Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Een nieuwe paus: het conclaaf in 1922

24 maart 2013 [412] Olivier Keun

Voor even waren de ogen van de hele wereld weer op Vaticaanstad gericht. Paus Benedictus XVI trad op 28 februari af en hoewel wel werd verwacht dat het wéér geen Italiaan zou zijn, was de keus voor een Argentijn verrassend. Het conclaaf in de Sixtijnse kapel was goed geregisseerd. Wat hielp was dat de vorige keer nog maar kort geleden was. En dat er niet een (onverwachte) dood van de zittende paus aan vooraf ging.

Op 22 januari 1922 sterft paus Benedictus XV vrij plotseling na een kort ziekbed. De Nederlandse gezant bij de Kerkelijke Staat, jonkheer O.F.A.M. van Nispen tot Sevenaer maakt het allemaal van dichtbij mee. En hij rapporteert over zijn ervaringen aan het ministerie van Buitenlandse Zaken in Den Haag.
In de eerste plaats moet de plaats van de paus als hoogste macht binnen de rooms-katholieke kerk ingenomen worden. Daarvoor wordt een College van Kardinalen ingesteld. Dit Heilig College voert het bestuur over de kerk ‘zoolang de Pauselijke zetel vacant is’. Het kan ‘alleen de loopende zaken afdoen, en de onmisbare maatregelen nemen, maar mag zeker niet overgaan tot het nemen van belangrijke besluiten, die niet door den toestand zijn geboden, en een besliste wijziging van de politiek der Pausen zouden beteekenen’.

Geloofsbrieven
Voor Van Nispen is het vooral van belang dat hij ook door dit nieuwe tijdelijke gezag als vertegenwoordiger van de Nederlandse regering wordt gezien. Hij vraagt Den Haag dan ook diverse keren om nieuwe zogeheten geloofsbrieven. Tevergeefs; de minister van Buitenlandse Zaken Karnebeek vindt dat nog niet nodig. Van Nispen berust uiteindelijk. Wel vraagt hij om een telegram om zijn accreditatie bij de Kerkelijke Staat te bevestigen zodra een nieuwe paus gekozen is. Zo snel mogelijk daarna wil hij dan ook zijn nieuwe geloofsbrieven ontvangen.

‘Toebereidselen’ voor het conclaaf
Op donderdag 2 februari zal het conclaaf beginnen. ‘De toebereidselen daarvoor waren reeds in vollen gang’, constateert Van Nispen al op 28 januari. De toegangen tot de Sixtijnse kapel worden zoveel mogelijk afgesloten ‘en zoover daarin deuren zijn, worden deze door leden van de Guardia Nobile (…) bewaakt, om te voorkomen, dat invloeden van buiten zich op de Kardinalen, tot het doen der Pauskeuze vergaderd, zouden kunnen doen gelden.’
Uiteraard wordt ook gespeculeerd over de mogelijke opvolger van Benedictus XV. Van Nispen waagt zich niet aan een uitspraak: ‘Voorspellingen omtrent den uitslag van het Conclaaf te doen is uitermate gewaagd. Een Romeinsch spreekwoord zegt: Chi entra Papa in conclave, ne esce Cardinale’ [wie als paus het conclaaf in gaat, komt er uit als kardinaal, red.].

Nederlandse paus?
Wel meldt hij dat de naam van de Nederlandse kardinaal Willem Marinus van Rossum in de aanloop naar het begin van het conclaaf vaak wordt genoemd. Bij een bezoek van Van Nispen aan het huis van Van Rossum in Rome blijkt dat zijn dienaren op alles voorbereid zijn. Immers, als een kardinaal eenmaal tot paus gekozen is, treedt hij per direct in functie en verlaat het Vaticaan niet meer.
Erg veel waarde hecht Van Nispen niet aan deze geruchten. ‘De waarschijnlijkheid dat de keuze voor het Pausschap op Kardinaal van Rossum zal vallen lijkt mij niet groot. Ik wil allerminst afdoen aan de zeer grote verdiensten van Zijne Eminentie, maar ik acht het niet waarschijnlijk dat de keuze op een niet-Italiaan zal vallen’.

Witte rook en balkonscène
Het conclaaf is er snel uit. Al op 6 februari komt er witte rook uit de Sixtijnse kapel. De aartsbisschop van Milaan, kardinaal Ratti wordt de nieuwe paus Pius XI. Meteen na zijn uitverkiezing herstelt hij een in 1870 bij de eenwording van Italië afgeschafte traditie in ere: hij verschijnt op het balkon van de Sint Pieter om zijn zegen over de op het plein verzamelde menigte en de hele wereld uit te spreken. Voor ons is dat inmiddels een vertrouwd beeld.
(Nationaal Archief)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder