Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

De grote kleine man: Chaplin

01 juli 2013 [412] Olivier Keun

Voor Charles Spencer Chaplin was lachen de beste manier om te overleven. Met zijn eeuwige hoed, zijn stok, zijn snorretje en melancholieke lachje symboliseerde hij de kracht van de kleine man die veel valt maar ook altijd weer opstaat. Haat en minachting brengen ons nooit nader tot elkaar … Laten we strijden voor een nieuwe wereld, een fatsoenlijke wereld waarin iedereen dezelfde kansen heeft, een wereld waarin de jeugd een toekomst heeft en ouderen veilig kunnen leven.' Het slotpleidooi van de joodse kapper uit 'The Great Dictator' (1940) verwoordt het idealistische credo van hoofdrolspeler, schrijver en regisseur Charlie Chaplin.

Nooit heeft Chaplin, hoewel openlijk links, zich aangesloten bij een partij en van ideologieën moest hij niets hebben. Hij bleef een vrije geest zonder religie, een immigrant zonder Amerikaans paspoort. Die anarchisti-sche instelling bleef hij zijn leven lang trouw, ook in tijden van Koude Oorlog, toen hij van communisme werd beschuldigd.
Het leven van de jonge Charlie lijkt rechtstreeks afkomstig uit een boek van Charles Dickens. Hij wordt op 16 april 1889 geboren in een achterbuurt in Zuid-Londen en brengt zijn jeugdjaren door onder erbarmelijke omstandigheden. Zijn ouders proberen als variété-artiesten de kost te verdienen in de vele Music Halls die Londen toen kende, maar slagen er amper in om Charlie en zijn vier jaar oudere halfbroer Sydney van genoeg eten te voorzien. De vader, een alcoholist, laat het gezin in de steek en de labiele moeder moet zich keer op keer laten behandelen in een psychiatrische inrichting. De twee broers belanden in het armenhuis. Charlie is dan zeven jaar oud. Zijn opleiding blijft beperkt tot 19 maanden schoolbezoek. Dan ontdekt hij het podium en het podium ontdekt hem.
Hij krijgt een aanstelling bij dansensemble ‘Eight Lancashire Lads’ en toert met hen bijna twee jaar lang door het land. Charlie is op dat moment negen jaar oud en zijn carrière als professionele entertainer begint vorm te krijgen, geholpen door zijn jeugdige zelfbewustzijn. ‘Ik beschouwde mezelf als de beste acteur ter wereld. Die overmoed die je krijgt als je helemaal overtuigd bent van jezelf moest ik koste wat het kost behouden. Als je die niet hebt, ben je verloren.’
Na een succesvolle rol als loopjongen in het stuk ‘Sherlock Holmes’ wordt hij gevraagd door de beroemde impressario Fred Karno en reist met hem en zijn theaterensemble naar Amerika. Daar worden zijn pantomi-mekwaliteiten ontdekt door ‘Keystone Studios’ en krijgt hij een jaarcontract aangeboden. Hoogte van de wekelijkse gage: 150 dollar.
Chaplin vindt snel zijn weg in de nieuwe omgeving. Bij zijn ervaren collega’s kijkt hij de kunst van het acte-ren voor de camera af. In 1914 speelt hij mee in 35 films. Keystone produceert korte een- of tweeakters waarin elementen uit vaudeville, circus en strips in een komische setting worden gecombineerd tot een spannende klucht, met als hoogtepunt dikwijls een koddige achtervolging. Chaplin geeft de situatiehumor van de films een extra lading door zijn enorm expressieve spel waarin het komische ook altijd voortkomt uit het karakter van de speler zelf.
Al bij zijn tweede film mat hij zich het kostuum aan dat hem beroemd zou maken: het te krappe jasje, de hoed, de wandelstok – de kleren van een zwerver. ‘Volgens mij is het geheim van de tramp dat mensen in hem het menselijke herkennen’, verklaarde Chaplin eind jaren 1960 het succes van zijn alter ego, wiens outfit hij naar eigen zeggen bij toeval bij elkaar had gescharreld in de rekwisietenafdeling. Hij wist het prototype van de underdog, een figuur die overal en door iedereen wordt begrepen, puur door zijn mimiek en li-chaamstaal tot leven te brengen.
Chaplin maakt gebruik van zijn status om na afloop van zijn contract met Keystone lucratieve contracten met andere bedrijven te sluiten waar hij meer creatieve vrijheid krijgt. Na enige omzwervingen wordt ‘First National’ zijn artistieke thuishaven en in 1918 betrekt hij een eigen studio in Hollywood en draait daar ju-weeltjes als ‘Shoulder Arms’ (1918) en ‘The Kid’ (1921). De perfectionist Chaplin schrijft, regisseert en mon-teert zijn films zelf. En als de geluidsfilm zijn intrede doet, gaat hij ook nog de filmmuziek schrijven. Samen met mede-acteurs Douglas Fairbanks, Mary Pickford und David W. Griffith richt hij in 1919 een onafhanke-lijke filmproductiemaatschappij op onder de naam ‘United Artists’, en verkrijgt vanaf dat moment als aan-deelhouder de rechten op zijn eigen werk.
Los Angeles, 26 juni 1925. In ‘Grauman’s Egyptian Theatre’ gaat het doek op voor de première van een film waarmee Chaplin zijn concurrenten wilde doen verbleken. De opnames duurden vijftien maanden en er ging 70.000 meter aan celluloid doorheen, als figuranten werden 2.500 echte landlopers ingehuurd en de special effects waren, zeker voor die tijd, buitengewoon spectaculair. Het produceren van de film kostte 900.000 dollar, maar de moeite werd aan de kassa beloond: The Gold Rush werd ongekend populair. De film vertel-de met humor en diepgang het verhaal van hen die eind 19de eeuw de kou en eenzaamheid in Alaska trot-seerden, wanhopig op zoek naar goud dat slechts weinigen vonden. De beelden van hun zoektocht naar het geluk, hun ontberingen waren een filmische parabel voor het zware leven van velen. Onvergetelijk zijn de scènes waarin Chaplin de tanden zet in zijn schoen en de broodjesdans en de hut op het hellende vlak boven een ravijn.
Chaplin mag dan een controlfreak zijn wat zijn films betreft, in zijn privéleven slaagt hij er niet in de regie in handen te houden. Zijn voorkeur voor jonge meisjes resulteert in twee huwelijken, die beide dramatisch eindigen. Hij trouwt in 1918 met de 17-jarige Mildred Harris en dit huwelijk wordt na twee jaar ontbonden.
(Lutz Steinkamp)

Lees het complete artikel in de nieuwe G-Geschiedenis. Nu overal te koop!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder