Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Geschiedenis van het toiletpapier

05 augustus 2013 [412] Olivier Keun

‘Wie papier neemt om zijn vuile gat te strijken, laat zijn kloten met een klompje lokaas prijken’, zo geeft Rabelais in zijn wereldberoemde werk ‘Gargantua en Pantagruel’ (1532) bij monde van de goedgebekte reus Gargantua zijn bloemrijke mening over het gebruik van papier als anaal schoonmaakmiddel. Vreemd eigenlijk, want in zijn tijd was het gebruik van toiletpapier nog totaal onbekend. Papier was kostbaar en werd zeker niet gebruikt om het gat mee te vegen.

Altijd al hebben mensen middelen gezocht om na de stoelgang de billen te reinigen. De materialen kwamen uit de directe omgeving zoals gras, hooi of bladeren. Maar ook minder voor de hand liggende zaken zoals schelpen, steentjes, kokosschalen en afgeronde potscherven werden gebruik t om de anale streek schoon te schrapen. De Japanners gebruikten speciale houten stokjes als krabbertje: Chuugi genaamd. Van de Romeinen weten we dat ze een aan een stok bevestigde spons tussen de billen hanteerden. Na de kuising werd de spons in een pot met zout water geplaatst, klaar voor de volgende gebruiker.

Keizerlijk voorrecht
Het waren de Chinezen die als eersten papier gebruikten. De vroegste vermelding komt uit 589. Blijkbaar werd ook toen al papier hergebruikt. De geleerde Yan Zhitui schreef dat hij papier waarop nog confuciaanse teksten waren te lezen uit eerbied niet als toiletpapier durfde te gebruiken. Een Arabische reiziger uitte in 851 zijn verbazing over deze in zijn ogen opmerkelijke Chinese gewoonte en vond het zelfs een beetje onfris, gewend als men in de Arabische gebieden zelf was na de stoelgang de billen met water en hand te wassen. Voor de gewone Chinees was het kostbare papier niet weggelegd. Toiletpapier werd uitsluitend gemaakt voor de keizerlijke hofhouding. Een acte uit 1393 spreekt van een jaarlijkse productie van maar liefst 720.000 vel. Zo’n vel was niet bepaald handzaam, ongeveer zestig bij negentig centimeter, zodat de eindgebruiker er zelf nog stukjes moest afscheuren. Het papier bestemd voor de keizerlijke familie was ook nog geparfumeerd.

Gayetty’s Medicated Paper
Het keizerlijke toiletgebruik van papier in China bleef een grote uitzondering. Pas met de opkomst van de industriële papierproductie in de 19de eeuw kon het papier zich als een betaalbaar alternatief ontwikkelen. Het wachten was enkel nog op iemand met het juiste idee. Die kwam 1857 in de persoon van de Amerikaan Joseph Gayetty. Hij bracht zijn toiletpapier aan de man onder de naam ‘Gayetty’s Medicated Paper’ en prees het aan als de ‘grootste levensbehoefte van de eeuw’. Volgens Gayetty was het papier een zegen voor de menselijke gezondheid. Vooral aambeien zouden door het gebruik van zijn papier worden voorkomen. De Amerikaanse president, zo beweerde hij, was al een overtuigd gebruiker. Gayetty’s toiletpapier werd verkocht in bundeltjes van 500 kleine vellen. Elk vel droeg de naam van de fabrikant als watermerk. Een pakje werd verkocht voor vijftig dollarcent. Voor de meeste Amerikanen was dat nog te duur. Bovendien beschikten ze over een voordelig alternatief: het papier van de vele gratis postordercatalogi die in de Verenigde Staten werden verspreid. De beroemdste was wel die van Sears, Roebuck en Co. Gezegd wordt wel dat het succes van dit bedrijf deels juist aan de dikte van zijn catalogus en de wat ruwe samenstelling van zijn papier te danken was. Deze gratis gigant was voor veel Amerikanen de ideale kontenveger. De introductie van kleurenafbeeldingen in het begin van de vorige eeuw leidde dan ook tot veel gemor: het nu veel gladdere drukwerk veegde een stuk minder goed.
Het toiletpapier van Gayetty was goed, maar het wilde nog niet echt aanslaan. Maar dat zou veranderen. In 1877 bedacht de Albany Perforated Wrapping Paper Co. dat wc-papier op een rol veel handiger in het gebruik was. Ook introduceerde dit bedrijf perforaties voor een gemakkelijk afscheuren. De gestage groei van het gebruik van toiletpapier (het woord duikt voor het eerst op in 1888 in de New York Times) viel samen met de opkomst van het watertoilet en de daarbij horende riolering. De toiletpapierfabrikanten speelden daarop in door papier te maken dat in aanraking met water zo snel mogelijk uit elkaar viel, daarmee verstopping van het riool voorkomend.

Ander drukwerk
Toiletpapier staat in het westen voor beschaving en welvaart. Daarbij wordt vergeten dat in veel Arabische en Afrikaanse landen en India het spoelen met water nog vaak de voorkeur geniet. In de vroegere Sovjet-Unie was toiletpapier, net als zoals veel andere producten, vaak moeilijk te krijgen. Als het al voorhanden kwam moest je er urenlang voor in de rij staan. Het gaf aanleiding tot de volgende mop. Er loopt een vrouw over straat met een tas vol toiletpapier. Een voorbijganger kijkt verbaasd en roept: Moedertje, waar heb je dat kunnen kopen? Kopen? Antwoord ze, Ben je niet wijs! Deze rollen zijn vijf jaar oud, ik haalde ze net terug van de stomerij! In de landen van het Oostblok werden vooral kranten als toiletpapier ingezet. Sommigen meenden dat dit voor overheidskranten zoals de Pravda ook meteen het beste gebruik was. Het was in communistisch Oost-Europa gewoon om altijd reepjes krant bij je te hebben, je wist maar nooit. Het toiletpapier dat er mondjesmaat wel was, was erg ruw. In de voormalige DDR werd het ook wel schuurpapier genoemd. Er werd gegrapt: Waarom is het Oost-Duitse toiletpapier zo ruw? Omdat zo ook de laatste ‘arschloch’ (letterlijk kontgat: hufter) rood wordt.
Door de jaren heen is het toiletpapier steeds weer in stelling gebracht als middel tot propaganda en spot. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was er in Engeland toiletpapier met daarop de beeltenis van Hitler. Ook Osama Bin Laden en bijna alle Amerikaanse presidenten kregen hun toiletrol. Natuurlijk ontbreekt ook de voetbalvete tussen Nederland en Duitsland niet in dit rijtje. Tijdens de WK van 2006 brachten kiene ondernemers wc-papier op de markt met daarop de Duitse vlag en de slogan ‘Olé, olé, olé, die Mannschaft durch die Plee! Grüsse aus Holland’. De (grote) boodschap is duidelijk.

Verkeerd eten
Het eerste toiletpapier was prima. Maar het kon natuurlijk altijd beter. Zo liep je aanvankelijk nog het pijnlijke risico op een houtsplinter. Aan deze Russische roulette kwam in 1932 met de introductie van het gegarandeerd splintervrije toiletpapier een einde. In 1942 werd bedacht dat twee lagen papier nog zachter moest zijn. Ondertussen is er vierlaags papier te krijgen of papier met luchtkussentjes. En dat in alle kleuren en prints. Door de veelheid aan keuze zijn we eigenlijk de weg een beetje kwijt. Misschien moeten we ten rade gaan bij de reus Gargantua van het begin van dit stukje. Hij beweerde dat de donzige nek van een gans het ultieme veeggenot opleverde. Maar wanneer ik door het park in mijn woonplaats wandel en uitbundig wordt begroet door het gegak van onze ganzen, wil ik daar even niet aan denken. De beste tip komt waarschijnlijk van een onderzoeker van de Nederlandse Consumentbond. Bij het testen van vochtig wc-papier zei deze: ‘Overigens zijn vieze billen voor een deel het gevolg van verkeerde eetgewoonten. Als u voldoende voedingsvezels eet, kan uw ontlasting in de pot ploffen zonder al te veel sporen op uw billen achter te laten’. Helemaal papierloos, zou dat niet heerlijk zijn?
(Harry Stalknecht)

Lees het hele artikel, met bijzondere illustraties, in de jongste G-Geschiedenis. Nu overal te koop!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder