Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

De 23ste verdieping bestaat niet!

25 april 2013 [412] Olivier Keun

Jarenlang bespioneerde de KGB bezoekers van het Estlandse Hotel Viru in Tallinn. Een nieuw museum vertelt het fascinerende verhaal van een tijdcapsule uit de hoogtijdagen van de Koude Oorlog. Het bevindt zich in de voormalige spionagekamer. De Esten zelf hebben het er maar moeilijk mee.

De radiokamer op de bovenste verdieping van Hotel Viru in Tallinn is niet veranderd sinds de laatste KGB-agent het licht uitdeed in 1991. Een mededeling op de deur: ‘Zdes’ Nichevo Nyet’: Hier is niets. De vloer van de ruimte is van gelig linoleum, uit een goedkope oranje typemachine hangt een vel papier, aantekenbriefjes bedekken de tafel en dwarrelen over de grond. Het nummerplaatje van een oude draaitelefoon ligt kapot op de vloer, op het bureau ligt een gasmasker, in de hoek staat een stretcher. De asbak is propvol sigarettenpeukjes, al meer dan twintig jaar onderdeel van dit stilleven. Naast een rek met kapotte radio-apparatuur hangt aan de muur een schema met onleesbare cyrillische overzichtjes.
De ongenummerde bovenste verdieping van het Hotel Viru, vlak boven het restaurant, behoorde toe aan de Russische geheime politie. Gedurende de Koude Oorlog zaten hier agenten van de KGB om de hotelgasten af te luisteren. De lucht is vol nog niet vertelde verhalen. En daar wil dit wonderlijke nieuwe museum een eind aan maken. Verschillende keren per dag leidden gidsen vanuit de hotellobby naar de voorheen niet-bestaande 23ste verdieping en 22 jaar terug in de tijd.
Het hotel, van typerend beton en glas, torent uit boven de historische binnenstad van Tallinn. Het opende in de vroege jaren zeventig om deviezen binnen te halen door toeristen te trekken, uit Finland vooral, maar ook uit West-Europa. En dan, na jaren, in een augustusnacht in 1991, opgepookt door de ineenstorting van de Sovjet-Unie, verdween alle activiteit van de 23ste verdieping.  Het duurde weken voordat het hotelpersoneel het waagde eens een kijkje te nemen op de mysterieuze verdieping. Ze vonden een inderhaast verlaten ruimte: kapotgeslagen apparatuur, verscheurd papier en overstromende asbakken. De apparatuur was half vernield inderhaast achtergelaten.
Een paar jaar later kwam het hotel in particuliere handen van de Finse Sokos-groep. Met opmerkelijke omzichtigheid werd het hele gebouw gestript en opnieuw ingericht, behalve de spookverdieping 23. Ruim twintig jaar bleef dat zo. De Esten (sinds de oorlog en tot 1991 onderdeel van het Sovjet-Rijk) wilden niks meer weten van de Russische herinneringen, maar de Finnen conserveerden het, met vooruitziende blik, zo blijkt nu. Vijftig jaar geleden had Estland nagenoeg alle contact met de buitenwereld verloren; er kwamen slechts enkele honderden buitenlanders per jaar in Tallinn. Maar de bazen in Moskou hadden steeds meer behoefte aan vreemde valuta en bedachten dat een ferry-lijn op Finland daartoe een mooie kans bood. Daarna ging het hard: er kwamen zo’n 15.000 toeristen per jaar. Veel Finnen, maar ook geëmigreerde Esten met heimwee. Voor de Sovjets een zorg en een kans. Een kans op geld, een zorg om de import van ongewenste ideeën.
De oplossing was een splinternieuw hotel, volgestopt met afluisterapparatuur. De KGB was bovenal geïnteresseerd in Esten die naar het Westen waren vertrokken. Zij konden mogelijk leiden naar Esten in de Sovjet-Unie die subversieve elementen waren en koppig aan foute opvattingen vasthielden. Er werden zestig kamers gevuld met afluistergereedschap: in de wanden, muren, telefoons, bloemvazen. In het restaurant zat afluisterspul in de asbakken, in broodplanken, enorme antennes op het dak pikten signalen op uit Helsinki, zeventig kilometer verderop, en van de Baltische Zee passerende schepen. Bijzondere aandacht kregen de sauna’s: Finnen komen daar graag om zaken te bespreken. Het leidde tot een paranoïde sfeer in het land en buitenlandse journalisten die drukker waren met het zoeken naar veilige plekken om te spreken, dan met de inhoud van hun reportage.
Toen het hotel in 1972 open ging, wisten de Esten niet wat ze zagen: altijd eten op voorraad, cabaret-optredens, een opnamestudio. Alles was er op gericht om toeristen zoveel mogelijk te bieden om ze zo weinig mogelijk redenen te geven de deur uit te gaan. Uniek was bijvoorbeeld de fax, in 1989. Alles wat daaruit kwam, ging natuurlijk in kopie naar de 23ste verdieping. Gasten herinneren zich dat het personeel opdringerige opmerkingen maakte als gasten naar hun smaak te vaak het gebouw verlieten. Geen wonder dat het hotel, met een capaciteit van 829 gasten, liefst 1.080 personeelsleden telde. De bar op de tweede verdieping was de enige plek in Estland waar drank werd geschonken, en waar alleen met dollars kon worden betaald. Dollars waren officieel illegaal.
De inwoners van Tallinn kunnen er moeilijk aan wennen; het heeft ook te maken met schaamte en daarom willen vele Esten er nog steeds niks van weten. Het museum moet met al die gevoeligheden rekening houden en het zal nog lang duren voor de betrokkenen hun dubbele levens van eertijds hebben verwerkt.
(Andrew Curry/Smithsonian-Siebrand Krul)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder