Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Wie was het echte doelwit?

14 mei 2013 [412] Olivier Keun

Floris V, Johan van Oldenbarnevelt, de gebroeders De Witt. Onder de slachtoffers van politieke moorden in Nederland worden de namen van Aleid van Poelgeest en Willem Cuser zelden genoemd. Toch horen ze, gelet op de gebeurtenissen na hun overlijden, wel degelijk in dat rijtje thuis.

In de nacht van 21 op 22 september 1392 werden in de kooltuin van de graven van Holland in Den Haag twee personen doodgeslagen, Aleid van Poelgeest en Willem Cuser. Aleid van Poelgeest was de favoriete vriendin van de Hollandse graaf Albrecht, weduwnaar sinds 1386. Willem Cuser was zijn meesterknaap. Na enige tijd werden de moordenaars geïdentificeerd. Het zou gaan om Dirk de Blote, zijn broer Hugo en diens zoon Philips, en ook Philips van Cralingen zou betrokken zijn geweest. De precieze toedracht is niet meer te achterhalen, we weten zelfs niet wie het beoogde slachtoffer was. Ging het om de favoriete van de graaf, zoals latere kroniekschrijvers vertelden? Of om een vertrouwd lid van de hofhouding? Of toch om alle twee?
Onderzoek wijst op eerdere conflicten tussen betrokkenen. Zo had Albrecht aan Aleid van Poelgeest het goed Ter Hoecke bij Rijswijk geschonken. Maar dat had hij zelf gekregen na het kinderloos overlijden van een familielid van Dirk de Blote, die waarschijnlijk hoopte het zelf in bezit te krijgen. Hij had immers al een deel van Ter Hoecke in leen van Ogier van Cralingen. En Willem Cuser had een aantal conflicten met Philips van Cralingen die was gedwongen als schout van Haarlem plaats te maken voor Cruser. Ook hadden ze een geschil over het eigendom van landerijen in Overschie. Maar wat er gebeurde in de maanden na de moord doet vermoeden dat er meer motieven hebben meegespeeld.
Na de moord volgden mishandelingen, processen en verbeurdverklaringen. Opzienbarend was de strijd tussen graaf Albrecht en zijn zoon Willem van Oostervant, die het opnam voor de ballingen. Dat liep volledig uit de hand; Albrecht ondernam zelfs een heuse veldtocht, een heervairt, tegen zijn zoon. Diens slot Altena werd op 13 juli 1393 vernietigd. Het paste in het ingewikkelde patroon van de Hoekse en Kabeljauwse Twisten die tot weer opleefden na de dood van Albrechts echtgenote Margaretha in 1386. Het was een voortdurende machtsstrijd die enigszins tot bedaren kwam na de moeizame vrede tussen vader Albrecht en zoon Willem in 1394 (vrede), 1398 (teruggaaf bezittingen)en 1400 (Altena terug, bestuur Henegouwen hersteld). De verzoening in 1396 benutte een externe aanleiding als gemeenschappelijk doel: een veldtocht tegen de Friezen.
De finale verzoening volgde in 1413, lang na Albrechts dood. Dirk en Philips die Blote moesten op bedevaart gaan naar Onze Lieve Vrouw van Lyon in Frankrijk. Voor de zielenrust van Aleid van Poelgeest en Willem Cuser moesten de daders 800 missen laten lezen. De daadwerkelijke verzoening zou plaatsvinden in de kerk te Den Haag, waar Dirk en Philips de Blote met 400 mannen voetval zouden doen en met acht familieleden neerknielen, waarna ze door de tegenpartij, de heren Gerrit van Poelgeest, Adriaan van Toll, Harper van Foreest en Gerrit van Spaarnwoude, bij de hand genomen zouden worden, waardoor de vrede gesloten was. Verder moesten ze twee kapelanieën stichten die jaarlijks dertig pond Hollands zouden opleveren. Hiermee waren beide partijen dan eindelijk clairliken gezoent van allen geschil ende twisten tussen hen. Op 10 januari 1414 verleende Willem VI de moordenaars officieel gratie.
Yvonne Bos-Rops/Nationaal Archief Den Haag

Lees het hele artikel, mét illustraties, en nog veel meer duistere aanslagen uit de wereldgeschiedenis in G/Geschiedenis. De nieuwste aflevering verschijnt 16 mei en is overal te koop!

 


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder