooral incidenteel: ze hadden evengoed op een andere manier kunnen getrokken worden. Nergens is dat zo frappant duidelijk als in Baarle-Hertog/Nassau. Dat is precies de paradox van een grens. Je moet ze aanvaarden om ze te willen overstijgen. Vierhonderd jaar na datum lijkt het historische erfgoed van de Staats-Spaanse linies Vlaanderen en Nederland opnieuw samen te brengen.

De grens tussen Knokke en Antwerpen ligt bezaaid met de stille getuigen van de scheiding der Nederlanden. Bijna 450 militaire ingrepen in het landschap herinneren aan de boedelscheiding: forten, schansen, linies en vestingstadjes zoals Damme, Retranchement, Sluis en Hulst. Sommige restanten zijn nog alleen voor een geoefend oog herkenbaar: een merkwaardige perceelvorm, opvallende bulten en kuilen in het landschap, de loop van een dijk of rivier die plots afwijkt. De meeste verdedigingswerken werden namelijk uit natuurlijke materialen opgetrokken. Uitgezonderd hout waren water en aarde overvloedig voorhanden. Daardoor kon de constructie snel gebeuren maar was de houdbaarheidsdatum beperkt.

Moffenschans
De feiten zijn genoegzaam bekend. Het begon in 1583 met een raid op het strategisch cruciale Terneuzen. Filips van Hohenlohe wist met voornamelijk Duitse huurlingen de plek te heroveren en liet een imponerend bruggenhoofd optrekken onder de toepasselijke benaming van Moffenschans. De Spanjaarden reageerden met inundaties en de bouw van een ‘tegenfort’. Vanaf dat ogenblik tot en met de Spaanse successieoorlog (1702-1713) bouwden en verbouwden de Spaanse, Staatse en Franse legers een kilometerslange keten van versterkingen.
De meeste van de bouwsels raakten na verloop van tijd in onbruik. De Moffenschans bijvoorbeeld diende tien jaar na zijn aanleg als buitenverblijf en verwierf nog even bekendheid door één van de bewoners. Petrus Hondius legde er botanische tuinen aan en experimenteerde met de aardappel.

Simon Stevin
De ironie van de geschiedenis wil dat de uitbouw van de verdedigingslinies tijdens het Twaalfjarig Bestand (1609-1621) het werk zijn van een uitgeweken Vlaming. Simon Stevin bouwde in zijn theoretisch werk voort op het Italiaanse vestigstelsel maar dan aangepast aan het terrein in de Lage Landen. Zin voor vernieuwing en aanpassing was ook het uitgangspunt van het theoretische kader dat Menno van Coehoorn nog dezelfde eeuw ontwierp.
Jan J.B. Kuipers heeft in opdracht van de lokale overheden een ‘grensverleggend’ naslagwerk over de linies geschreven. Het historische gedeelte is gedetailleerd en breedvoerig maar kaderstukken, met zorg gekozen illustraties en anekdotes maken het heel leesbaar. Een lexicon van militaire termen ontbreekt evenmin. Een atlas van de restanten nodigt uit om ter plekke op ontdekkingstocht te gaan want intussen hebben veel van die historische beladen plaatsen een belangrijke ecologische waarde gekregen.
(Luc Minten)

Jan J.B. Kuipers, De Staats-Spaanse linies. Monumenten van conflict en natuur.  Uitgeverij Den Boer-De Ruiter, Vlissingen, 2013. 248 blz., € 19,90 ISBN 978 90 798 7544 3

Het complete stuk staat, met beeld, in de recente uitgave van G-Geschiedenis, nu overal te koop!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder