Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Een amateur doorgrondt Newton

16 juni 2013 [412] Olivier Keun

Het gedrukte boek in de Renaissance was als de Ipad vandaag. Een gadget met onbegrensde mogelijkheden, maar ook eentje die nieuwe problemen creëerde: wat moest je precies met alle informatie en hoe kon je alle nieuwe kennis goed ordenen? Eeuwenoude boeken blijken vaak sporen van deze lezers te bevatten die ons nu in staat stellen dergelijke vragen te beantwoorden.

De lezersaantekeningen laten zien hoe in de eerste eeuwen na de uitvinding van de boekdrukkunst op de explosieve groei aan informatie werd gereageerd. De Utrechtse wetenschappers Arnoud Visser en Els Stronks hebben een nieuwe digitale onderzoeksomgeving ontwikkeld om historisch leesgedrag te onderzoeken, www.annotatedbooksonline.com, waaraan iedere historisch geïnteresseerde lezer kan bijdragen. Zij werken in dit onderzoeksproject nauw samen met wetenschappers uit Amsterdam, Gent, Londen, Princeton en York. Onlangs werd het project gepresenteerd met een publieklezing waarin wetenschapshistoricus Eric Jorink (Huygens ING) vertelde over hoe Isaac Newton door amateur-wetenschappers in de Gouden Eeuw werd ontdekt.
Isaac Newtons Philosophiae Naturalis Principia Mathematica (1689) wordt gezien als een mijlpaal in de geschiedenis van de moderne natuurwetenschap. Maar Newtons collega’s waren lang niet allemaal meteen enthousiast. Een amateur-wetenschapper, Adriaen Verwer (1655-1717), wist Newtons revolutionaire inzichten wél op waarde te schatten. Dat blijkt uit de opmerkingen waarmee Verwer de marges van zijn exemplaar van Newtons boek volschreef.  Verwers kanttekeningen zijn voor iedereen te bekijken op de website Annotated Books Online, die talrijke boeken met bijzondere leessporen toegankelijk maakt. In zijn Philosophiae Naturalis Principia Mathematica (1689) formuleerde Newton onder meer de wet van de zwaartekracht. Toch was het boek bij verschijning geen onmiddellijk succes – Christiaan Huygens geloofde bijvoorbeeld niets van de centrale stelling. Een van de eersten die in de Republiek het boek las was de amateur-wetenschapper en -filosoof Adriaen Verwer (1655-1717), een gezworen vijand van Benedictus Spinoza. In de nieuwe filosofie van Spinoza zag Verwer een gevaarlijke vorm van atheïsme, en in Newtons Principia zag hij een bevestiging van zijn eigen theologische inzichten en een goed wapen tegen Spinoza’s ideeën.

Wetenschappelijke revolutie als eerste erkend door amateurs
Mede dankzij de opmerkingen die Verwer in de kantlijn van zijn exemplaar van de Principia kriebelde, en die nu toegankelijk worden gemaakt via Annotated Books Online, krijgen we zicht op de fascinerende intellectuele cultuur van de 17e eeuw. Het spannende aan Verwers aantekeningen is dat hij al zo snel na het verschijnen van Newtons Principia met de inhoud ervan aan de slag ging. Hij deed dat samen met een groepje andere amateurs. Terwijl de gevestigde orde veel sceptischer was over Newtons ideeën, werd de wetenschappelijke vernieuwing dus in eerste instantie erkend door een groep buiten de wetenschap.

Annotated Books Online
Verwers exemplaar van Newtons Principia bevindt zich in de collectie van de Universiteitsbibliotheek Utrecht. Verwers aantekeningen tonen aan welke verrassingen er in oude boeken verborgen zitten, en hoe je die met behulp van Annotated Books Online kunt ontdekken. Het NWO-project Annotated Books Online biedt een online platform voor onderzoek en onderwijs op het gebied van de vroegmoderne geschiedenis van het lezen. Op deze website kunnen onderzoekers boeken met bijzondere leessporen raadplegen en verrijken met nieuwe onderzoeksgegevens. Met behulp van innovatieve software kunnen zij niet alleen de notities van oude lezers vergelijken, maar deze ook bewerken en digitaal beschikbaar maken en vertalen.


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder