Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Herman Van Goethem wint Geschiedenisprijs 2013

19 maart 2013 [412] Olivier Keun

De laureaat van de tweede Davidsfonds Geschiedenisprijs Vlaanderen is bekend: Herman Van Goethem, conservator van de vernieuwde Kazerne Dossin in Mechelen. De prijs gaat naar de persoon die zich het afgelopen jaar het meest verdienstelijk heeft gemaakt voor de popularisering van geschiedenis. Aan de Davidsfonds Geschiedenisprijs hangt een bedrag van 2.013 euro vast. De prijs wordt uitgereikt in het kader van de 11de Nacht van de Geschiedenis, die dinsdag (19 maart) plaatsvindt.

De jury omschreef hem als volgt: ‘In 2012 kreeg Vlaanderen eindelijk zijn Holocaustmuseum. Het oorspronkelijke plan dateerde uit 2001 en werd sindsdien herhaaldelijk uitgesteld en aangepast, o.a. door politiek gekrakeel en ruzies onder historici. Dat het uiteindelijk goed kwam met dit ambitieuze project is in grote mate de verdienste van Herman Van Goethem.’ Herman Van Goethem (°1958) studeerde rechten en geschiedenis. Hij doceert aan de Universiteit van Antwerpen en is conservator van Kazerne Dossin.

Elfde Nacht van de Geschiedenis
De Davidsfonds Geschiedenisprijs wordt uitgereikt in het kader van de 11de Nacht van de Geschiedenis, één van de grootste geschiedenisevenementen van Vlaanderen, op dinsdag 19 maart. Dan organiseren zo’n 245 Davidsfonds afdelingen en erfgoedpartners in Vlaanderen creatieve en verrassende geschiedenisactiviteiten rond het centrale thema vakmanschap.

Interview met Herman van Goethem
1. Een jury uit het brede erfgoedveld en de media kozen je als laureaat van de Davidsfonds Geschiedenisprijs. Wat doet dat met je?
(Van Goethem) De unaniem gunstige reacties bij de opening van Kazerne Dossin verbaasden me wel wat. Het was geen evidente opdracht om de Holocaust én de Mensenrechten in één museum te combineren. Ook aan mijn mandaat als curator was een heel moeilijke periode voorafgegaan. ‘Ach’, zo dacht ik, ‘misschien hebben ze niet zo goed gekeken’ (lacht). Kazerne Dossin is een heel groot museum en er zijn ook heel veel analyses in verwerkt. Het is een museum met veel betekenislagen. Het was dus wachten op de weloverwogen analyses … En kijk, een prijs! En met een ruim samengestelde jury die goed en lang heeft nagedacht. Dat stemt me echt tevreden.

2. De jury omschreef je o.a. als volgt: ‘In 2012 kreeg Vlaanderen eindelijk zijn Holocaustmuseum. Het oorspronkelijke plan dateerde uit 2001 en werd sindsdien herhaaldelijk uitgesteld en aangepast, o.a. door politiek gekrakeel en ruzies onder historici. Dat het uiteindelijk goed kwam met dit ambitieuze project is in grote mate de verdienste van Herman Van Goethem.’ Een correcte analyse?
(Van Goethem) ‘Politiek gekrakeel en ruzies’, ach, uiteindelijk waren het wel interessante debatten, al misten ze soms maat en sereniteit. En zo zat uiteindelijk alles muurvast. Collega’s van buitenlandse musea keken daar niet van op. Not abnormal, zei iemand me, dat er eerst tien jaar lang een leeg museumgebouw staat te pronken like a white elephant. De nieuwbouw van Bob Van Reeth is inderdaad wit, maar uiteindelijk is de museuminhoud toch samen met het gebouw afgewerkt. Ik was de juiste man op de juiste plaats en heb alles in vier intense en loodzware jaren afgewerkt. Kazerne Dossin is ¬dus inderdaad in grote mate mijn werk geweest, ik teken volledig voor de inhoud. Terwijl de museale uitwerking tot en met de multimedia helemaal in handen was van Petra Gunst (Tekst & Beeld). Ik wil ze echt wel bij deze prijs betrekken. We

zijn een ijzersterk duo geweest, samen dan met de kleine en fijne equipe van Kazerne Dossin.

3. Wat wil je bereiken met de vernieuwde Kazerne Dossin?
(Van Goethem) Kazerne Dossin is een belangrijke plaats van herinnering. Wat hier gebeurd is, heeft te maken met het grootste oorlogsmisdrijf ooit op Belgisch grondgebied gepleegd. Het moest dus een museum blijven over de Holocaust in België, zoals ook het vroegere, veel kleinere, Joods Museum van Deportatie en Verzet dat was. Maar de integratie van de Mensenrechten gaf een heel nieuwe, andere dimensie waardoor de Kazerne kon uitgroeien tot een buitengewoon en heel vernieuwend pedagogisch project. En dát is voor mij het belangrijkste.

4. Op welk aspect van het vernieuwde museum ben je het meest trots?
(Van Goethem) De museale vertaling van de Mensenrechten. Dat was een moeilijke uitdaging. Je kan niet vertrekken vanuit concrete dossiers. Want hoe moesten we dan kiezen? Waarom wel of niet Syrië, Oost-Congo, politieke vrijheden in China, kindsoldaten, vrouwenbesnijdenis, enzovoort? We hebben de mensenrechten vertaald door een analyse die aansluit op datgene wat zich hier heeft afgespeeld: dit is een museum over bepaalde vormen van massageweld. We tonen hoe discriminatie, uitsluiting en geweld in een interne dynamiek kan uitlopen tot extreme vormen waarbij bepaalde groepen mensen systematisch omgebracht worden.

5. Hoe wil je in de toekomst geschiedenis (nog meer) naar het brede publiek brengen, bijvoorbeeld via Kazerne Dossin? Wat zijn volgens jou belangrijke aandachtspunten? Wat kan beter? Wat moet anders?
(Van Goethem) Zoals ik net aangaf eindigt de missie van Kazerne Dossin niet met de opening van het museum. Nu begint de langetermijnwerking. Ik blijf ook wel uitkijken naar stevige debatten, want uiteraard is Kazerne Dossin niet volmaakt. Dan heb ik het niet over de steekjes die we hier en daar door de werkdruk lieten vallen, wel over de grote conceptuele keuzes over Holocaust en Mensenrechten. Het heel grote succes confronteert ons ook met kinderziekten, we worden in elk opzicht overstelpt. Maar er is meer. Nu we van start zijn gegaan wordt ook duidelijk dat we te weinig middelen hebben om de nieuwe Kazerne Dossin aan te kunnen. Investeren in een gebouw is geweldig, maar er zijn ook de jaarlijkse kosten. De zoektocht naar bijkomende middelen is een moeilijke uitdaging.

6. Is de Davidsfonds Geschiedenisprijs een meerwaarde voor het erfgoedlandschap?
(Van Goethem) Niet alleen de prijs, ook De Nacht van de Geschiedenis is dat. De belangstelling voor erfgoed is een goede zaak als we daardoor via de geschiedenis de huidige samenleving bevragen.

7. Slotvraag: wat gebeurt er met die 2.013 euro?
(Van Goethem) Door de grote ¬ werkdruk heb ik vorig jaar nagelaten zonnepanelen te plaatsen waardoor ik een fiks bedrag heb laten liggen. Dat krijg ik nu langs een omweg terug. En zo ben ik anno 2013 een van de enige Belgen die zonnepanelen heeft besteld. (lacht)

Wie is Herman van Goethem?
Herman Van Goethem (°Mortsel, 1958) studeerde Rechten en Geschiedenis en doctoreerde in 1987 over De taaltoestanden in het Vlaams-Belgische gerecht, 1795-1935. Hij doceert sinds 1990 aan de Universiteit Antwerpen. Tussen 2000 en 2009 was hij voorzitter van het Departement Geschiedenis. Hij is onder meer lid van de Koninklijke Commissie voor Geschiedenis, lid van de Koninklijke Vlaamse Academie van België, lid van het Wetenschappelijk Comité van het SOMA te Brussel en voorzitter Stedelijke Archiefraad van het Felixarchief Antwerpen. Van 2008 tot 2012 was hij curator van Kazerne Dossin – Memoriaal, Museum en Documentatiecentrum over Holocaust en Mensenrechten. Onlangs werd hij daar conservator, een functie die hij combineert met zijn opdracht aan de Universiteit Antwerpen.

Zijn boeken en artikels hebben vooral betrekking op de politieke ge¬schiedenis van België in de 19de en de 20ste eeuw. Hij publiceerde o.a. Leopold III, de Koning, het Land, de Oorlog (1994), Fotografie en realisme in de 19de eeuw. Antwerpen: de oudste foto’s (1847-1880) (1999, ook in Engelse vertaling), Antwerpen en de jezuïeten 1562-2002 (2002), Local Government and Collaboration in occupied Europe, 1939/1940-1945 (2006), De monarchie en het ‘einde van België’. Een communautaire geschiedenis van Leopold I tot Albert II (2008, ook in Engelse vertaling), in 1998 gaf hij de oorlogsdagboeken van August De Schryver uit. Hij kreeg de Provinciale Prijs voor Geschiedenis van de pro¬vincie Antwerpen (1994) voor zijn boek over De taaltoestanden. Het boek over Leopold III werd in 1994 genomineerd voor de Gouden Uil (categorie

non-fic¬tie) en nadien ook bekroond met de Driejaarlijkse Prijs Hubert Pierlot voor Geschiedenis. De monarchie en het ‘einde van België’ (2008) werd genomineerd voor

de Prijs Bank ABN-Amro 2009 voor non-fictie.


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder