Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Studio Merkelbach

09 april 2013 [412] Olivier Keun

Honderd jaar geleden, in april 1913, opende Jacob Merkelbach een luxe portretatelier boven in het modepaleis Hirsch & Cie aan het Leidseplein in Amsterdam, een toplocatie voor een ambitieuze fotograaf. Hier heerste 'luxe et volupté' en klanten uit de bovenlaag van de burgerij, maar ook uit de wereld van het theater, de dans, kleinkunst en film vonden hun weg naar de fotostudio.

Merkelbach, telg uit een winkeliersgeslacht van de Nieuwendijk, vond inspiratie in Wenen en Berlijn, met name waar het de sjieke aanpak van het ambacht van fotograaf betrof. In zijn bedrijf boven Hirsch bevonden zich de daglichtstudio, kleedruimten, kantoor, wachtkamer, en technische ruimtes zoals een kleurkamer.
Het atelier werd voortgezet door zijn dochter Mies, tot 1969. Naar schatting 130.000 glasnegatieven werden toe aan het Stadsarchief Amsterdam geschonken, waar er niet al te voorzichtig mee werd omgesprongen, zo erkennen de archief-oudgedienden Anneke van Veen en Ellen Fleurbaay. Er zijn ‘slechts’ 40.000 bewaard gebleven. Maar dat is dan ook een enorme hoeveelheid waar nog veel onbekends tussen zit. De Merkelbachs waren secuur in hun administratie, zeker voor een fotograaf, maar veel geportretteerden zijn onbekend omdat het kaartsysteem uiteraard verouderde adressen geeft, en bovendien op factuuradres is geordend. Het Stadsarchief heeft nu de beelden gedigitaliseerd en op internet geplaatst: redeenportret.nl hoopt daarmee de namen en verhalen te achterhalen van een voorbije wereld van vooral beter gesitueerde Amsterdammers. Maar ook van zakenlieden, gedemobiliseerde Indië-soldaten, artiesten, diplomaten en politici.
De oorlogsjaren waren moeilijk: zoals alle Joodse bedrijven werd Hirsch & Cie geliquideerd en het gebouw door de Duitsers leeggeroofd. Maar de fotostudio bleef open. Juist in die jaren hadden veel mensen behoefte aan een portret van hun dierbaren. Bovendien kwamen Merkelbachs retoucheervaardigheden goed van pas voor vervalste persoonsbewijzen. Dit gebeurde recht onder de neus van de Duitse militairen die zich in de studio lieten vereeuwigen.
Na de dood van Jacob Merkelbach in 1942 zette zijn dochter Mies de studio voort. Maar de concurrentie werd heviger, theaterfotografie verplaatste zich naar de toneelvloer en op den duur legden veel gespecialiseerde portretstudio’s het af tegen de opkomende doe-het-zelf-fotografie. Niet langer was het de fotograaf die de regie voerde over het beeld dat wij van onszelf wilden creëren, met zijn apparatuur, uitgekiende licht en legertje assistenten, ontvangstdames en retoucheurs. In 1969 viel het doek, een tijdperk was ten einde.


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder